SOCAR Türkiye CEO’SU Elchin Ibadov Hürriyet’in sorularını yanıtladı... Tam kapasite Kesintisiz üretim

SOCAR’ın Türkiye ekonomisine bugüne kadarki katkısını nasıl özetlersiniz?

İştirakleri ve ortak girişimleriyle birlikte 15’ten fazla ülkede faaliyet gösteren SOCAR, en büyük ve en stratejik yatırımlarını Türkiye’de hayata geçirdi. Türkiye’deki yolculuğumuz, 2008’de Petkim’in yüzde 51’lik hissesinin özelleştirme yoluyla satın alınmasıyla başladı. Geçen 17 yılda yaklaşık 19 milyar dolarlık yatırım ile Türkiye’nin en büyük doğrudan dış yatırımcısı ve en güçlü entegre endüstri grubu haline geldik. Bu yatırımları, yalnızca bugünü değil geleceği de şekillendiren, doğru zamanda alınmış stratejik kararlar olarak görüyoruz. STAR Rafineri, Petkim ve TANAP projeleri; Türkiye ile Azerbaycan’ı birlikte bölgesel bir enerji merkezine dönüştüren, enerji arz güvenliğini güçlendiren ve ekonomik değer yaratan kritik eşiklerdir.

STAR Rafineri ile Petkim arasında kurduğumuz rafineri–petrokimya entegrasyonu sayesinde, hampetrolden yüksek katma değerli petrokimya ürünlerine uzanan kesintisiz ve güçlü bir değer zinciri oluşturduk. Bu entegre yapı, Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltırken sanayi üretiminin sürdürülebilirliğine doğrudan katkı sağlıyor. SOCAR olarak bu öngörüyle hareket ederek bugün Türkiye’nin enerji arz güvenliğinde ve sanayi altyapısında belirleyici bir rol üstleniyoruz.

Petkim’deki yatırımları anlatır mısınız?

Türkiye ekonomisi açısından stratejik öneme sahip, ülkemizin ilk ve tek entegre petrokimya tesisi olan Petkim’e, 2 milyar 40 milyon dolarlık özelleştirme tutarına ilave olarak; son yıllarda devam eden sektörel zorluklara rağmen Türkiye’nin petrokimyada dışa bağımlılığını azaltmak için bu zamana kadar toplam 1.7 milyar dolarlık iyileştirme yatırımı gerçekleştirdik. Böylece Petkim’de toplam yatırım tutarımız yaklaşık 3.7 milyar dolara ulaştı. Küresel ölçekte sektörün zorlu bir konjonktürden geçtiği mevcut dönemde dahi, uzun vadeli perspektifimizi ve sektöre olan güçlü inancımızı koruyoruz. Master Plan çalışmaları da bu uzun vadeli stratejik vizyonun bir parçası. 

Sözü açılmışken Petkim’de yürütülen “Master Plan” çalışmaları ne aşamada?

Türkiye’de petrokimya sektörünün geleceğine yön verebilecek nitelikte bir yatırım olan Master Plan çalışmalarımızda önemli mesafe kaydettik. Ocak 2025 itibarıyla pre-FEED (ön mühendislik) aşamasını başlatmıştık. Çok yakın zamanda da, çevresel ve ekonomik etkileri daha da detaylı analiz edeceğimiz FEED sürecine (Uç Mühendislik Tasarımı) geçmeyi hedefliyoruz. FEED aşamasında gerçekleştirilecek kapsamlı teknik, çevresel ve finansal fizibilite çalışmalarının tamamlanmasının ardından nihai yatırım kararımızı şekillendireceğiz. Değerlendirme sürecinin tamamlanmasını takiben yatırım kararı alınması halinde, petrokimya sektörünü desteklemeye ve Türkiye’nin rekabet gücünü artıracak stratejik adımları hayata geçirmeye kararlılıkla devam edeceğiz. Master Plan yalnızca Petkim’in kapasite ve verimlilik dönüşümünü değil, aynı zamanda Türkiye’nin petrokimya değer zincirinde daha yüksek katma değerli üretime geçişini de hedefleyen bütüncül bir yol haritası. Bu yönüyle, hem şirketimiz hem de ülkemiz açısından önemli bir eşik niteliği taşıyor.

‘STAR’DA GÜNLÜK JET YAKITI ÜRETİMİ 6 BİN 500 TON’ 

Hürmüz Boğazı’ndaki yaşanan sorun ile birlikte stratejik rafineri yatırımlarının önemi bir kez daha anlaşıldı. Bu bağlamda SOCAR’ın Türkiye’deki operasyonlarını değerlendirebilir misiniz?

Dünyada yaşanan son gelişmeler, enerji arz güvenliğinin ne kadar kritik ve kırılgan bir alan olduğunu bir kez daha açık şekilde ortaya koydu. Bu tür dönemlerde güçlü altyapı, esnek üretim kabiliyeti ve doğru yatırımlar belirleyici hale geliyor. SOCAR Türkiye olarak, grup şirketlerimizden STAR Rafineri ile bu ihtiyaca doğrudan yanıt veren bir yapı sunuyoruz. STAR Rafineri’nin en önemli ve ayırt edici özelliklerinden biri, çok geniş bir yelpazede farklı hampetrol türlerini işleyebilme kabiliyeti. Rafinerimiz, teknik altyapısı sayesinde farklı coğrafyalardan temin edilen çeşitli hampetrol türlerini yüksek verimlilikle işleyebilecek esneklikte tasarlandı. Bu da bizi küresel tedarik dalgalanmalarına karşı son derece dayanıklı kılıyor. Bugün küresel ölçekte enerji arzına ilişkin belirsizliklerin arttığı bir ortamda STAR Rafineri, tam kapasite üretimiyle Türkiye’nin ihtiyacını kesintisiz şekilde karşılamaya devam ediyor. Bu esnek üretim yapısı sayesinde iç pazarda arz güvenliğini güçlü şekilde destekliyoruz.

Jet yakıtı tarafında ise bu kabiliyetimizi somut şekilde ortaya koyuyoruz. Rafinerimizde günlük yaklaşık 6 bin 500 ton, aylık ortalamada ise 190 bin ton jet yakıtı üretimi gerçekleştiriyoruz. Özellikle mayıs–eylül döneminde üretimimizi öncelikli olarak iç pazara yönlendirerek aylık 190–200 bin ton seviyesinde arz sağlıyoruz. Bu sayede küresel ölçekte arz sıkıntılarının konuşulduğu dönemlerde dahi Türkiye’de talebin kesintisiz karşılanmasını sağlıyoruz.

‘TÜRKİYE VE AZERBAYCAN BÖLGESEL ENERJİ ÜSSÜ’ 

 Hürmüz Boğazı’ndaki sıkıntının başka etkileri neler, abluka devam ederse hangi sektörlerde sorun yaşanabilir?

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olduğu için burada yaşanabilecek uzun süreli aksaklıklar; enerji, petrokimya, ulaştırma, lojistik ve sanayi üretimi başta olmak üzere birçok sektörü doğrudan etkileyebilir. Bu noktada entegre üretim yapılarının önemi daha da artıyor. SOCAR Türkiye olarak STAR Rafineri ile Petkim arasında kurduğumuz güçlü rafineri–petrokimya entegrasyonu sayesinde, hampetrolden nihai ürüne kadar uzanan zincirde yüksek esneklik ve güvenilirlik sağlıyoruz. Bu entegrasyon yalnızca operasyonel bir avantaj değil aynı zamanda Türkiye’nin sanayi gücünü destekleyen stratejik bir altyapı. Dışa bağımlılığı azaltan bu yapı, Türkiye’yi küresel dalgalanmalara karşı daha dirençli hale getirirken, Türkiye ve Azerbaycan’ı birlikte bölgesel bir enerji ve sanayi üssü konumuna taşıyor.

‘İSTANBUL HAVALİMANI İLE ÜÇ YILLIK TEDARİK ANLAŞMAMIZ VAR’

Savaşla birlikte özellikle jet yakıtı fiyatlarında yükseliş şimdiden dikkat çekiyor. Fiyat oluşumu nasıl gerçekleşiyor? Havayolu şirketleriyle özel anlaşmalarınızda stratejik noktalar neler?

Jet yakıtı fiyatları; uluslararası petrol fiyatları, rafineri marjları ve küresel arz-talep dengesi doğrultusunda şekillenmekte. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ve Avrupa’daki arz sıkıntıları, fiyatlar üzerinde ciddi bir yukarı yönlü baskı oluşturdu ve jet yakıtı fiyatlarında belirgin artışlara neden oldu. SOCAR Türkiye olarak bu süreçte önceliğimizi fiyat dalgalanmalarından ziyade arz güvenliği ve tedarik sürekliliği üzerine konumlandırıyoruz. Havayolu şirketleriyle yaptığımız işbirliklerinde uzun vadeli anlaşmalar, operasyonel güvenilirlik ve kesintisiz tedarik temel önceliklerimiz. İstanbul Havalimanı özelinde de önemli bir rol üstleniyoruz. Havalimanının yakıt tedarik şirketi TFS’de yüzde 25 pay sahibiyiz ve kendileriyle üç yıllık tedarik anlaşmamız var. Bu kapsamda yıllık yaklaşık 700 bin tonluk satış gerçekleştirirken, operasyonel koordinasyonu yüksek bir disiplinle yöneterek tedarik sürekliliğini güvence altına alıyoruz.

‘YAKIT BULAMAMA KRİZİ BEKLEMİYORUM’

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol ile yaptığımız söyleşilerde sık sık dizel ve jet yakıtında mayıs sonunda ciddi sıkıntılar olacağını belirtmişti. Türkiye’de böyle bir sıkıntı yaşanır mı?

Dünyanın şu anda karşı karşıya olduğu tabloyu hafife almak mümkün değil. Küresel ölçekte çok ciddi bir enerji krizi yaşanıyor. Doğalgaz piyasalarındaki sıkışma ve buna ek olarak gübre, petrokimya ve kükürt gibi kritik alanlarda arz kesintilerinin görülmesi, bu krizin yalnızca enerjiyle sınırlı olmadığını, daha geniş bir ekonomik sınamaya dönüştüğünü gösteriyor. Bu çerçevede dizel ve jet yakıtı piyasalarında da küresel ölçekte bir daralma riski var. Özellikle rafineri kapasitesindeki sınırlamalar ve talepteki güçlü toparlanma, önümüzdeki dönemde bu ürünlerde ciddi baskı yaratabilir. Ancak Türkiye özelinde tabloyu değerlendirirken bazı önemli unsurların altını çizmek gerekir; Türkiye’de jet yakıtı talebi pandemi sonrası hızlı bir büyüme göstermiş olsa da rafinerilerin üretimi sürdürme konusundaki kararlılığı ve özellikle iç piyasayı önceliklendiren stratejik yaklaşımı, arz güvenliği açısından önemli bir rol oynuyor. Jet yakıtı ve motorin üretiminin yurtiçi pazara yönlendirilmesi, kısa vadede arz sürekliliğini destekleyen kritik bir adım. Bu nedenle, küresel ölçekte yaşanan sıkıntıların Türkiye’de doğrudan bir “yakıt bulunamaması” krizine dönüşmesini şu aşamada beklemem. Ancak bu durum, küresel fiyat baskılarının Türkiye’yi etkilemeyeceği anlamına gelmez. Çünkü dünya enerji piyasalarında ciddi bir stres testi yaşanıyor. Türkiye ise aldığı önlemlerle bu süreci arz kesintisi yaşamadan yönetmeye çalışıyor, bunu başarmak için yeterli kaynak ve planlaması bulunuyor.