Sağlıklı yaşlanmak için ilk adımınız D vitamini olsun Sözcü Gazetesi

SÖZCÜ TV Genel Yayın Yönetmeni İpek Özbey, uzmanlık alanı biyokimya olan Dr. Ayşegül Çoruhlu ile sağlıklı uzun yaşamın sırlarını (longevity) konuşmaya devam ediyor… 

Dr. Ayşegül Çoruhlu,  bu kez “moleküler yaşlanmayı” anlattı. Bir de vitaminlerin     ve egzersizin longevity ile ilişkisine değindi. İşte açıklamaları:

Yaşlanma işini çözme olasılığımız  çok yüksek

Bazı insanlar “Uzun yaşasam ne olacak? Ben sağlıklı olayım, uzunluğu önemli değil” diyor. Ben bu noktada şunu söylemek istiyorum: Burada amaç zaten senin yaşayacağın ömrü, evet bir miktar uzatmaya (bilimin el verdiğince) çaba göstereceğiz  ama zaten asıl konu, yaşadığın hayatın sağlıklı kısmını uzatmak…

Biz buna “health span” (sağlıklı yaşam süresi) diyoruz. 

‘Sağlıklı olma’ vurgusu

Eğer longevity ya da uzun  sağlıklı ömür diyorsak, sağlıklı kısmını özellikle vurguluyoruz.
Moleküler yaşlanmaya gelince; hani seveni var sevmeyeni var ama sonuçta Elon Musk’ın da böyle bir pozisyonu var ya; bizim dünyada değil ama kendince bir projeksiyon yapıyor gelecekle ilgili... 

Benim bildiğim daha yeni,  bu yaşlanma işini çözme  olasılığımız çok yüksek...

Hücresel değil artık moleküler sağlığı konuşabiliriz

Çünkü bunun sebebi bulununca onu “hack”leyecek biyolojik, biyoteknolojik yöntemler mümkün. Bütün bilim insanları nın zaten böyle bir derdi vardı. Bunun adı “Geroscience” (Yaşlılık Bilimi) idi ama şu anda yaşlılık bilimi yaşlanmışlarla ilgilenirken, o bu tarafa geldi, adı Longevity oldu. Gençlerle de ilgileniyor ki oraya gitmesin! Ve bunun moleküler düzeyde; hücre, hücre içi, hatta hücre içindeki atom altı parçacıklar üzerinden bile manipüle edilebilirliği var ve bunlar artık bilimin bir parçası. O yüzden hücresel değil, moleküler sağlığı bile konuşabiliriz…

Örnek; güneş ışığının benim cildime vurması aslında moleküler düzeyde vücudumdaki bir molekülün fiziksel hareketini değiştirdiği için bana vitamin D yolunu açıyor. Aslında bir biyoloji, molekül üstünden neredeyse ışıktan gelerek, kimya bile değil, fotonlar üstünden bende bir şey yapıyor. İşte bu kadar tatlı, nazik ayrıntılar var…

Yol haritanız

‘’Ben sağlıklı ve uzun yaşamak için hangi molekülden başlayayım’’ diyorsanız… NAD’lar, NR’lar bir sürü şey var... Önce vitamin D’den başlayın! 

Onu ölçtürmek sağlık ocağında bile kolay. 50’nin altıysa günde işte 5 bin üniteye kadar alabilirsiniz.

Ham maddeyi biz veriyoruz 

Eğer bir vitamin D desteği alıyorsanız, bunun hepsi aslında orijinal vitamin D değildir, onun öncülüdür. Yani aslında vücutta çalışan, böbrekten çıkmış moleküldür. Yani ham maddeyi biz veriyoruz. Şimdi ham madde olarak güneşten, besinden veya desteklerden geldi; onun karaciğer ve böbrek yolu var.

Çok önemli bir molekül

Vitamin D konusunu Covid’den beri öğrendik ama yeterince değil. Neden öğrenmedik? İşte biraz immünitede (bağışıklık), biraz osteoporozda (kemik erimesi) kaldık . O kadar çok resmi değiştiren bir molekül ki bu...

‘’Ben Longevity yapmak istiyorum” diyenin şöyle demesi lâzım: Bu işin % 70’i sizin yaptıklarınız, bir şey almak, ağzından veya bir teste bakmak isterseniz de bu işin neredeyse % 40’ını vitamin D oluşturuyor. Çünkü çalışmalarda “all-cause mortality” (herhangi bir sebepten ölme ihtimali) oranını % 40 ileri geri değiştirebilecek bir molekülden bahsediyoruz.

Her taşın altından çıkıyor

D vitamininin kemikte, bağışıklıkta önemi biliniyor... Ama bu işler artık moleküler düzeyde ölçüldüğü için, vitamin D’nin vücuttaki yolağını takip edebiliyorsunuz. Böbrekte sadece kalsiyum, kemik değil; bir bakıyorsun bütün hücrelerin çekirdeğinde vitamin D’yi bekleyen “Vitamin D Reseptörleri” var!  Onlar bağlanırsa ne oluyor? Epigenetik olarak vücut tamamen değişiyor; iyiye de, kötüye de gidebiliyor, inflamasyonu (iltihabı) azaltabiliyor da... Miktarına bağlı olarak her taşın altından çıktıkları için molekülerden başladık, benim okuduğum konuya geldik. Oradan da Longevity dünyasının ve vitamin D dünyasının küçük bir eksiğini tamamlamak üzereyiz

Güneş yetmez karaciğer ve böbreklerin iyi olması lâzım

Vitamin D’nin farklı sebeplerden herkeste aynı yapılamaması var. Diyelim ki herkesin genetik kapasitesi aynı, problem yok. Ama zaten gündüz güneşe az çıkıyoruz. Yaz döneminde biraz alabiliyorsak bile kışın içerideyiz. Örneğin daha sıcak ülkelerde güneş çok var ama onların da vitamin D’si düşük; çünkü içeride yaşıyorlar ki yazın biz de öyleyiz; ofisteyiz vesaire... 

Bir tane daha majör sorun var: Herkesin karaciğeri iyi olmalı ki benim güneşten gelen vitamin D’nin bir karaciğer durağının iyi olması lâzım, bir böbrek durağının iyi olması lâzım. Olmazsa, o yola geçemezse ham madde daha az oluyor. Çok suplement var eczanede, çok bilgi var, o var bu var... Sağlık ocaklarında, iki ayda bir D Vitamini bakılabiliyor. Bakılacak; 50’nin altıysa onu desteklemek gerekiyor.  

ORGANİK BESLENSENİZ DE KARACİĞERİNİZ YAĞLIYSA FAYDASI OLMAZ

Karaciğer bizim temizlik filtremiz ya yiyecekler oradan geçecek gibi düşünün. Hani ‘’eledim eledim yine de pestisit vardır ama sebze gibi iyi bir şey yiyeyim’’ diyebiliriz. Karaciğeri tabii alkol de bozar, organik yemek de lazım falan... Ama “Karaciğer yağlanması dünyanın sorunu.” Senin karaciğerin yağlı demek; o yağ karaciğerin içinde, zaten zehirden arındırma yapacak hücrelerin içinde duruyor demek. Yani temizlik fabrikasında çalışacak alan azalıyor; çünkü içi yağla birikmiş oluyor. Demek istediğim; karaciğer yağlanması, ‘ben çok organik yiyorum’ desen de aslında senin için bir sorun. Önce karaciğere bakmak lazım; yağlı mı değil mi diye… 

Balık yemenin sağlıklı olduğunu biliyorum ama ben balık yiyorum diye Omega-3 almamayı ben kendim yapmam. Bence vitaminler, destekler büyük bir konu olacak çünkü işte yiyecekler sağlıklı mı, işlenmiş mi, doğalı  var mı falan filan diye dünya büyüdükçe ihtiyaçları mecburen iyi olan bir ürünle yerine koyma çabamızın sağlıkta yeri var, longevity’de elbette yeri var.

Kemiklerinizi hareketle uyarın

Hareket nereden tutsan işe yarıyor. Bir örnek vereyim; işte osteoporoz, kemik falan konuşuyoruz değil mi, Vitamin D’yi de     oraya bağladık... 

Yerçekiminin yani ayakları yere vurma hareketinin yarattığı yukarıya doğru vibrasyon (titreşim), kemikte mekanik bir uyarıyla kemik yapımını artıran bir şeydir. Bunun en basit örneği ayakkabı topuğunuzu vurunca topuğunuzun arkasında bombe olur değil mi? İşte bu küçük darbelerin uyarması yla olur.Yürüyor olmak da aslında kemik sağlığına bağlandı. Kas ve kalp sağlığına zaten bağlanır... O yüzden en kolayı; birinci lokmadan sonra 50. dakika, biraz müzik, bir merdiven, üst kata çık alt kata in, biraz hopla zıpla, kımıldama sağlar.

AZ YEMEK İYİDİR

Gelelim NAD’lara… 

Gençlik ve enerji kaynağı olarak tanımlanan bu molekül, vücudumuzda hücresel yenilenme için kritik bir rol oynuyor. Şimdi moleküler yaşlanmayı bulma dünyasının geldiği noktalardan biri bu. Mesela karaciğer organ, karaciğer hücresinin içinde de bir şey var o da hücrenin iç organeli. Bu o da değil! Bu böyle en küçücük kofaktör, mikro bir molekül. Bu molekülü vücut gördüğünde şöyle düşünüyor “Ben iki şey yapmış olabilirim; bu çoksa... Ya açımdır ya az yemişimdir ya da çok kımıldayıp çok enerji harcamışımdır.” Bunu fark ettik. 

Yani ben koşunca yiyecek azaldığını öyle anlıyor veya ben aç kalınca yiyeceğin azaldığını benim midem guruldadığı için hücre anlamıyor; bu arttığı için anlıyor! O zaman neye geliyoruz? Az yemek iyidir…

Yemek zamanı da önemli

Vitamin  D’ye büyük bir anlam yükledik ya, ondan daha da büyük anlam yükleyeceğimiz şey; çok fazla yememek. Bana göre akşam açlığı ama literatür buna genel olarak “kaloriyi azalt” diyor. Açlık zamanı, yani ne zaman yemediğin yediğinden mühime geliyor bu dünyada. Vücudun anladığı bu! Bunu görünce “A açım! Ya da çok kımıldadım yani malzemem yok” anlıyor.

Vücut yenileniyor

Vücut “Madem açım; benim şu anda yedekli davranmam lazım, hemen hayatta kalma B planı… Şartlar iyi olana kadar DNA’mı’’ diyor. Dolayısıyla NAD’ın ittirdiği birtakım işte “Sirtuin” diye yazılıyor genler var; o genler DNA’yı korumaya alıyorlar.
Peki DNA’nı korudun ama malzeme yok ne yapacaksın? O zaman benim vücutta ne kadar çarçöp varsa; (karaciğerde, kalçada yağ mı var? Eski hücreler mi var?) ‘’Onları hemen bir onarayım..’’ 

Biz onları zombi diye adlandırıyoruz- daha Türkçesi ‘’Bütün eski hücreleri şöyle bir devridaim edeyim oradan malzeme çalayım bari’’ diyor. Aç kalınca, vücut bunu görünce bizim açlığımızı eski hücrelerden kurtularak, bizi bir tür korumaya alarak ödüllendiriyor. Açlık ödülünün    hücredeki karşılığı bu.