Sürpriz Şam buluşması neyin işareti? Yahya Bostan

Son günlerin en ilginç karelerinden biridir. Suriye Cumhurbaşkanı Şara, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski ile Şam’da bir araya geldi. Görüşmelere Dışişleri Bakanı Fidan da katıldı. İran-İsrail merkezli gelişmeler dikkate alınırsa, gazetecilik sezgisi, bu “zirvenin” oldukça önemli olduğunu söylüyor. Birincil kaynaklar ketum. Açık kaynaklarda da bilgi yok. Neler oluyor? Kritik gelişmelerle birlikte okumaya çalışalım. Bir. ABD/İsrail-İran savaşı “pilot kurtarma” parantezine alınmıştı. ABD kayıp pilotunu

Son günlerin en ilginç karelerinden biridir.

Suriye Cumhurbaşkanı Şara, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski

ile Şam’da bir araya geldi. Görüşmelere

Dışişleri Bakanı Fidan

da katıldı. İran-İsrail merkezli gelişmeler dikkate alınırsa, gazetecilik sezgisi, bu “zirvenin” oldukça önemli olduğunu söylüyor. Birincil kaynaklar ketum. Açık kaynaklarda da bilgi yok. Neler oluyor? Kritik gelişmelerle birlikte okumaya çalışalım.

Bir. ABD/İsrail-İran savaşı

“pilot kurtarma” parantezine

alınmıştı. ABD kayıp pilotunu (silah sistemleri subayı) kurtardı. Amerikalılar böyle söylüyor. İran tarafı aksini ileri sürüyor. İki taraf da pilotun akıbetiyle ilgili bir fotoğraf ya da görüntü yayınlamadı. ABD tarafı, kurtarma operasyonunu

Hollywood-vari bir başarı senaryosuyla

anlatıyor. İran ise ikisi uçak olmak üzere 10 ABD hava aracını vurduğunu söylüyor.

Propaganda savaşı

nedeniyle gerçeğin ne olduğunu kestirmek güç. Ancak parantez kapandığına göre savaşa kaldığımız yerden devam edebiliriz.

İki. Kurtarma operasyonu ABD’nin söylediği gibi başarıyla tamamlandıysa, bu; İran içlerine nokta -uranyum- operasyonu yapılması gerektiğini savunan Washington ve Tel Aviv’deki çılgınların iştahını artırabilir. Ancak savunma planlaması yapılmamış dağlık bir alanda gerçekleşen kurtarma operasyonuyla, İran füze-dronlarının menzilindeki Harg adasına çıkmak ya da zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmeye çalışmak farklı sonuçlara yol açabilir.

ABD AKS MI DEĞİŞİYOR?

Üç. Trump, “Hürmüz’ü oradan petrol alanlar açsın” dese de çatışmaların kilit noktası hâlâ orası. Arkaplanda, Tahran’a “Hürmüz’ün açılması karşılığında 45 günlük ateşkes” teklifleri yapılıyor. İran geçici ateşkes değil, savaşa son veren bir barış, tazminat ve Hürmüz rejiminde değişiklik istiyor. Son dönemde küfürlü paylaşımlar yapan Trump, İran’a verdiği süreyi çarşamba gününe kadar uzattı. Ortaya çıkan son taslak (ateşkes, Hürmüz’ün açılması, kalıcı barış için müzakereler) henüz taraflarca kabul görmüş değil.

Dört. Çatışmaları yakından izleyen uzmanlar,

ABD’de aks değişimi yaşandığını

söylüyor. Buna göre

ABD, askeri-istihbari görevden alma ve istifaların ardından, İsrail’in “sonsuz savaş” doktrinine yaklaşıyor.

Diğer bir deyişle, savaş; 2-3 haftalık ağır bombardımanın ardından “zafer ilan edildiği”, ancak zamana yayılmış süresiz operasyonlarla İran’ın sürekli havadan hedef alındığı, kaos ve istikrarsızlık üreten bir sarmala dönüşebilir. Dünya ekonomisi için en kötü senaryo bu.

SAVAŞ SURİYE İÇİN HEM TEHDİT HEM FIRSAT

Beş. Suriye bahsine gelelim. Fırsat, Suriye’nin özellikle Irak petrolünün dünyaya ulaşması için alternatif güzergah haline gelmesidir.

Tehdit, doğrudan İsrail’dir.

İsrail’in, Lübnan ve Suriye’nin güneyini birleştirme,

hatta Süveyda’da ayaklanma çıkarma arayışında

olduğunu yazmıştık. ABD’nin rejim karşıtlarına ayrılıkçı Kürt gruplar üzerinden silah göndermeye çalışması gibi… Süveyda’daki ayrılıkçı Hicri grubunu İsrail silahlandırıyor.

Altı. Şam yönetimi dış ilişkilerinde hassas bir denge yürütüyor. Türkiye, ABD (Thomas Barrack) ve S. Arabistan’la koordine oluyor. Ancak

İran savaşı sahada önemli kırılmalara yol açtı

: İsrail, Suriye’nin güneyini istiyor. Thomas Barrack, İsrail baskısından “yorulmuş” durumda. Körfez kendini İran saldırılarından korumakla meşgul. Şam’dan bakınca Washington’ın -İran’da- Tel Aviv’in güdümüne girdiği çıplak bir şekilde görülüyor. Tam da bu sırada, Şara’nın önce Berlin’e, ardından Londra’ya gitmesi önemlidir.

ARKAPLANA YÖNELİK BİR OKUMA

Yedi. Ukrayna, İran savaşının gölgesinde kaldı. Ruslar ilerliyor. ABD desteği olmaksızın Zelenski’nin tutunması zor.

Ukrayna Cumhurbaşkanı

, ABD ile ilişkilerini bir kulvarda tutmak, içeride oluşan “başarısızlık algısını” kırmak, aynı zamanda dış kaynak yaratmak için Körfez turuna çıktı. Ukrayna, dronsavar tecrübe/kapasitesini aktarmak için Körfez ülkeleriyle kapsamlı anlaşmalara imza attı. Ardından İstanbul’a geldi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’la

görüştükten sonra Cumhurbaşkanlığına ait uçakla Şam’a gitti (Erdoğan, bir gün önce Putin’le görüştü. Yapılan açıklamanın bir yerinde “Cumhurbaşkanı,

Suriye’de istikrarı güçlendirecek her adımın Türkiye ve Rusya’nın ortak menfaatine olduğunu

ifade etti” denildi.)

Sekiz. Zelenski ve Fidan’ın aynı anda Şam’da bulunması için “tesadüf” deniyor (Ama dışarıdan bakınca öyle görünmez.) Ankara’nın Şam ziyareti için gündeminde olan başlıklar Suriye’nin yeniden inşası, SDG entegrasyonu, Suriye’nin güvenliğine yönelik tehditler (yani İsrail), Lübnan’daki durum olarak sıralanıyor. Arkaplanda… Suriye ve Ukrayna’nın kendi aralarında bazı anlaşmalar peşinde olduğu, Ukrayna'nın gıda (tahıl) tedarikçisi olma kapasitesinin ele alındığı değerlendiriliyor.

Türkiye gözüyle bakarsak… Türkiye-Suriye güvenlik anlaşması masada duruyor. Ukrayna gözüyle bakarsak… Suriye’de Rusya için rekabet alanı oluşturmaya çalışıyor. Suriye gözüyle bakarsak… Bölgede yayılmacı planlarını gizlemeyen İsrail’e karşı savunma kapasitesini artırmayı hedefliyor. İran savaşının, savaş sonrası mimariyi etkileyen çok boyutlu sonuçları olacak.