Sağlıklı tartışma nedir, nasıl sağlıklı bir tartışma ortamı kurulur?

Kendini gerçekleştirme yolunda yürümek için olaylara tek bir pencereden bakmamak gerekir. İnsanların düşüncelerini dinlemek ve onları anlamaya çalışmak oldukça önemlidir. Bu noktada çıkan anlaşmazlıkları ve çatışmaları, uzlaşı için büyük bir fırsat olarak görebilir. Karşıdaki kişiyi daha iyi anlayabilir, kendini çok daha iyi ifade edebilir.

Her insan tek ve özeldir. Bu nedenle her insanın hayata bakışı ve düşünce biçimi de birbirinden çok farklıdır. Bu farklılıkların kimi zaman tartışmaları beraberinde getirmesi doğaldır. Anlayış, saygı ve nezaket odağında gerçekleşen her bir tartışma, çözümü kendi içinde barındırır. Fikir çeşitliliği ve zenginliği oluşturur. İnsana, hayata dair yeni bir bakış açısı katarak tekâmülünü hızlandırır.

Sağlıklı tartışmanın tanımı ve önemi

Sağlıklı tartışma; bireylerin bir konu hakkındaki farklı görüşlerini saygı, nezaket ve anlayış çerçevesinde eleştirellikten uzak, yapıcı bir biçimde ifade etmeleridir. Sağlıklı tartışmalarda kişiler, kendi fikirleri kadar karşılarındaki kişilerin fikirlerinin de önemli olduğunu bilirler. Sabit tutumları geride bırakarak açık fikirlilikle dinlemeye ve konuşmaya özen gösterirler. Tartışmalardan galip çıkmak değil, uzlaşmaya ve çözüme ulaşmak; kişilerin asıl amacı olur.

Tartışmalar çoğunlukla sorun olarak görülse de aslında problemlerin çözümünün en iyi anahtarıdır. Sağlıklı tartışmalar, karşıdaki insanı derinlemesine tanımaya ve onunla olan ilişkiyi güçlendirmeye yardımcı olabilir. Çünkü hiçbirimiz, karşıdaki insanın zihnini ve kalbinden geçenleri o söylemeden bilemeyiz.

Kişisel gelişim ve fikir alışverişi için sağlıklı tartışmalar

Sağlıklı tartışmalar, farklı bakış açılarını anlamaya olanak tanır. Herhangi bir konu üzerinde daha önce düşünülmeyen şekilde düşünebilmenin yolunu açar. Yeni fikirlere daha açık hâle getirir. Böylelikle daha derin ve güçlü bir düşünce sistemi kurmayı destekler.

Ayrıca kendi görüşlerini savunma ve aktarma konusundaki yeteneklerin gelişmesine de yardımcı olabilir. Becerileri bu şekilde ileriye taşımak, benlik saygısına ve öz güvene olumlu katkılarda bulunarak kişisel gelişimi pozitif etkiler. Sosyal kaygıyla mücadele ediliyorsa kaygıyla baş etmede sağlıklı grup tartışmaların olumlu bir etkisi bulunur. Bunun yanı sıra grup tartışmaları, liderlik ve sorumluluk alma kapasitesini de geliştirebilir.

Sağlıklı tartışma ortamının iletişim ve ilişkilerdeki gücü

İster aile ya da arkadaşlık ister iş ilişkileri söz konusu olsun, hemen her ilişkide mutlaka tartışmalar yaşanır ve bu durum oldukça doğaldır. Tartışmaları nasıl ele aldığı, ilişkileri ve sosyal yaşamı yakından etkiler.

Sağlıklı bir tartışma ortamı oluşturulabildiğinde karşıdaki kişiyle doğru iletişim kurulabilir. Bu sayede onunla uzlaşılabilir, sorunların üstesinden birlikte gelinebilir. Birbirine karşı daha fazla kabul geliştirilebilir. Üstesinden gelinen sağlıklı anlaşmazlıklar ise tartışma yaşanan bireyle ilişkinin güçlenmesine ve aradaki bağın derinleşmesine yardımcı olabilir.

Sağlıklı tartışma ortamı için gerekli koşullar

Tartışma sırasında her zaman sağlıklı bir iletişim kurmak mümkün olmayabilir. Bu noktada şu ipuçlarını dikkate alarak tartışmaları sağlıklı bir ortama taşımak mümkün olabilir:

Düşünerek konuşun: Kelimeler insanları hem yaralayabilir hem şifalandırabilir. Sözler bu farkındalık çerçevesinde şekillendirilerek kendini ifade edilebilir. Herhangi bir şey söylemeden önce karşıdaki bireyin görüşlerine, inançlarına, seçimlerine ve duygularına saygıyla yaklaşmaya özen gösterilmelidir. Sağlıklı bir tartışmanın rahatsız edici olmayacağı unutulmamalıdır. Bu kapsamda dikkatlice düşünerek tartışılan insanı incitmeyecek şekilde kendini açıklamanın doğru yolu bulunabilir.

Dinlemeye hazır olun: Sağlıklı bir tartışma ortamı oluşturmak için doğru şekilde iletişim kurmak çok önemlidir. Doğru ve sağlıklı iletişim ise iki yönlü olarak gerçekleşir. Bu nedenle kendini ifade etmeye özen gösterildiği kadar karşıdaki bireyi de sabırlı bir şekilde dinlemeye hazır olunmalıdır. Tartışılan kişinin sözü kesilmemeli, sabırla konuşmasını bitirmesi beklenmelidir. Bu sayede onu daha iyi anlayabilir, onunla uzlaşma şansı yakalayabilir.

“Bu kişi bana ne öğretebilir?” görüşünü benimseyin: Kimse her şeyi bilemez ya da her konuda kusursuz fikirlere sahip olamaz. Tartışma sırasında kendi fikrinden daha iyi fikirlerle karşılaşılabilir. Bu noktada eski fikirlerin prangalarına hapsolmak yerine yeni fikir takdir edilebilir. Tartışılan insandan görüşünü detaylandırması istenebilir. Böylece onun bakış açısı anlaşılabilir ve gelişime katkıda bulunulabilir.

Söylenenleri kişisel algılamayın: Bazı durumlarda tartışma sırasında karşıdaki kişinin söyledikleri kişisel olarak algılanabilir. Arada sırada böyle hissetmek normal olsa da söylenen her şey kişisel algılanırsa tartışmalarda eleştirildiği fikrine kapılabilir ve savunmacı davranışlar gösterilebilir. Ayrıca söylenenler için onay beklenebilir, istenen onay alınamadığında gergin hissedilebilir.

Tartışma sırasında bir saldırıda bulunulduğundan şüphelenilirse tepki vermeden önce karşıdaki kişiden söylediklerini daha net bir şekilde açıklaması istenebilir. Fikrin onaylanması gerektiği hissedilirse kimsenin onayına ihtiyaç duymaksızın fikre güvenildiği ve inanıldığı hatırlatılabilir.

Dinlemek ve anlamak: Empati içeren tartışmalar

Sağlıklı tartışmalar, kişilerin birbirini dinlemeye ve anlamaya çalışmasıyla şekillenir. Bireyler birbirleriyle anlaşmaya ve ortak noktada buluşmaya istekli biçimde konuşmaya özen gösterirler. Ortada bir problem varsa çözüm üretmeyi amaçlarlar. Empatinin önemi büyüktür. Bu özelliklerden uzak tartışmalar ise kolaylıkla çatışmaya hatta kavgaya dönebilir. Tartışmaların sağlıklı sınırlar içinde kalması için şu noktalara dikkat edilebilir:

Aşırı tutkulu ve fanatik tutumlarla başa çıkma

Sağlıklı tartışmalar her iki bireyin de uzlaşmaya veya karşılıklı anlayışa açık olarak fikirlerini yapıcı biçimde ortaya koymalarıyla gerçekleşebilir. Ancak aşırı tutkulu ve fanatik tutumlara sahip bireyler tartışmayı kolaylıkla empati çerçevesinden çıkararak haklılık kavgasına dönüştürebilir.

Bu tür tutumlara sahip birisi çoğunlukla farklı fikirleri dinlemeye bile tahammül gösteremez. Kendi fikirlerini kabul ettirmeyi amaçlayabilir. Bu çaba uğruna hakaretlere, suçlamalara ve daha fazlasına başvurabilir. Böyle insanlarla tartışmaya girmek sadece zaman kaybetmeye, yorulmaya ve gerilmeye neden olur. Bu nedenle çevrede bu tutumlara sahip insanlar varsa onlarla tartışmaya girmemek en iyi başa çıkma yöntemi olabilir.

Tartışmaya kazanma ya da haklı olma güdüsüyle yaklaşmamak

Sağlıklı tartışma ortamını sürdürmek istiyorsanız karşınızdaki kişiyle bir savaş içinde olmadığınızı ve tartışmanın bir haklılık mücadelesi olmadığını kabul etmelisiniz. Tartışırken nezaketi elden bırakmamaya özen göstermeli, karşınızdaki insanı anladığınızı ona hissettirmelisiniz. Haklı çıkmak için suçlamalara ve genellemelere başvurmak yerine çatışmadaki etkinizi üstlenmelisiniz. Kendinizi ya da isteklerinizi eleştirel olmayan makul bir şekilde anlatmaya dikkat etmelisiniz.

Unutmayın ki tartışmada haklı çıkmanız sorunlarınızı çözmez. Aksine bu haklılık çabası problemlerinizi artırabilir, tartıştığınız kişi ile ilişkinizi yıpratarak aranızda büyük bir boşluk oluşmasına sebep olabilir.

Tartışma anlarında ve sonrasında kızgınlık, öfke ve korkularla başa çıkmak

Anlaşmazlık yaşanan bir konuda tartışırken duygusal iniş çıkışların olması çok doğaldır. Ancak duygular yönetilebilir ve tartışmanın sağlıklı sınırlar içinde kalması sağlanabilir. Eğer gerilmeye başlandığı fark ediliyorsa tartışmaya biraz ara vermeyi teklif edilebilir ve bu sırada nefes egzersizleri yaparak duygular regüle edilebilir. Hangi duyguların neden hissediliyor olabileceğine odaklanarak onlarla bağlantı kurmak denenebilir. Duyguların farkında olunduğunda ise zorlayıcı etkilerinin hafiflediği görülebilir.

Bazı tartışmalarda gereğinden fazla duygu yoğunluğu yaşanıyorsa travmaların etkili olduğundan bahsedilebilir. Karşıdaki kişinin fark etmeden kurduğu bir cümle ya da yaptığı bir mimik bile bireysel travmayı tetikleyerek olayı rasyonellikten uzak bir şekilde değerlendirmeye neden olabilir. Bu gibi durumlarda hissedilenlerin zihnin bir oyunu olup olmadığı sorgulanabilir. Karşıdaki insanın sözlerine değil, hissin nedenine odaklanarak duygular yatıştırılabilir.

Böyle durumlarda yapılabilecek yanlış davranış ise karşıdaki kişiyi suçlamak ve kaçınma davranışı sergilemek olabilir. Bu şekilde davranıldığında iki tarafın da zorlayıcı duyguları tartışma sonrasına taşımasına ve çözümün daha da güçleşmesine yol açılabilir.

İstenmeyen tartışmalardan uygun bir şekilde nasıl çıkılabilir?

Tartışmaları sağlıklı hâle getirmek için ne kadar çaba harcanırsa harcansın, bazen tartışmalar bu yönde ilerlemeyebilir. Karşıdaki kişi anlamsız argümanlar sunuyor olabilir ya da tartışma sırasında manipülatif davranabilir. Böyle bir durumda tartışma çatışmaya dönüşebilir. Rahatsız hissedilen anda tartışmaya ara verilebilir ya da tartışma tamamen sonlandırılabilir. Sağlık, esenlik ve kişisel güvenlik duygusu için bu sınırı çizme hakkına sahip olunduğu unutulmamalıdır.

Peki, içinde olmak istenmeyen tartışmalardan nasıl çıkılabilir? Öncelikle tartışma hararetlense de sakinliği korumaya devam edilmelidir. Sakin kalarak tartışma hızlıca bitirilebilir. Örneğin iş arkadaşıyla bir proje hakkında tartışılırken arkadaşın gerildiği fark edildiğinde “Fikirlerin hakkında konuşmaya devam etmek isterim ama sen bağırırken bunu yapmamız mümkün değil. Bence bu konuşmaya daha sonra devam edebiliriz.” denip ortamdan kısa bir süreliğine uzaklaşmak denenebilir.

Tartışmalardan çıkmak için mizahın gücünden de yararlanılabilir. Örneğin yakın bir arkadaşla siyaset üzerine tartışırken sinirlenmeye başlandığı hissedildiğinde ve daha çok konuşmanın birbirini kırmaya neden olabileceği düşünüldüğünde arkadaşa “Bence artık konuşmamalıyız. Parmak güreşi yaparak kimin haklı olduğuna karar verebiliriz.” şeklinde minik bir şaka yapılabilir ve onu kahve içmeye davet edilebilir.

Sağlıklı tartışmanın zihin ve ruh sağlığına etkisi

Tartışmak eleştirel düşünmeyi, durumları analiz etmeyi ve anlaşmazlıklar konusunda mantıklı açıklamalar oluşturmayı sağlar. Bu yönleriyle zihni eğiterek daha derin bir muhakeme becerisi kazanılmasına yardımcı olabilir. Fikirler üzerinde derinlemesine düşünmek, içsel farkındalığı da artırabilir çünkü düşünüldükçe ve görüşler karşı tarafa sunuldukça kendini daha yakından tanıma fırsatı yakalanabilir.

Sağlıklı bir tartışmanın en önemli parçalarından biri ise iletişimdir. Doğru bir iletişim sayesinde fikirler karşıdaki kişiye anlaşılır, açık ve nazik bir şekilde aktarılabilir. Dolayısıyla sık sık tartışarak iletişim becerisi de kuvvetlendirilebilir.

Sağlıklı tartışma ortamı sadece bireysel görüşleri açıklamaya fırsat vermez, aynı zamanda dinleme becerisini de geliştirir. Tartışılan insanları gerçekten dinlemeye başlandığında onları çok daha iyi anlamak mümkün olabilir. Böylelikle empati yetisi geliştirilebilir, yeni görüşlere karşı daha anlayışlı bir tutum sergilenebilir. Anlayış ve empati kazanarak bakış açısı genişletilebilir, farklılıkları kabule daha açık hâle gelinebilir.

Çatışmalar, anlaşmazlıklar ve farklı fikirler hayatın ayrılmaz bir parçasıdır. Bu büyük zenginlik kişilerin gelişmesine, olgunlaşmasına ve tekâmül yolunda emin adımlarla yürümesine yardım eder. Bu nedenle tartışmaları bir sorun olarak görmek yerine onlardan faydalanılabilir. Yapılacak tartışmalar anlayış ve esnek bir bakış açısı çerçevesinde ele alınarak sağlıklı bir temele oturtulabilir, gelişimi destekleyen bir araca dönüştürülebilir.