Tonu 1005 dolara fırladı, petrolü geçti: Bolluktan çöpe gidiyordu şimdi karaborsaya düştü Sözcü Gazetesi

Petrol rafinerilerinin damıtma kulelerinin dibinde kalan ve geçmişte zararına satılan 'hatta bolluktan kendi haline bile bırakılan 'fuel oil', Orta Doğu'daki abluka nedeniyle karaborsaya düştü. Çok düşük kükürtlü deniz yakıtının (VLSFO) fiyatı ton başına 1.005 dolara ulaşarak savaş öncesi seviyesinin iki katına çıkarken; Maersk gibi denizcilik devleri, gemilerinin Asya limanlarında mahsur kalmasını önlemek için kendi yakıt rezervlerini kıtalararası taşımak zorunda kalıyor.

Geleneksel olarak bir varil ham petrolden daha ucuza satılan fuel oil, piyasa dinamiklerini tamamen altüst etti. Şu anda ham petrol 100 dolar civarında seyrederken; yakıtın varil fiyatı dünyanın en büyük ikmal merkezlerinden Singapur'da 140 dolara, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Fujairah limanında ise 160 dolara fırladı. Uzmanlara göre fiziki piyasalardaki bu fiyatlama, yaklaşan büyük bir tedarik zinciri çöküşünün en net habercisi.

Yakıtın neden aniden tükendiğinin cevabı Orta Doğu petrolünün kimyasında gizli. 

Jeolojik Gerçek: ABD'nin WTI ham petrolünün damıtılmasından sadece %33 oranında yakıt artığı (fuel oil) elde edilirken; Suudi Arabistan (Arab Light) ve Basra Körfezi ham petrolünde bu oran %50'yi buluyor. 

Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınması, dünyada ticareti yapılan tüm fuel oil'in %20'sini üreten Orta Doğu rafinerilerinin küresel sisteme erişimini kestiği için bu özel yan ürün bir anda "ölüm tuzağına" dönüştü.

Sektör sadece yüksek fiyatlarla değil, fiziksel yakıt yokluğuyla da boğuşuyor. Nakliye devi Maersk'in CEO'su Vincent Clerc, Asya'da yakıt tedarik noktalarının kurumak üzere olduğu konusunda uyardı. Şirket, gemilerinin yolda kalmaması için tıpkı Covid-19 pandemisindeki gibi kendi yakıtını dünya çapında taşıyarak benzeri görülmemiş bir lojistik denge oyunu oynuyor.

Bu fiziksel kıtlığın operasyonel sonuçları oldukça ağır:

Küresel Yavaşlama: Gemiler yakıt tasarrufu sağlamak için sefer hızlarını acilen düşürüyor.

Limanlarda Tıkanıklık: Yakıt bulabilen nadir limanlarda devasa gemi kuyrukları oluşuyor.

Hızlandırılmış Hurda: Eski ve yakıt tüketimi yüksek gemiler, artan maliyetleri karşılayamadığı için filolardan çıkarılıp hurdaya ayrılıyor.

Kriz, iklim hedeflerini de vuruyor. Temiz damıtılmış yakıt (VLSFO) bulunamaması nedeniyle, düzenleyicilerin IMO 2020 (Uluslararası Denizcilik Örgütü) düşük kükürt emisyon kurallarını geçici olarak askıya alabileceği konuşuluyor. Bu durum, gemilerin çevreye daha zararlı olan ağır yakıt yağını (HSFO) yakmasına izin verilmesi anlamına geliyor.

Dünya, bu enerji şokuna karşı elindeki stratejik rezervleri çoktan tüketti. Bloomberg analisti Javier Blas'a göre, piyasayı dengelemenin tek yolu boğucu fiyatlar aracılığıyla bir "talep yıkımı" yaratmak. Eskiden "varilin dibi" olan bu atık, bugün küresel ticareti batırma veya ayakta tutma gücüne sahip.