OSMAN MÜFTÜOĞLU Ozempıc sadece kilo değil, biyolojik yaşı da mı azaltıyor?

Semaglutid yani Ozempic ve Wegovy'nin etken maddesi, uzun süredir obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde güçlü bir oyuncu olarak biliniyor. Ancak yeni bir çalışma, bu molekülün hikâyesinin yalnızca kilo verme ile sınırlı olmayabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, 32 haftalık randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir faz 2b semaglutid çalışmasının verilerini yeniden analiz etti. Çalışmaya HIV ilişkili lipohipertrofisi olan 84 yetişkin katıldı. Bu grup özellikle önemliydi çünkü HIV enfeksiyonu iyi kontrol altında olsa bile kronik inflamasyon nedeniyle biyolojik olarak daha hızlı yaşlanma eğilimi gösteriyor.
YAŞLANMAYI NASIL ÖLÇTÜLER?
Araştırmacılar yaşlanmayı değerlendirmek için aynaya bakmadılar, kırışıklıkları saymadılar ya da tartıdaki rakamlarla ilgilenmediler. Bunun yerine günümüzün en gelişmiş biyolojik yaş göstergelerinden biri olan epigenetik saatleri kullandılar.
Epigenetik saatler, DNA üzerindeki metilasyon işaretlerini okuyarak hücrelerin biyolojik yaşını ve yaşlanma hızını tahmin ediyor. Son yıllarda bu yöntemler gerobilim araştırmalarının en güçlü araçlarından biri haline geldi.
SONUÇLAR NEDEN HEYECAN VERİCİ?
Semaglutid kullananlarda DunedinPACE adı verilen yaşlanma hızı göstergesi plaseboya göre yaklaşık yüzde 9 oranında yavaşladı.
Daha da dikkat çekici olan ise ölüm ve yaşa bağlı hastalık riskini değerlendiren PCGrimAge göstergesinde yaklaşık 3,1 yıllık, PhenoAge göstergesinde ise yaklaşık 4,9 yıllık biyolojik yaş gerilemesinin görülmesiydi.
Ayrıca değerlendirilen 11 farklı organ sisteminin biyolojik yaş göstergelerinin büyük bölümü olumlu yönde değişti. En belirgin iyileşmeler inflamasyon, kalp ve beyin yaşlanmasıyla ilişkili ölçümlerde saptandı.
BİR ZAYIFLAMA İLACI BUNU NASIL YAPABİLİR?
Muhtemelen cevap tek bir mekanizmada gizli değil.
Semaglutid viseral yağları azaltıyor, insülin direncini düzeltiyor, kronik inflamasyonu baskılıyor ve metabolik stresi hafifletiyor. Yaşlanmanın temel biyolojik sürücülerinin önemli bir kısmı da zaten bu mekanizmalarla ilişkili.
Başka bir ifadeyle semaglutid sadece yağ kütlesini azaltmıyor; hücrelerin içinde daha sakin, daha az iltihaplı ve daha metabolik olarak dengeli bir ortam oluşturuyor olabilir.
BEYİN VE KALP İÇİN DE UMUT VAR MI?
Çalışmanın en ilginç bulgularından biri, olumlu değişimlerin yalnızca metabolik göstergelerde değil, beyin ve kalp yaşlanmasıyla ilişkili biyobelirteçlerde de görülmesiydi.
Son yıllarda yapılan diğer araştırmalar da GLP-1 ilaçlarının Alzheimer hastalığı, damar sertliği, kalp yetersizliği ve kronik inflamasyon üzerinde koruyucu etkiler gösterebileceğine işaret ediyor.
Bu nedenle birçok araştırmacı GLP-1 tedavilerini artık yalnızca diyabet veya obezite ilacı olarak değil, çoklu organ sistemlerini etkileyen bir "sağlıklı yaşlanma" aracı olarak değerlendirmeye başladı.
HENÜZ GENÇLİK İKSİRİ DEĞİL
Bütün bu olumlu sonuçlara rağmen dikkatli olmak gerekiyor.
Bu çalışma küçük bir hasta grubunda yapıldı ve analiz çalışmanın başlangıçta planlanan ana hedeflerinden biri değildi. Ayrıca katılımcılar genel nüfusu değil, özel bir hasta grubunu temsil ediyordu.
Dolayısıyla bugün için semaglutidin yaşlanmayı tersine çevirdiğini veya herkesi biyolojik olarak gençleştirdiğini söylemek mümkün değil.
GEROBİLİMİN YENİ YILDIZI MI?
Yine de ortaya çıkan tablo oldukça dikkat çekici.
Yaşlanma biyolojisini hedefleyen tedaviler arasında uzun süredir rapamisin, metformin, akarboz ve senolitikler konuşuluyordu. Şimdi bu listeye GLP-1 ilaçları da güçlü bir aday olarak ekleniyor.
Belki de önümüzdeki yıllarda Ozempic'i yalnızca bir kilo verme ilacı olarak değil, metabolik longevity'nin en önemli araçlarından biri olarak değerlendireceğiz.
Çünkü görünen o ki bazı ilaçlar sadece yağları eritmekle kalmıyor; biyolojik saatin tik taklarını da yavaşlatabiliyor.