Piyasalarda ateşkes indirimi: Enerji fiyatları sert düştü

Ateşkesin duyurulmasından itibaren petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarında düşüş yaşanırken, fiyatlar hala saldırı öncesi döneme göre yüksek seyrediyor.

Ateşkese rağmen İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının sürmesi ve İran'ın ateşkes ihlali açıklamaları nedeniyle ortaya çıkan belirsizlik ve Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerinin beklenen seviyenin oldukça altında kalması enerji piyasalarında etkili olmaya devam ediyor.

ABD ve İsrail'in İran'a 28 Şubat'ta başlattığı saldırıların ardından İran'ın misillemeleri ile bazı bölge ülkelerine düzenlediği saldırılarla savaşa dönüşen süreçte ABD Başkanı Donald Trump, 8 Nisan'da saat 01.30 sularında ateşkesi kabul ettiğini duyurmuştu.

Trump, Hürmüz Boğazı'nın açılması şartıyla 2 haftalık ateşkesi kabul ettiklerini, İran'dan 10 maddelik teklif aldıklarını ve bunun müzakere için uygulanabilir bir temel olduğunu belirtmişti.

Öte yandan, İran yönetimi ise kendilerine yönelik saldırıların durması halinde saldırılarını durduracağını ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişin iki hafta boyunca mümkün olacağını bildirdi.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Said Hatibzade de ABD ve İran arasındaki 2 haftalık ateşkese ilişkin değerlendirmesinde, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının ABD ile varılan ateşkesin ağır bir ihlali olduğunu vurgulayarak, "ABD, savaş ile ateşkes arasında bir seçim yapmalı." ifadesini kullandı.

Hürmüz Boğazı'nın Umman ve İran'ın karasularını kapsadığını ve her iki ülkenin de geçmişte "iyi niyet" gereği güvenli geçişe izin verdiğini belirten Hatibzade, ateşkes kapsamında ABD'nin saldırganlığını durdurması halinde Tahran'ın da güvenli geçişe imkan tanıyacağını bildirdi.

İran ile ABD-İsrail arasında son 5 haftada artan gerilim nedeniyle Hürmüz Boğazı çevresinde deniz güvenliği krizi oluşmuştu. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı bu kritik noktaya ilişkin atılacak adımlar küresel enerji piyasalarını etkilemeye devam ediyor.

Krizin 6. haftasında ABD ile İran arasında sağlanan iki haftalık geçici ateşkesin duyurulmasıyla enerji fiyatlarında düşüş yaşandı.

Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartıyla İran'la 2 haftalık karşılıklı ateşkesi kabul ettiğini duyurmasıyla, Brent petrolün varili uluslararası vadeli piyasalarda 8 Nisan'da Türkiye saatiyle 03.00'te 100 doların altına inerek aşağı yönlü ivmelendi.

Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolü ise 67,02 dolardan kapanmıştı.

Brent petrolün varil fiyatı, 10 Nisan'da önceki günün (9 Nisan) kapanışına göre yüzde 0,7 azalışla günü 95,2 dolardan kapattı. WTI ham petrolün varili ise 96,57 dolardan alıcı buldu.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı 10 Nisan'da saldırı öncesi seviyelere göre ise yüzde 31,3 arttı.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksaklıkların küresel enerji tedarikini olumsuz etkilemesini dikkate alarak, bu yıl için ortalama petrol fiyatı tahminini yukarı yönlü revize etti.

Buna göre, Brent türü ham petrolün ortalama varil fiyatının 96 dolar seviyesinde olacağı öngörülüyor. Fiyat, önceki raporda 78,84 dolar olarak tahmin edilmişti.

Petrol sahaları ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminallerinde oluşan hasar ile boğazdaki kesintiler, küresel enerji tedarikinde büyük aksamalara neden oldu. Bölgede sevkiyatların sekteye uğramasıyla LNG piyasaları da süreçten etkilendi.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek riske yol açtı.

Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi. Mayıs vadeli TTF kontratı, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31,51 avrodan kapanırken, saldırıların ardından piyasaların açıldığı 2 Mart'ta günü yüzde 37,2 artışla 43,23 avrodan tamamladı.

Avrupa gaz fiyatları, Orta Doğu'da ABD ve İran arasında geçici ateşkes yapılmasının ardından 8 Nisan'da 7 Nisan'daki kapanışa göre yüzde 17,5 gerileyerek güne 43,9 avroyla başladı.

Avrupa'da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de mayıs vadeli gaz kontratları, 7 Nisan'da megavatsaat başına 53,2 avro seviyesinden kapandı.

Doğal gaz fiyatları 10 Nisan Cuma günü önceki güne (9 Nisan) göre yüzde 5,5 azalarak 43,63 dolardan işlem gördü. Saldırı öncesi dönemle kıyaslandığında doğal gaz fiyatlarında yüzde 38,4 artış yaşandı.

Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 20'sinin taşındığı Hürmüz Boğazı'nın açılmasına yönelik beklentiler gaz fiyatlarının gerilemesini sağlarken, Boğaz'ın açılmasına rağmen ticaret akışının kısa sürede normale dönmesi beklenmiyor.

Kömür piyasasında da ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemeleri süresince benzer olarak fiyatlar yükseldi. Bu süreçte elektrik üretiminde doğal gaz yerine kömüre yönelim artış gösterdi.

Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür mayıs vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat'ta ton başına 118,5 dolarken 2 Mart'ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. Fiyatlar ilk haftanın sonunda 137,3 dolardan ve 2. haftanın sonunda 137,3 dolardan günü tamamladı.

Söz konusu kömür kontratı 20 Mart'ta 146,5 dolara kadar çıkarak, saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı. Fiyatlar, 4. haftanın sonunda 27 Mart'ta 143,85 dolardan işlem gördü.

Geçici ateşkes kararı sonrası ton başına kömür fiyatları, saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla 10 Nisan'da haftayı 134,9 dolardan tamamladı.