Sade 1,5 santimetre boyunda, 24 gözü var, beyni yok: Daha önce hiç böylesi keşfedilmemişti

Hong Kong'un Mai Po Doğa Rezervi'ndeki bir karides havuzunda yeni bir denizanası türü keşfedildi. Tripedalia maipoensis adı verilen bu tür, yalnızca yaklaşık 1,5 santimetre boyuyla çamurlu sularda neredeyse görünmez hale geliyor. Keşif, Zoological Studies dergisinde yayımlandı.

Araştırmayı yürüten Hong Kong Baptist Üniversitesi'nden (HKBU)kıyı ekosistemlerinin değişime nasıl yanıt verdiğini izleyen ve deniz omurgasızları üzerine odaklanan deniz biyoloğu Profesör Qiu Jianwen bu türü, 2020-2022 yılları arasında mangrov ormanlarıyla açık haliç arasındaki karides havuzlarında gece örneklemesi yaparak buldu.

Yeni türün en dikkat çekici özelliği, 4 kümede düzenlenmiş 24 gözü olması. Her kümedeki 2 büyük mercekli göz net görüntü oluşturmaya yararken, geri kalan 4 çukur ve yarık göz ışık-karanlık algısına odaklanıyor. Gözlerinin yapısı, akrabası Tripedalia cystophora ile benzeşiyor.,

Beyni olmamasına karşın bu tür, gözler ve kaslardan gelen sinyalleri koordine eden bir merkezi sinir sistemine sahip. Engellere çarptıktan sonra yüzüş biçimini değiştirebildiğini gösteren Tripedalia cystophora deneyleri, bu grubun ilişkilendirmeli öğrenme kapasitesi olduğuna işaret ediyor. Tripedalia maipoensis'in bu yeteneği paylaşıp paylaşmadığı araştırmacıların gündeminde.

Araştırmacılar türün ayrı bir tür olup olmadığını yalnızca görsel özelliklere bakarak değil, genetik analiz yoluyla da doğruladı. Birden fazla gen bölgesi kullanılarak oluşturulan soy ağacı, yeni türü Karayip kökenli akrabası Tripedalia cystophora'nın yanına yerleştirdi. 16S rRNA genindeki genetik fark ise yüzde 17,4 olarak ölçüldü. Her iki tür de akraba olmakla birlikte ayrı birer tür olarak tanımlanacak kadar belirgin biçimde ayrışıyor.

İki tür arasında morfolojik olarak da belirgin farklılıklar mevcut. Yeni türde çanın her köşesinde üç adet düzleşmiş, dokunaçların bağlı olduğu kassal yapı bulunuyor; her yapıdan yalnızca bir dokunaç uzanıyor.

Velaryumda, yani çan açıklığını kısmen kapatan kassal zarda çatallı kanallar yer alıyor. Bu özellikler bir arada, türün tanımlanmasında belirleyici rol oynadı.

Tripedalia maipoensis, Çin kıyı sularından resmi olarak tanımlanan ilk kutu denizanası türü olma özelliğini taşıyor. Bu keşif, grubun küresel dağılım haritasını yeniden çiziyor.

Türün yoğun nüfuslu bir kentin hemen yanı başındaki yönetilen bir karides havuzunda bulunması, insan etkisiyle şekillenmiş habitatların halabilinmeyen türlere ev sahipliği yapabildiğine işaret ediyor. Araştırmacılar, Mai Po gibi kapsamlı biçimde incelenmiş bir rezervde yeni bir türün ortaya çıkmasının, daha sessiz sulak alanların çok daha fazla keşfedilmemiş yaşam barındırabileceğine dair önemli bir ipucu olduğunu vurguluyor.