Ortaöğretimde Zorunlu Eğitimin Geleceği Çalıştayı sonuçları: Esneklik, beceri ve ihtiyaç odaklı dönüşüm çağrısı Gündem Haberleri

İGEDER İstanbul Gönüllü Eğitimciler Derneği ve İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı öncülüğünde, İbn Haldun Üniversitesi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi ve İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nin katkılarıyla eğitim sistemimizin kritik bir aşaması olan ortaöğretimde zorunlu eğitimin geleceğini konu edinen "Ortaöğretimde Zorunlu Eğitimin Geleceği" temalı önemli bir çalıştay gerçekleştirilmiştir. Çalıştayda, mevcut zorunlu lise eğitiminin etkililiği, verimliliği, istihdam ve toplumsal etkilerinin yansımaları geniş bir katılımcı grubu tarafından ele alınmıştır.

Çalıştay, akademisyenler, öğretmenler, okul yöneticileri ve ilgili sivil toplum kuruluşu temsilcilerinden oluşan 6 farklı masa (çalışma grubu) etrafında düzenlenmiştir. Katılımcılar, 4 ana tema altında toplanan toplam 8 soru çerçevesinde derinlemesine tartışmalar yapmış ve mevcut duruma ilişkin tespitlerin yanı sıra geleceğe yönelik "Öne Çıkan Somut Öneriler" geliştirmişlerdir

Çalıştay'da yapılan değerlendirmeler ve ortaya çıkan somut öneriler ışığında, ortaöğretimdeki zorunlu eğitim sisteminin kapsamlı bir gözden geçirme ve dönüşüm sürecine ihtiyaç duyduğu genel bir eğilim olarak belirlenmiştir. Mevcut yapının günlük yaşam pratikleriyle tam uyumlu olmadığı ve özellikle lise eğitiminin son yıllarının büyük ölçüde üniversiteye hazırlık sürecine dönüştüğü tespiti ön plana çıkmıştır. Çalıştayın bir diğer genel bulgusu, ortaöğretimde zorunlu eğitimin kapsayıcılık ve fırsat eşitliği açısından önemli bir avantaj oluşturduğu bu uygulamayı çeşitli dengeleri gözeterek revize etmek gerektiği noktasındadır.

Ortaöğretimde Zorunlu Eğitimin Geleceği Çalıştayı sonuç raporu için tıklayın

3+1, 2+2, 1+3 modeli

Katılımcıların ortaklaştığı, öne çıkan temel vurgular ve somut çözüm önerileri şu şekilde özetlenebilir:

Esnek ve Modüler Eğitim Modelleri: Mevcut zorunlu lise eğitim süresinin ve yapısının daha esnek hale getirilmesi gerektiği güçlü bir şekilde ifade edilmiştir. 3+1, 2+2, 1+3 gibi modüler yapılar veya 11 yıllık zorunlu eğitim modelinin seçenek olarak değerlendirilmesi önerilmiştir. Temel beceriler kazandırıldıktan sonra öğrencilerin ilgi ve isteklerine göre yönlendirilmesi gerektiğine dikkat çekilmiştir. Zorunlu ortaöğretimin sadece süre üzerinden ele alınmasının eksik bir çıkış noktası olacağı, eğitimin niteliğinin ve içeriğinin önceliklendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Zorunlu ortaöğretim için önerilen esnek modelin, öğrencilerin gelişim potansiyellerine göre dinamik öğrenen öğrencilere farklı öğrenme imkanları sunmasının yanı sıra bölgesel dinamiklere uygun eğitim modelleri çerçevesinde ele alınması gerektiği belirtilmiştir.

Mesleki Eğitimin Güçlendirilmesi, İmajının Yeniden Yapılandırılması ve Sektör İş Birliği:

Çalıştayın en önemli çıktılarından biri, mesleki eğitimin sistem içerisindeki yerinin ve öneminin artırılması gerektiğine yapılan ortak vurgu olmuştur. Akademik liselerin sayısına nazaran meslek liselerinin sayısının da artırılması, meslek liselerinin toplumsal imajının ve kalitesinin iyileştirilmesi, bu okulların başarılı öğrenciler için cazip hale getirilmesi ve programlarının işgücü piyasasının ihtiyaçlarıyla uyumunun sağlanması önerilmiştir.

Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) uygulamalarının genişletilmesi ve sektör iş birliklerinin artırılması önemli bir başlık olarak belirlenmiştir. Mesleki eğitime ahilik değerleri, erdem ve değerler gibi ahlaki boyutların entegrasyonu vurgulanmıştır. İsim değişikliği de dahil olmak üzere meslek liseleri kapsamlı bir imaj restorasyonuna tabi tutulmalı, başarı hikâyeleri görünür kılınmalı ve sanayi/ticaret sektörüyle protokoller yapılmalıdır. Meslek liselerini tercih eden öğrencilere burs, istihdam garantisi gibi teşvikler sunulması ve ailelerin bilinçlendirilmesi sağlanmalıdır.

Öğrenci Odaklılık, Yönlendirme ve Becerilere Dayalı Eğitim:

Eğitimin sadece bilgi aktarımına odaklanmak yerine, öğrencinin ilgi, yetenek ve potansiyeline göre şekillendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ortaokuldan itibaren etkili bir mesleki yönlendirme sisteminin kurulması ve rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi temel öneriler arasındadır. Müfredatta yapay zekâ, dijital okuryazarlık, girişimcilik gibi alanların entegrasyonu ve beceri temelli değerlendirme yöntemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğine dikkat çekilmiş; yaratıcı, eleştirel, üretken düşünme ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesine öncelik verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Eğitim-İstihdam Uyumu:

Eğitim sisteminin ülke ve bölge bazındaki istihdam ihtiyaçları ile uyumlu hale getirilmesi Çalıştayın kilit bulgularındandır. Diploma enflasyonuna karşı Üniversite kontenjanlarının ve bölümlerinin bu ihtiyaçlara göre planlanması ve meslek yüksekokullarının işlevinin güçlendirilmesi önerilmiştir.

Ölçme ve Değerlendirme Sisteminin Revizyonu:

Sadece bilgi odaklı sınavlar yerine, öğrencinin becerilerini, problem çözme yeteneğini ve sosyal-duygusal gelişimini ölçen, süreç odaklı değerlendirme sistemlerinde ısrarcı olunması gerektiğine dikkat çekilmiştir. Maarif Modelinin bu bağlamda ortaya koyduğu vizyon ve misyonun önemli olduğu ifade edilmiştir. Kademeler arası geçişlerde merkezi sınav sisteminin oluşturduğu baskının hafifletilmesinin özellikle de mesleki eğitime yönelme anlamında olumlu sonuçlar doğuracağı belirtilmiştir.

Öğretmen Niteliklerinin Artırılması:

Eğitim sistemindeki her türlü dönüşüm için öğretmen yetiştirme ve hizmet içi eğitim programlarının güçlendirilmesinin ve öğretmenlerin mesleki saygınlıklarının artırılmasının kritik bir öneme sahip olduğu belirtilmiştir. Öğretmenlerin değişim yorgunluğunun mesleki gelişim programları ile giderilmesi ve bu sayede eğitim süreçlerinde etkinin-verimliliğin arttırılmasının mümkün olabileceği ifade edilmiştir.

Kapsayıcılık ve Fırsat Eşitliği:

Zorunlu eğitimin, özellikle dezavantajlı gruplar için bir koruma ve fırsat eşitliği mekanizması olarak sürdürülmesinin önemi vurgulanmış, ancak "erişilebilir eğitim" kavramının kullanımının daha anlamlı olduğuna dikkat çekilmiştir. Kırsal bölgelerdeki öğrencilere yönelik desteklerin artırılması önerilmiştir.

Milli İhtiyaçlara Uygun Model Geliştirme:

Ortaöğretimde zorunlu eğitim konusundaki arayışlarda uluslararası tecrübelerden ve modellerden istifade edilmesinin yanı sıra bu modellerden esinlenilirken, Türkiye'nin sosyo-ekonomik ve kültürel koşullarına uygun, ülkemize özgü, milli ihtiyaçlara cevap veren bir model geliştirme hedefi ortak payda olarak ifade edilmiştir.. Hem merkeziyetçi hem esnek bir model yapısı önerilmiştir.

Çalıştayda çeşitlendirilmiş eğitim modelleri, bireysel farklılıkları destekleyen ortamlar ve ülkemize özgü, milli ihtiyaçlara cevap veren bir model geliştirme ortak vurgu olarak öne çıkmıştır.

Sonuç raporu tam metnine aşağıdaki internet sitelerinden inceleyebilirsiniz.

www.igeder.org.tr

www.ilke.org.tr