Tek Kullanımlık Plastik Yasaklanıyor

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik yönetmeliği bu yılın sonunda yürürlüğe koymayı hedefliyor. Sıfır Atık Hareketi kapsamında, depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, çevre için önemli bir adımı daha hayata geçiriyor. 

HAZIRLIKLAR TAMAMLAMA AŞAMASINDA

Geçen yıl Bakanlık tarafından 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası yayımlandı. Bu doğrultuda tek kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikroplastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve "AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi"ne uyum sağlanması amacıyla yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma aşamasına geldi.

PLASTİK ÜRÜNLER TARİHE KARIŞIYOR

Bu kapsamda, çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesine yönelik hazırlanan yönetmelik taslağının gelecek günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.

Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şekli verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

1,5 MİLYAR ATIK YÖNETİM MALİYETİNDEN TASARRUF EDİLECEK

Söz konusu tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilerek bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.

PLATİK YERİNE CAM, PORSELEN, AHŞAP...

Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak. İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin de hayata geçirilmesi hedefleniyor.

2022'DE 710 BİN TON TEK KULLANIMLIK PLASTİK TÜKETİLDİ

Bakanlık, yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi. Araştırmaya göre, bireylerin yüzde 77,65'i günlük yaşamlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklerken, yüzde 9,99'u desteklemedi. Bireylerin yüzde 72,52'si tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın almayı desteklerken, yüzde 11,68'i bu görüşe katılmadı.

Araştırmaya katılanların yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02'si bu ürünlerin yasaklanmasını destekledi.

Katılımcıların yüzde 78,71'i bazı tek kullanımlık plastik ürünler kısıtlanır veya yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını desteklediğini belirtirken, yüzde 80,12'si metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlere yönelimi destekledi.

Türkiye'de 2022'de, 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak, 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi gibi ürünlerden oluşan 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Tek kullanımlık plastik tüketimi ilerleyen yıllarda daha da arttı.

AVRUPA'DA BİRÇOK ÜLKEDE KALDIRILDI

Avrupa Birliği'nin (AB), 2019'da kabul ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" kapsamında Fransa, tek kullanımlık plastik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı başardı.

Almanya direktif maddelerini neredeyse bire bir ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep eden ve "Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)" gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekleyen uygulamaları hayata geçirdi.

İspanya da tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken, plastik ambalajlara kilogram başına vergi gibi teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti.

Hollanda, 2023'ten itibaren belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.

İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret/latte levy" gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.

İtalya AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyan düzenlemelerle özellikle gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi tamamen ulusal yasalara aktarmak için süreçleri tamamlamaya veya eksik maddeleri uygulamaya dönüştürmeye çalışıyor.