Trump Rutte görüşmesinde İran gerilimi: ABD, NATO ya karşı plan hazırlıyor! Avrupa nın yeni rotası ne olacak?

Beyaz Saray'da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı iki saatlik görüşmenin ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran konusunda müttefiklerine yönelik sert eleştirilerde bulundu. Görüşme, ABD ile İran arasında ateşkes sağlanmasından sadece bir gün sonra gerçekleşti. Trump, Grönland'ı ele geçirme tehdidini yineleyerek Avrupalı ortaklarını yeniden hedef alacağının sinyalini verdi.

ABD yönetiminin, İran savaşına destek vermeyen NATO ülkelerini cezalandırmak için bir plan hazırladığı bildirildi. Trump ekibi bu kapsamda çeşitli yaptırım seçeneklerini masaya yatırıyor. Planın, Avrupa'daki birliklerin yeniden konuşlandırılmasından bazı üslerin kapatılmasına kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsadığı ifade edildi.

İngiliz basınında yer alan bir analizde ise İran savaşı, Avrupa'nın ABD'den "özgürleşmesi" için dönüm noktası olarak tanımlandı. Analizde, Avrupalı liderlerin, uzun süredir devam eden "dalkavukluk siyasetinden" vazgeçerek, ABD'ye karşıt bir tutum sergilemeye başladığına dikkat çekildi. Bu geçiş sürecinin, Orta Doğu'daki kriz, Ukrayna'ya yönelik ABD politikaları ve Grönland tehdidinin ardından hız kazandığına dikkat çekildi.

BEYAZ SARAY'DA GERGİN GÖRÜŞME

Al Jazeera'nin haberine göre NATO Genel Sekreteri Rutte, İran ile sağlanan ateşkes ve ABD-NATO ilişkilerini görüşmek üzere çarşamba günü Beyaz Saray'a gitti. Trump, Rutte ile görüşmesinin ardından Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, "NATO, onlara ihtiyacımız olduğunda yanımızda değillerdi ve tekrar ihtiyacımız olduğunda da yanımızda olmayacaklar" dedi.

Görüşme öncesinde Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, üye devletlerin ABD halkına sırt çevirdiğini dile getirmişti. Leavitt, Trump'ın Rutte ile "çok açık ve dürüst bir görüşme" yapacağını belirtmişti. Leavitt, Trump'ın Rutte ile bir araya gelmeden önce NATO'ya ilişkin, "Sınandılar ve başarısız oldular" yorumunda bulunduğunu söylemişti.

NATO ÜLKELERİNİ CEZALANDIRMA PLANI

The Wall Street Journal'ın (WSJ) Beyaz Saray kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Trump yönetiminin, İran savaşı sırasında ABD ve İsrail'e yardımcı olmadıklarını düşündüğü NATO üyelerini cezalandırmak için bir plan üzerinde çalıştığı ifade edildi. Plan, ABD birliklerinin ittifak üyesi ülkelerden çekilip savaşta "daha destekleyici davranan" ülkelerde konuşlandırılmasını içeriyor. Planın henüz taslak aşamasında bulunduğu bilgisi verilirken, Beyaz Saray'ın NATO'yu cezalandırmak için farklı seçenekleri de değerlendirdiği kaydedildi.

İsismlerinin gizli kalması koşuluyla WSJ'ye konuşan yetkililere göre, plan birliklerin yeniden konuşlandırılmasının ötesinde, Avrupa ülkelerinden en az birindeki, muhtemelen İspanya veya Almanya'daki bir ABD üssünün kapatılmasını da içerebilir. Bu öneri, Başkan Trump'ın ABD'yi ittifaktan tamamen çekme yönündeki son tehditlerinin çok gerisinde kalıyor. Trump, yasa gereği Kongre'nin onayı olmadan NATO'dan çekilmeye yönelik bir adım atamaz.

Yetkililer, destekleyici olarak görüldükleri için birliklerin konuşlandırılabileceği ülkeler arasında Polonya, Romanya, Litvanya ve Yunanistan'ın bulunduğunu söyledi. Doğu Avrupa ülkeleri, ittifaktaki en yüksek savunma harcaması oranlarından bazılarına sahip. Bu ülkeler, Hürmüz Boğazı'nı izlemek için uluslararası bir koalisyonu destekleyeceklerini ilk belirtenler arasında yer almıştı.

HANGİ ÜLKELER HEDEFTE

ABD'nin hangi ülkelerden birliklerini çekeceği henüz kesinleşmedi. Ancak ittifak üyelerinden birçoğu Trump'ın göreve dönmesinden bu yana onunla ters düştü. İran'daki savaşa karşı çıkan ülkeler, Trump'ın öfkesini üzerine çekmiş durumda.

NATO üyesi ülkeler arasında GSYİH'sinin yüzde 5'ini savunmaya harcamayacağını belirten tek ülke olan İspanya, İran operasyonunda yer alan ABD uçaklarının hava sahasını kullanmasını da engelledi. ABD yönetimi ayrıca, savaşa karşı çıkan Almanya'ya karşı da hayal kırıklığı yaşıyor. Almanya, ABD ordusunun Orta Doğu'daki operasyonlarını desteklemek için kullandığı en büyük ve en önemli merkezlerden biri konumunda bulunuyor.

İtalya da kısa bir süreliğine ABD'nin Sicilya'daki hava üssünü kullanmasını engelledi. Öte yandan Fransız hükümeti, ABD'nin güney Fransa'daki bir üssü kullanmasına ancak İran saldırılarında yer almayan uçakların oraya ineceğine dair garanti vermesi şartıyla izin verdi.

Trump pazartesi günü NATO'dan "çok büyük bir hayal kırıklığına uğradığını" belirtmişti. ABD Başkanı, müttefiklerin İran savaşında ABD'yi destekleme konusundaki isteksizliklerinin "NATO'da asla silinmeyecek bir leke" olduğunu dile getirmişti.

THE GUARDIAN ANALİZİ: AVRUPA'NIN DÖNÜŞÜMÜ

The Guardian'ın analizinde, İran savaşı Avrupa açısından stratejik bir kırılma noktası olarak değerlendirildi. Analizde, Orta Doğu’daki gelişmelerin Avrupa’nın ABD’ye bağımlılığını sorgulamasına neden olduğu ifade edildi. Aynı değerlendirmede, bu sürecin Avrupa’nın Washington’dan bağımsızlaşma yolunda attığı önemli bir adım olduğu kaydedildi.

Analizde Avrupa'daki bazı hükümetlerin, yasadışı olmasına rağmen savaşın hızlı bir şekilde çözülmesinin stratejik kazanımlar sağlayacağına inanarak İran'a saldırıları kısa süreliğine desteklediği hatırlatıldı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz

Öte yandan Avrupa, ABD'nin Rusya'nın elde edeceği avantajlar açısından çok büyük bir yanlış hesap yaptığına inanıyor. Washington, Hürmüz Boğazı'nın kapanması üzerine Rus petrolüne yönelik yaptırımları geçici olarak kaldırdı.

Şimdiye kadar Orta Doğu'daki savaş Moskova için büyük bir kazanç, Kiev için ise ciddi bir kayıp oldu. Bu durum Avrupa'da, Covid-19 ve Ukrayna savaşından sonra sadece 5 yıl içinde üçüncü bir ekonomik kriz tehdidi oluşturdu. Analizde, İran savaşı nedeniyle uluslararası hukukun aşınmasının dünya ve Avrupa için ciddi bir tehdit oluşturduğu uyarısı yapıldı.

AŞIRI SAĞCI LİDERLER BİLE UZAKLAŞIYOR

Analizde, aşırı sağcı liderlerin bile kendilerini Trump'tan uzaklaştırdığına dikkat çekildi. İngiliz gazetesi bu durumun, Trump ile yakınlaşmanın aşırı sağcıların kamuoyu desteği kaybetmesine neden olmasından kaynaklandığını öne sürdü. Bu durumun en belirgin örneği İtalya'da yaşandı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, önemli bir anayasa referandumunda yenilgiye uğradıktan sonra Trump'ın savaşına olan desteğini geri çekti. Almanya ve Fransa'da da benzer bir tablonun açıkça görüldüğü kaydedildi. Almanya için Alternatf (AfD) ve Fransa'daki Ulusal Birlik Partisi, İran savaşına muhalif bir tutum sergiledi.

AfD Eş Başkanı Alice Weidel

AVRUPA VE İRAN BİRLİKTE ÇALIŞABİLİR

Avrupalılar daha sonra küresel güneyde gıda krizini önlemek için BM öncülüğünde bir gübre koridorunu destekledi. Ayrıca İngiltere, ABD ve İsrail saldırılarını kesin olarak sona erdirdikten sonra boğazı yeniden açmayı amaçlayan 40'tan fazla ülkenin oluşturduğu bir koalisyona liderlik ediyor. Bu girişim, İran ile koordinasyon gerektirecek.

İran'ın petrol ihracatını ve yeniden yapılanmayı finanse etmek için ortak bir bölgesel geçiş ücreti sisteminin devreye alınması gerekebilir. Bu sistem, Pakistan'ın arabuluculuğuyla yürütülen müzakereler devam ederken geçici ateşkes sırasında bile kurulabilir.

Öte yandan ABD'nin askerlerini yeniden konuşlandırma planı, daha fazla ABD askerinin Rus sınırına daha yakın konuşlandırılmasıyla sonuçlanabilir. Bu durumun Moskova'yı muhtemelen kızdıracağı öngörülüyor.