SGK matrahındaki detayı kaçıran ömür boyu düşük emekli maaşı alacak Sözcü Gazetesi

Çalışanların emeklilik döneminde alacakları aylık miktarı, sigortalılık süresinden ziyade SGK’ya bildirilen brüt kazanç tutarına göre şekilleniyor.

Ekim 2008’de yürürlüğe giren 5510 Sayılı Kanun ile Aylık Bağlama Oranı’nın (ABO) düşürülmesi nedeniyle, SGK matrahının alt sınırda kalması çalıştıkça emekli maaşının düşmesine neden oluyor. Bu durum SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki çalışanlar ile esnaf ve şirket ortaklarını doğrudan etkiliyor.

Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş kaleme aldığı köşe yazısında, emekli maaşını yükseltmenin yolunun Prime Esas Kazanç (PEK) tutarından geçtiğini belirtti. Karakaş, SGK matrahına sadece temel ücretin değil, yan hakların da eklenmesi gerektiğini ifade etti. Matraha dahil edilmesi gereken ödemeler şu şekilde sıralandı:

Fazla çalışma (fazla mesai) ücretleri

Ulusal bayram ve genel tatil günleri yevmiyeleri

İkramiye, prim ve diğer prime tabi her türlü ücret eklentileri

Karakaş yazısında, "Çalışma hayatında dökülen her damla alın teri kutsaldır. Ancak SSK ve Bağ-Kur kapsamında çalışan binlerce sigortalının karşılaştığı acı bir gerçek vardır: Asgari ücret veya düşük matrah üzerinden bildirilen çalışmalar, gün sayısı arttıkça gelecekteki emekli aylığını artırmak yerine düşürmektedir" ifadelerini kullandı.

Düşük matrahla geçen her ayın gelecekteki emeklilik maaşını daralttığını vurgulayan Karakaş, "Keza; 2008 Ekim Kırılması: Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 Sayılı Kanun ile Aylık Bağlama Oranı (ABO) düşürülmüştür. Düşük Matrah Tuzağı: SGK’ya bildirilen kazancın alt sınırdan kalması, çalıştıkça bağlanacak emekli aylığını geriye çekmektedir. Hâl böyle iken köşemize her gün binlerce okurumuzdan çığ gibi sual yağıyor: 'Emekli maaşımı nasıl yükseltirim?' Mesele emeklilik olunca, herkes geçinmeye kâfi gelecek maaşın derdinde. Ancak çalışma hayatında göz ardı edilen acı bir hakikat var. Esnaf, şirket ortağı ve diğer Bağ-Kur sigortalıları ile SSK’lı çalışanların asgari ücret veya düşük matrah üzerinden bildirilmesi emekli aylığının tabandan bağlanmasına yol açmaktadır. Yüksek emekli maaşı nasıl bağlanır? sorularınıza toplu cevap olmak üzere bu yazımızda kesin reçeteyi açıklıyoruz" dedi.

Fazla mesai yapılması, bayramlarda çalışılması ya da prim, ikramiye ve yol parası gibi ödemelerin alınması durumunda, bu tutarların SGK’ya gerçeğe uygun ve eksiksiz bildirilmesinin çalışanların lehinize olacağını belirten Karakaş, "Dolayısıyla fazla mesai yapıyorsanız, bayramlarda çalışıyorsanız ya da prim, ikramiye, yol parası gibi ücret eklentisi alıyorsanız bunların tamamının SGK’ya gerçeğe uygun ve eksiksiz bildirilmesi emekli aylığınızın miktarı açısından doğrudan lehinize olacaktır" açıklamasında bulundu.

FAZLA MESAİ HESABI NASIL YAPILIR?

İş hukukunda haftalık yasal çalışma süresi 45 saat olarak uygulanıyor ve bu süreyi aşan çalışmalar fazla mesai sayılıyor. Fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin %50 fazlasıyla ödeniyor.

Karakaş, hesaplamayı şu örnekle açıkladı:
"Bir markette çalışan Durmuş Taş isimli işçinin haftalık çalışma süresinin yasal sınır olan 45 saat olarak belirlendiğini ve Eylül 2026’nın ikinci haftasında 5 saat fazla mesai yaptığını varsayalım. 48 saatlik haftalık çalışma, yasal sınırın 3 saat üzerinde olduğundan bu süre fazla çalışmadır.

Durmuş Taş’ın normal saatlik ücretinin 500 TL olduğunu kabul edersek:

1 Saatlik Fazla Mesai Ücreti = 500 \ 1,5 = 750 TL
5 Saatlik Fazla Mesai Ücreti = 750x 5 = 3.750 TL (Brüt)
Hesaplanan bu 3.750 TL brüt tutarın eylül ayında aynen ve eksiksiz olarak SGK’ya bildirilmesi gerekir.

Fazla mesai ücreti emekli maaşına esas matrahı doğrudan yükselteceğinden, bağlanacak emekli aylığını da artıracaktır. Ayrıca ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması hâlinde, bu çalışmalar için çift yevmiyenin yanı sıra fazla çalışma ücretlerinin de hesaplanıp bordroya brüt olarak yansıtılması kritik önem taşır."

Denetim ve uygulama süreçlerinde en sık karşılaşılan sorunun fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi ya da SGK'ya bildirilmemesi olduğunu aktaran Karakaş, çalışanların bordrolarını her ay incelemesi gerektiğini belirtti.

Yargıtay içtihatlarına dikkat çeken Karakaş, "Sosyal güvenlikle ilgili 28 yılı aşkın çalışma hayatımda denetleyici, uygulayıcı ve eğitici olarak karşılaştığım en büyük sorunların başında; işçilerin fazla mesai ücretlerinin ya hiç ödenmediği ya eksik ödendiği ya da ödenmesine rağmen SGK’ya bildirilmediği gerçeği gelmektedir.

İşçilerin her ay ücret bordrolarını inceleyerek fazla mesai ücretlerinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını ve SGK’ya eksiksiz bildirilip bildirilmediğini kontrol etmesi hayati ehemmiyet arz etmektedir. Yargıtay içtihatlarına göre: İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği görünüyorsa, işçinin daha fazla çalışma yaptığını ileri sürmesi kural olarak mümkün değildir. Bordroların imzalı ve şerhsiz olması durumunda işçi, aksini ancak yazılı belge ile kanıtlayabilir.

Bu nedenle fazla mesai ücretiniz bordro yer almamışsa bordroyu ya imzalamayın ya da 'Fazla çalışma alacağım saklıdır' şeklinde ihtirazi kayıt düşmenizde fayda vardır" değerlendirmesinde bulundu.

Eksik bildirim veya ödenmeyen mesailer karşısında izlenecek hukuki yollara değinen Karakaş, "Zira fazla mesai ücretleriniz ödenmemişse veya eksik ödenmişse bordrolara imza atmaktan kaçınmanız ya da en azından şerh düşmeniz idari ve adli aşamada lehinize olacaktır.

Fazla mesainiz ödenmediğinde veya SGK’ya bildirilmediğinde Alo 170 hattını arayarak ya da SGK veyahut Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine dilekçe vererek hakkınızın teslim edilmesi için idari süreçleri derhâl başlatabilirsiniz.

Hasılıkelam: 'Alın terinin hakkı bordrodaki hakikattir; bugün göz yumulan eksik bildirim, emeklilikte geleceğinize atılmış ağır bir çelmedir!' Bugün helal kazancınızın ve döktüğünüz alın terinin brüt tutarlar üzerinden bordroya yansımasını takip etmek, sadece bugünkü maaşınızı değil, yarınki emeklilik hayatınızı da koruma altına alır. İstikbalinizi cılız bir emekli aylığına mahkûm etmemek için fazla mesai haklarınıza sahip çıkın ve SGK matrahınızın eksiksiz bildirildiğinden emin olun" diyerek sözlerini tamamladı.