Şehrin altını kazıp nükleer atıkla dolduracaklar: Halk destekliyor çalışma başladı Sözcü Gazetesi

Nükleer enerji, iklim değişikliğiyle mücadelede güçlü bir araç olarak öne çıksa da, binlerce yıl boyunca tehlike saçan radyoaktif atıkların ne olacağı sorusu, nükleer çağın başından beri insanlığın en büyük çevre sorunlarından biri oldu. Finlandiya, bu devasa soruna kalıcı ve güvenli bir yer altı çözümü sunarak tarihi bir adıma imza atıyor: Operasyonların başlaması beklenen kalıcı jeolojik depolama tesisi, 'Onkalo'.

Ülkenin güneybatısındaki Eurajoki bölgesinde, yerin tam 433 metre altında inşa edilen Onkalo, nükleer operatör Teollisuuden Voima Oyj (TVO) Üst Yöneticisi Philippe Bordarier'in öngörüsüne göre, bu yılın sonunda ya da en geç gelecek yılın başında faaliyete geçecek. Yaklaşık 1,9 milyar yıllık, sismik olarak son derece istikrarlı temel kayanın içine oyulan bu tesis, 1950'li yıllardan bu yana dünyanın dört bir yanında biriken yüksek seviyeli nükleer atıkların kalıcı olarak saklanması için geliştirilen ilk yer altı çözümü olma özelliğini taşıyor.

ONAY SÜREÇLERİ TAMAMLANDI GERİ SAYIM BAŞLADI

Onkalo projesi, sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda şeffaf bir düzenleyici sürecin de ürünü. Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi (STUK), haziran ayında gerçekleştireceği son değerlendirmeyle tesise yönelik resmi onayını sunmayı planlıyor. Bu onayın ardından Onkalo, işletme aşamasına geçerek nükleer atıkları kabul etmeye başlayacak.

Tesisteki operasyonların ilk etapta, yakın konumdaki Olkiluoto Nükleer Santrali'nin su havuzlarında soğutulan yüksek seviyeli atıkların taşınmasıyla başlaması hedefleniyor. Yaklaşık 1 milyar avro maliyetle 2004 yılından bu yana inşası süren Onkalo, Finlandiya'daki beş nükleer reaktörden çıkacak toplam 6 bin 500 ton uranyumu kalıcı olarak barındırma kapasitesine sahip.

ATIKLARI 100 BİN YIL BOYUNCA İZOLE EDECEKLER

Onkalo'nun temel amacı, radyoaktif atıkları yüz bin yıl boyunca doğadan ve insanlıktan tamamen izole etmek. STUK uzmanları, projenin güvenliğini sağlamak için geleceğe yönelik 1 milyon yıllık risk senaryolarını titizlikle değerlendiriyor. İlk 10 bin yıl boyunca atıkların saklandığı bakır kapsüllerin sağlam kalması kritik önem taşıyor. En büyük uzun vadeli riskler ise bu kapsüllerin korozyona uğraması veya gelecekteki buzul çağlarında yaşanabilecek depremler olarak görülüyor.

Fransa gibi ülkelerde benzer yer altı depolama planları güçlü protestolarla karşılaşırken, Onkalo projesi Finlandiya halkından geniş bir destek alıyor. Sosyal Bilimler Profesörü Matti Kojo, geçmişteki yerel itirazların zamanla yerini düzenleyici kurumlara yönelik yüksek bir güvene bıraktığını aktarıyor. Finlandiya Doğa Koruma Derneği ise binlerce yıllık bu süreç için kesin bir güvenlik garantisi verilemeyeceğini savunarak, risklerin her zaman mevcut olduğunu hatırlatıyor.

NÜKLEER YASALAR VE GELECEK STRATEJİSİ

İklim ve Çevre Bakanı Sari Multala, nükleer yasalar uyarınca ülkede üretilen nükleer atıkların yine ülke sınırları içinde bertaraf edilmesinin zorunlu olduğunu hatırlatıyor. Geçmişte kullanılmış nükleer yakıtları Rusya'ya ihraç eden Finlandiya, artık kendi atıklarının sorumluluğunu tamamen üstleniyor.

Mevcut sağ koalisyon hükümetinin öncelikleri doğrultusunda, Finlandiya nükleer enerji kapasitesini artırmayı ve Küçük Modüler Reaktörler (SMR) inşa etmeyi değerlendiriyor. Bu yeni nesil reaktörlerden çıkacak atıkların nasıl yönetileceğine ilişkin stratejik değerlendirmenin ise önümüzdeki yılın mart ayına kadar tamamlanması bekleniyor. Onkalo, sadece mevcut atıklar için değil, Finlandiya'nın gelecekteki nükleer stratejisi için de kritik bir altyapı oluşturuyor. Finlandiya'nın bu cesur adımı, nükleer atık sorunuyla yüzleşen diğer ülkeler için de bir model teşkil edebilir.