Siyahi hastalar üzerinde yapılan skandal deney: Frengi hastalığını izlemek için tedavi edilmediler

BİR SAĞLIK ARAŞTIRMASI OLARAK BAŞLADI

1930’lu yıllarda ABD’nin Alabama eyaletinde başlatılan Tuskegee Syphilis Study, resmi olarak sifilis (frengi) hastalığının tedavi edilmeden insan vücudunda nasıl ilerlediğini incelemek amacıyla kuruldu.

Araştırma, ABD Halk Sağlığı Servisi tarafından yürütülüyordu ve başlangıçta sıradan bir halk sağlığı çalışması gibi sunuldu. Ancak yıllar sonra ortaya çıkan gerçekler, bunun modern tıp tarihinin en ağır etik skandallarından biri olarak anılmasına neden oldu.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

ARAŞTIRMAYA YOKSUL SİYAH ERKEKLER DAHİL EDİLDİ

Araştırmaya Alabama’da yaşayan, çoğu yoksul ve sağlık hizmetlerine erişimi sınırlı siyah erkekler dahil edildi. Katılımcıların bir kısmında sifilis hastalığı vardı, bir kısmı ise karşılaştırma amacıyla kontrol grubunda yer alıyordu. Resmi kayıtlara göre araştırma, özellikle ekonomik olarak kırılgan bir topluluk üzerinde yürütüldü.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

HASTALARA GERÇEK DURUM SÖYLENMEDİ

Deneyin en tartışmalı noktalarından biri burada başladı. Katılımcılara sifilis hastası oldukları açık şekilde söylenmedi. Bunun yerine onlara "genel bir sağlık sorunu" gibi belirsiz bir ifade kullanıldı. Araştırmanın gerçek amacı da katılımcılara açık biçimde anlatılmadı. Bugün tıp etiğinde temel kabul edilen “bilgilendirilmiş onay” ilkesinin bu olayda ciddi şekilde ihlal edildiği kabul ediliyor.

TEDAVİ EDİLECEKLERİNİ DÜŞÜNDÜLER

Katılımcılar, sağlık hizmeti alacaklarını ve tedavi göreceklerini düşünüyordu. Bazı tıbbi işlemler de tedavinin bir parçası gibi sunuldu. Ancak resmi kaynaklara göre araştırmanın asıl amacı hastalığı iyileştirmek değil, sifilisin tedavi edilmeden nasıl ilerlediğini gözlemlemekti.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

TIPTA ÇIĞIR AÇAN İLAÇ BULUNDU AMA HASTALARA VERİLMEDİ

Araştırmanın en ağır eleştirilen yönü, sifilis için etkili bir tedavi olan penisilinin tıpta kullanılmaya başlamasından sonra da deneyin sürdürülmesi oldu. Hastalık artık tedavi edilebilir hale gelmişti. Buna rağmen araştırmacılar katılımcılara bu tedaviyi vermedi ve hastalığın doğal seyrini izlemeye devam etti.

TEDAVİYE ULAŞMALARI DA ENGELLENDİ

Resmi kaynaklarda yer alan bilgilere göre bazı durumlarda katılımcıların başka kanallardan sifilis tedavisi almasının da önüne geçildi. Böylece araştırmanın sürmesi sağlandı ve hastalık ilerlemeye devam etti.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

YILLAR BOYUNCA HASTALIĞIN İLERLEMESİ İZLENDİ

Araştırma kısa süreli bir deney olmadı. Katılımcılar yıllarca takip edildi. Bu süreçte sifilis hastalığının insan vücudunda yarattığı etkiler gözlemlendi. Hastalığın ilerlemesi sadece katılımcıları değil, ailelerini de etkileyen sonuçlar doğurdu. Resmi kaynaklar, eşlere bulaşma ve doğuştan sifilis vakalarının da bu olayın sonuçları arasında yer aldığını belirtiyor.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

SKANDAL BASINA SIZINCA HER ŞEY ORTAYA ÇIKTI

Tuskegee Syphilis Study onlarca yıl boyunca sürdü. Olay ancak 1970’li yıllarda basına sızan haberlerle kamuoyunun gündemine geldi. Araştırmanın detaylarının ortaya çıkması ABD’de büyük tepkiye yol açtı. Sağlık sistemine duyulan güven ciddi şekilde sarsıldı ve deney durduruldu.

SADECE BİR DENEY DEĞİL, GÜVEN KRİZİNE DÖNÜŞTÜ

Tuskegee olayı yalnızca etik dışı bir tıbbi araştırma olarak değil, özellikle siyah toplulukların sağlık sistemine duyduğu güveni derinden etkileyen bir olay olarak da değerlendiriliyor. Akademik kaynaklarda, bu olayın etkilerinin sağlık kurumlarına yönelik güvensizlik tartışmalarında yıllarca örnek gösterildiği belirtiliyor.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

TIP ETİĞİ KURALLARI DEĞİŞTİ

Skandalın ardından insan üzerinde yapılan araştırmalar için etik kurallar daha da sıkılaştırıldı. Katılımcının açık onayı, bağımsız etik kurulların denetimi ve araştırmalarda insan haklarının korunması gibi bugün temel kabul edilen birçok uygulama bu olay sonrası daha güçlü hale geldi.

ABD HÜKÜMETİ RESMİ ÖZÜR YAYINLADI

Tuskegee Syphilis Study, yıllar sonra ABD hükümetinin resmi özrüne konu oldu. Bugün bu olay, tıp tarihinde insanlara yardım etmek yerine onların tedavisiz bırakıldığı en çarpıcı örneklerden biri olarak anılıyor. Sağlık araştırmalarında etik sınırların neden vazgeçilmez olduğuna dair en ağır derslerden biri olarak gösteriliyor.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

Haber kaynak: U.S. National Archives, PMC – The Legacy of the Tuskegee Syphilis Study, History.com, Britannica