Teklif kabul edildi milli parklar özelleşti: Ödeme yapmayana ceza şirketlere sefa

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, doğa koruma alanlarında dengeleri temelinden sarsacak bir karara imza attı.

Toplam 30 maddeden oluşan Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi yasalaştı. Yapılan elektronik oylamada 311 milletvekili oy kullanırken; teklif 68 "ret" oyuna karşılık 243 "kabul" oyuyla geçti.

Yeni yasayla birlikte, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezleri dışında kalan milli parklar ve tabiat parkları, özel şirketlerin ve gerçek kişilerin kullanımına sunuluyor. Düzenlemedeki en dikkat çekici maddeler şunlar:

49 Yıllık İzin: Turistik amaçlı bina ve tesisler yapmak üzere özel hukuk tüzel kişilerine ve şahıslara 49 yılı geçmeyecek şekilde "intifa hakkı" (kullanım hakkı) verilebilecek.

99 Yıla Uzatma: Eğer işletme "başarılı" bulunursa, bu süre rayiç bedel üzerinden 99 yıla kadar uzatılabilecek. Bu durum, milli parkların neredeyse bir asır boyunca kamunun elinden çıkması anlamına geliyor.

İstisnai Yapılaşma: İçme suyu gibi "acil" ve "zorunlu" görülen tesisler için uzun devreli gelişme planı şartı dahi aranmayacak.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) artık kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli bir kuruluş olarak yapılandırılacak. Ancak doğayı tahrip edenlere kesilen idari para cezalarının dağılımı dikkat çekti:

Tahsil edilen cezaların sadece yüzde 25'i doğayı korumakla görevli olan DKMP’ye aktarılacak.

Geri kalan yüzde 75'lik dev pay ise doğrudan genel bütçeye gelir olarak kaydedilecek.

Ayrıca milli parklara ücretsiz girmeye çalışan ziyaretçilere, giriş ücretinin 4 katı tutarında idari para cezası kesilecek. Örnek vermek gerekirse, 250 lira giriş ücreti olan bir milli parka ücret ödemeden girdiği tespit edilen kişi 1000 lira ceza ödeyecek.

Yeni yapılanma ile DKMP, ihtiyaç duyduğu yerlerde döner sermayeli işletmeler kurabilecek. Cumhurbaşkanı, bu döner sermaye işletmelerine tahsis edilen sermaye miktarını 5 katına kadar artırmaya yetkili kılındı. Bu durum, kurumun tamamen ticari bir işletme mantığıyla çalıştırılacağı endişelerini güçlendirdi.

AKP’nin verdiği son dakika önergesiyle yasaya "geleneksel avcılık" ibaresi de eklendi. Usul ve esasları henüz belirlenmeyen bu kavramın, yaban hayatı koruma sahalarında nasıl bir tahribata yol açacağı belirsizliğini koruyor.

Öte yandan, koruma hizmetlerinde görev yapacak personel tanımları da genişletildi. "Av koruma memurları"nın ismi "Av ve doğa koruma memuru" olarak değiştirilirken; orman muhafaza memurları, saha bekçileri ve fahri av müfettişleri de suç takibi ve el koyma yetkileriyle donatıldı. Görevli personele Cumhurbaşkanınca belirlenecek silahlar demirbaş olarak verilecek.

Yasayla birlikte "Alan Kılavuzu" tanımı da mevzuata girdi. Korunan alan sınırları içinde yaşayan ve eğitim alan yerel halktan kişiler bu unvanla görev yapabilecek. Biyolojik çeşitliliği barındıran ekosistemlerin korunması ve nesli tehlike altındaki türlerin denetimi konusunda da DKMP tek yetkili kılınarak, idari yaptırım uygulama gücü artırıldı.

CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın, kürsüden yaptığı konuşmada Türkiye’nin üretimdeki kaybını rakamlarla ortaya koydu. 1980 yılından bugüne yaşanan dramatik düşüşü hatırlatan Günaydın, şu verileri paylaştı:

Manda sayısı: 1980’de 1 milyon olan manda sayısı, bugün 177 bine geriledi.

Keçi sayısı: 1980’de 20 milyon olan keçi sayısı, bugün 11 milyona düştü.

Günaydın, "Türkiye beslediği evcil hayvanları bile besleyemez hale gelmişken, şimdi de milli parkları, sulak alanları ve yaban hayatı sahalarını ranta, imara ve betonlaşmaya açıyorsunuz" diyerek tepki gösterdi.

Düzenleme ile milli parkların içine yapılabilecek tesislerin listesi halkı ve çevrecileri korkutuyor. Yasaya göre; ulaşım, elektrik iletim hattı, petrol ve doğalgaz boru hatları, trafolar, haberleşme kuleleri, termal tesisler ve hatta atık su tesisleri artık bu hassas alanların "göbeğine" kurulabilecek.

Günaydın, bu durumu "Dünyada eşi olmayan biyoçeşitliliği hoyratça harcamaya hazır hale getiriyorsunuz. Milli parkları şirketlerin rant alanı, işletilecek birer turistik lokanta yapıyorsunuz" sözleriyle eleştirdi.

Yasadaki en tartışmalı maddelerden biri de kaçak yapılarla ilgili. Düzenlemeye göre, milli parklar üzerine hukuksuz şekilde inşa edilen binalar için mahkeme kararı aranmadan el konulabilecek; ancak bu yapılar yıkılmak yerine DKMP (Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) tarafından kullanılabilecek.

Bu çelişkiye dikkat çeken muhalefet, "Kaçak binayı yıkmak yerine Genel Müdürlük kullanınca o yapı milli parkın ruhuna uygun mu oluyor? Bu nasıl bir mantıktır?" sorusunu yöneltti.

Yasayla birlikte "geleneksel avcılık" adı altında yaban hayvanlarının avlanması için tarifeler belirlenmesi de büyük tepki çekti.

Yabancı avcıların gelişmiş silahlarla Türkiye’nin milli parklarında avlanmasına izin verilmesini "onur kırıcı" olarak niteleyen Günaydın, "Bırakın yaban hayvanlarımızı; ne paraya ihtiyacınız varsa biz toplayıp verelim. Bu düzenleme Türkiye’nin uygarlık birikimine aykırıdır" diyerek CHP’nin ret oyunu ilan etti.