Toprağın altında çiçek açıyor, karaborsada fiyatı dudak uçuklatıyor

Hayatının tamamını toprak altında geçiren, fotosentez yapamayan ve yalnızca Batı Avustralya'da bulunan bu orkide türü, dünyanın en garip bitkilerinden biri olarak biliniyor.

Rhizanthella gardneri, çiçek açma süreci de dahil olmak üzere tüm yaşam döngüsünü toprağın altında tamamlıyor. Bitkide klorofil bulunmadığı için fotosentez yapması mümkün değil.

Çiçekleri yüzeyin 5 ila 10 santimetre altında gelişiyor ve kremden kırmızıya dönen yaklaşık 100 minik çiçekten oluşuyor. Bu çiçekler, laleyi andıran pembe ve krem renkli braktelerin arasına gizleniyor.

Güneş ışığından yararlanamayan orkide, hayatta kalmak için karmaşık bir parazitik ilişki kurmuş. Bitki, belirli bir mikorizal mantara tutunuyor. Bu mantar da süpürge çalısının köklerine bağlı yaşıyor. Orkide, çalının fotosentezle ürettiği karbonu mantar aracılığıyla kendine aktarıyor.

Yeraltında çiçek açan bir bitkinin tozlaşması da alışılmadık yollarla gerçekleşiyor. Çiçekler, termit ve tatarcık gibi toprak böceklerini çekmek için güçlü, küfümsü bir koku yayıyor. Tohumlar ise rüzgarla değil, karıncalar ve toprak hareketleriyle yayılıyor.

Bitkiyi 1928 yılında Batı Avustralyalı çiftçi Jack Trott, Corrigin yakınlarında toprak kazarken fark etti. Türü bilimsel olarak tanımlayan Richard Sanders Rogers, bitkiye dönemin önde gelen botanikçisi Charles Gardner'ın adını verdi.

Rhizanthella gardneri bugün yalnızca Batı Avustralya'da, birbirinden 300 kilometre uzaklıktaki iki ayrı bölgede varlığını sürdürüyor. Tür "kritik derecede tehlike altında" olarak sınıflandırılıyor ve doğa koruma alanlarında yalnızca üç popülasyonu bulunuyor.

Tarım amaçlı arazi açılması, kuraklık, artan toprak tuzluluğu ve bitkiyi koruyan yaprak-kabuk örtüsünün incelmesi türün geleceğini tehdit eden başlıca etkenler arasında yer alıyor.

Batı Avustralya yasaları türü sıkı koruma altında tutuyor ve Rhizanthella gardneri'nin ticari bitki piyasasında satışı yapılmıyor. Ancak nadir bitki koleksiyoncuları arasında türe olan talep karaborsa fiyatlarını uçurmuş durumda. Bazı kaynaklara göre tek bir örnek için 5 bin dolara kadar rakamlar telaffuz ediliyor.