RTÜK’ten YouTube a ve sosyal medyaya sert denetim sinyali Düzenli yayınlara lisans zorunluluğu geliyor!

Son dönemde sosyal medya platformları, özellikle dezenformasyon, şiddet içeriği, siber zorbalık ve yaşa uygun olmayan yayınlar nedeniyle yoğun eleştirilerin odağı haline geldi. Gençlerin ve çocukların büyük bölümünün vakitlerini dijital platformlarda geçirdiği bir dönemde, bu mecraların yarattığı riskler hem kamuoyunda hem de TBMM gündeminde sıkça tartışılıyor. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), bu tartışmalara somut adımlarla yanıt veriyor. RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, TBMM Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu’nda yaptığı açıklamalarda, internet üzerinden düzenli yayın yapan kanalların mevcut mevzuat kapsamına alınacağını net bir şekilde ifade etti.

YOUTUBE KANALLARINA LİSAN ZORUNLULUĞU

RTÜK yönetimi, geleneksel televizyon yayıncılığında uygulanan lisans, standart ve denetim mekanizmalarını dijital alana taşımayı hedefliyor. Buna göre bireysel ve anlık paylaşımlar kapsam dışında tutulurken, düzenli haber programı, tartışma programı, analiz ve benzeri yayınlar yapan YouTube kanallarının 10 yıllık yayın lisansı alması zorunlu olacak. Lisans kapsamına giren kanallardan elde ettikleri yayıncılık gelirlerinin yüzde 1,5’i oranında pay alınması da planlanıyor. RTÜK, sürecin teknik ve hukuki altyapısını hazırlamak üzere YouTube ve diğer platform temsilcileriyle görüşmelere devam ediyor.

SOKAK RÖPORTAJLARINA YENİ STANDARTLAR GETİRİLECEK

Sosyal medyada en çok tartışılan formatlardan biri olan sokak röportajları da yeni düzenlemenin öncelikli konuları arasında yer alıyor. RTÜK Başkanı Daniş, kamuoyunu yanıltıcı, dezenformasyon içeren veya hakaret unsuru taşıyan röportajların önüne geçmek amacıyla bu yayınlara da geleneksel habercilik etik ilkelerinin uygulanacağını belirtti. Bu sayede hem yayın kalitesinin yükseltilmesi hem de izleyici haklarının korunması amaçlanıyor.

DENETİM SÜREÇLERİNDE YAPAY ZEKA DESTEĞİ

Milyonlarca saatlik videonun yüklendiği YouTube gibi platformların manuel denetiminin imkânsızlığına dikkat çeken RTÜK, denetim süreçlerinde yerli ve milli yapay zekâ teknolojilerinden yararlanacak. Yapay zekâ sistemleri; nefret söylemi, etik dışı unsurlar, telif ihlalleri ve belirli anahtar kelimeleri otomatik olarak tespit ederek uzman denetçilerin incelemesine sunacak. Ciddi ihlallerde içeriğin platformdan kaldırılması, erişimin engellenmesi veya lisans iptaline kadar varan idari yaptırımlar uygulanabilecek.

ÇOCUK VE GENÇLERİ KORUMAK İÇİN GÜÇLENDİRİLMİŞ SEMBOL SİSTEMİ

RTÜK, Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi’ni önemli ölçüde geliştiriyor. Yeni sembollerle şiddet türleri, ayrımcılık, intihar, kumar, uyuşturucu kullanımı ve kaba dil gibi riskler daha net şekilde işaret edilecek. 10+ ve 16+ yaş kategorileri eklenecek, yayın saatleri bu sembollere göre yeniden düzenlenecek. Daniş, “Amacımız çocukları dijital dünyadan uzaklaştırmak değil, bu dünyadan güvenli, bilinçli ve dengeli şekilde yararlanmalarını sağlamaktır” diyerek ortak sorumluluk vurgusu yaptı.

Akıllı İşaretler Sistemi'ni dijital yayıncılığın değişen ihtiyaçlarına uygun biçimde güncellediklerini aktaran Daniş, şunları kaydetti:

"Kısa zaman içerisinde uygulamaya başlayacağımız yeni koruyucu sembol sisteminde şiddetin türleri, ayrımcılık, intihar gibi isteğe bağlı yayın hizmetlerine özel yazılı uyaranlar geliştirildi. Çocukların korunmasına yönelik kriterleri güçlendirdik, savunmasız gruplara yönelik koruma yaklaşımı daha da genişlettik. Günümüzde çocuklar için önemli bir sorun olan zorbalık ilk kez çok boyutlu şekilde ele alındı. Kumar gibi davranışsal bağımlılık, uyuşturucu gibi madde kullanımına ve dilin doğru kullanımına özen gösterilerek bağımlılık ve uygunsuz dil olmak üzere iki yeni içerik sembolü eklenmesi planlanmaktadır. Ayrıca, yaş kategorilerine de 10+ ve 16+ sembollerinin eklenmesi ve çocuklara yönelik olumsuz içerik taşıyan yayınların yayınlanma saatlerinin yeni semboller ışığında yeniden düzenlenmesi yapılacaktır. Böylece hem içeriklerin daha doğru sınıflandırılmasını hem de ailelerin daha bilinçli tercihler yapabilmesini hedefliyoruz."

SON 5 YILDA 454 YAPTIRIM VE 345 MİLYON LİRA CEZA

RTÜK Başkanı, koruyucu yayıncılık anlayışının sadece yaptırım değil, aynı zamanda nitelikli içerik teşviki ve önleyici rehberlik üzerine de inşa edildiğini belirtti. Buna rağmen 6112 sayılı Kanun kapsamında şiddeti özendiren, müstehcenlik içeren, ayrımcılık yapan ve çocukların gelişimini olumsuz etkileyen yayınlara karşı kararlılıkla mücadele edildiğini açıkladı. Son 5 yılda bu tür ihlaller nedeniyle 454 idari yaptırım uygulandığı ve toplamda yaklaşık 345 milyon lira idari para cezası kesildiği kaydedildi.

GENÇLERİN MEDYA KULLANIM ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞİYOR

RTÜK’ün gerçekleştirdiği “Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması” önemli veriler sunuyor. Araştırmaya göre 15-21 yaş grubundaki gençlerin günlük ortalama televizyon izleme süresi 40 dakikaya geriledi. Dijital okuryazarlık düzeyinde ise belirgin bir iyileşme gözlendi. 2022’de düşük dijital okuryazarlık oranının yüzde 35,6 olduğu grupta bu oran 2025’te yüzde 13,9’a düştü. Yüksek dijital okuryazarlık oranının ise yüzde 29,4’ten yüzde 57,2’ye yükseldiği tespit edildi. Araştırma, 26 ilde 7 bin 511 gençle gerçekleştirildi.

Daniş, algoritmik şeffaflığın artırılması, yaş doğrulama sistemleri, ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesi ve çocuk hakları etki değerlendirmelerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurgulayarak, tüm paydaşların işbirliğiyle hareket edilmesi çağrısında bulundu.