Orta Doğu da bölgesel çatışma riski: Kızıldeniz in ardından Hürmüz de de tansiyon yükseldi

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Husilerin Yemen'de hükümet güçlerine karşı başlattığı taarruz, Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz üzerinden yürüttüğü petrol ihracatının tehdit altına girmesine neden oldu. Son iki gün içinde Husiler, Suudi destekli Yemen hükümet güçlerinden Mokha liman kentini ve Kızıldeniz'deki bir adayı ele geçirerek Babülmendep Boğazı üzerinden Suudi sevkiyatını engelleme kabiliyetini artırdı. Suudi Arabistan, cuma günü doğudaki büyük petrol sahalarından batıdaki Kızıldeniz'e uzanan boru hattını, Irak kaynaklı İHA saldırıları sonucu kapattığını duyurdu.

İran'ın desteklediği milislerin bulunduğu Irak'tan gelen saldırılar, Husilerin Irak milislerine saldırılarda yardım ettiğinin açıklamasıyla yeni bir boyut kazandı. Kpler'in derlediği verilere göre Husilerin saldırıları, Suudi Arabistan'ın Asya'ya petrol ihracatında haziran ayındaki günlük yaklaşık 3,4 milyon varilden ağustosta 128 bine düşürdü. İhracat bu ay 700 bine kadar toparlanma gösterse de krizin etkisi sürüyor.

Hürmüz Boğazı'nda bir ticari gemiye düzenlenen saldırıda 1 kişi hayatını kaybetti, 3 kişi yaralandı. İran, saldırıyı ABD'nin gerçekleştirdiğini duyurdu. Saldırı, ABD ile İran arasında kargo gemilerine yönelik karşılıklı saldırıların yaşandığı kritik su yolunda son ölümlü vaka olarak kayda geçti.

ABD'nin Suudi Arabistan eski Büyükelçisi Michael Ratney, son gelişmelerin Riyad için "son derece sinir bozucu" olduğunu belirterek, "İranlılara duydukları antipatiye rağmen, bu hiç istemedikleri, büyük endişe duydukları bir savaştı. Ve bir kez başladığında, tüm en kötü senaryoları gerçekleşmeye başladı" dedi.

İRAN GEMİSİNE SALDIRI: 'BÖLGESEL ÇATIŞMA RİSKİ ARTTI'

İran devlet yayıncısı IRIB'in haberine göre, Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ticari gemiye saldırı düzenlendi. Kaşm Valisi Hüseyin Emir Teymuri, geminin Hengam Adası ile Kaşm Adası'nın Şib Deraz kıyısı yakınlarında vurulduğunu açıkladı. Saldırıda 1 kişi öldü, 3 kişi yaralandı.

Haberde, saldırının ABD güçleri tarafından düzenlendiği kaydedildi. Daha önce de bölgede bir ticari geminin vurulduğu, olayda 1 kişinin öldüğü ve 3 kişinin yaralandığı bildirilmişti.

Al Jazeera'nin haberine göre Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin daha geniş bir bölgesel çatışmaya dönüşmesi riski arttı. İran makamları, saldırının ardından bölgede incelemelerde bulunurken, olayın faillerine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu olarak biliniyor. ABD ve İran arasındaki karşılıklı saldırılar, bölgede tansiyonu yükseltti.

DEVRİM MUHAFIZLARI'NDAN ABD'YE SERT UYARI

İran Devrim Muhafızları, ABD donanma gemilerini Hürmüz Boğazı'na yaklaşmamaları konusunda uyardı. Devrim Muhafızları, ABD güçlerinin bölgeye yaklaşan herhangi bir geminin İran kuvvetlerinin yanıtıyla karşılaşacağını bildiğini belirtti.

Devrim Muhafızları'nın açıklamasında, son günlerde benzer olayların yaşandığına dikkat çekildi. Açıklama, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nda kargo gemilerine yönelik karşılıklı saldırıların ardından geldi.

İran'ın yarı resmi Fars haber ajansının yayınladığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump'ın Washington'un su yolunu kontrol ettiği yönündeki iddialarına meydan okuyan Devrim Muhafızları, "Hürmüz Boğazı ABD kontrolü altındaysa, buyrun, savaş gemilerinizden birini 100 kilometre yaklaştırın" dedi.

SUUDİLERİN PETROL SEVKİYATI TEHDİT ALTINDA

Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve fiili yöneticisi Muhammed bin Selman, yıllardır ülkeyi küresel bir iş merkezine dönüştürmeyi amaçlayan geniş kapsamlı sosyal ve ekonomik değişimlerle çok farklı bir Orta Doğu inşa etmeye çalışıyordu. Bu çabalar, Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e saldırısının ardından birbirini izleyen savaşlarla büyük darbe aldı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasının ardından Tahran yönetimi, Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine füze ve İHA saldırıları düzenleyerek Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı, petrol ve gaz ihracatını engelledi ve dünya ekonomisini sarstı.

Associated Press'in (AP) bildirdiğine göre Suudi Arabistan, petrolünü Arap Yarımadası boyunca Kızıldeniz'e taşıyarak savaşın etkilerinden kaçınmıştı. Buradan Mısır'ın SUMED boru hattı ve Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa'ya ya da Babülmendep Boğazı üzerinden Hint Okyanusu'na sevkiyat yapılabiliyordu. Ancak temmuz ayında Husilerle gerilim yeniden alevlendi ve isyancılar Suudi deniz taşımacılığına abluka ilan ederek dört yıl sonra ilk kez geniş çaplı saldırılarına yeniden başladı.

RİYAD'IN SEÇENEKLERİ SINIRLI

Suudi Arabistan, 2015'ten itibaren yıllarca Husilere karşı savaştı ancak müttefikleri sahada çok az ilerleme kaydedebildi. Çatışma, 2022'deki ateşkesten önce tahmini 150 bin kişinin ölümüne yol açtı ve zaman zaman Yemen'i kıtlığın eşiğine sürükledi.

Chatham House'ta Orta Doğu uzmanı olan Neil Quilliam, Suudi Arabistan'ın birkaç yıldır Yemen çatışmasının ötesine geçmeye ve ekonomik dönüşüm ve bölgesel istikrara odaklanmaya çalıştığına dikkat çekerek, "Son Husi kazanımları Riyad üzerindeki baskıyı artırıyor, ancak mevcut her seçenek önemli maliyetler ve belirsiz sonuçlar taşıyor" ifadelerini kullandı.

Çatışma izleme grubu ACLED'in Orta Doğu araştırma müdürü Sherwan Hindreen Ali, Suudilerin askeri yanıtı artırarak Husileri yerinden etmeye çalışabileceğini ancak bunun çatışmayı uzatacağını ve Suudi enerji altyapısına yönelik daha ağır Husi saldırılarına yol açacağını belirterek, "Krallık geçmişte bununla karşılaştı ancak Husi silahları o zamana göre çok daha sofistike ve ABD-İran çatışması nedeniyle Suudilerin elinde muhtemelen daha az önleyici füze var" değerlendirmesini yaptı.

Suudiler ayrıca Husilerle ya da Tahran'daki destekçileriyle diplomatik bir çözüm arayabilir. Husiler, Suudi öncülüğündeki ablukanın kaldırılmasını talep ediyor. Ablukanın kalkması, uzun vadede Husilerin çok daha güçlenmesine olanak tanıyabilir.

ABD YARDIMI BELİRSİZ

Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkeleri onlarca yıldır ABD'nin güvenlik garantilerine güveniyordu. Bu garantiler, ilk döneminde 2019'da Husilerin üstlendiği ve Suudi Arabistan'ın petrol arzının yarısını geçici olarak devre dışı bırakan saldırıya yanıt vermeyen Trump döneminde aşındı. Şubat ayında ABD, Körfez müttefiklerine danışmadan İsrail'le birlikte İran'a saldırdı ve o zamandan beri onları İran saldırılarından korumakta zorlanıyor.

ABD, Ocak 2024'te Biden yönetimi altında Husilere karşı hava saldırılarına başladı ve saldırılar Ocak 2025'e kadar sürdü. Trump, Gazze savaşıyla bağlantılı Kızıldeniz gemilerine yönelik önceki saldırılara yanıt olarak geçen yıl mart ayında isyancılara karşı bir hava harekatı başlattı. Ancak bu kez ABD güçleri, İran'ı abluka altına aldıkları ve buradaki gemilere yönelik saldırıları önlemeye çalıştıkları Hürmüz Boğazı çevresinde yoğun şekilde konuşlandırılmış durumda.

Çatışmalar, ABD ordusunu gözle görülür şekilde zorlamış ve sofistike önleyici füze stoklarını eritmiş durumda. Savaş aynı zamanda ABD'liler arasında popüler değil ve Trump'ın ABD'yi Orta Doğu savaşlarından uzak tutma vaadinin ardından desteğini erozyona uğrattı. Yemen'de yeni bir askeri harekat başlatmak, Temsilciler Meclisi ve Senato yarışlarında Cumhuriyetçi partidaşlarının zorluklarını daha da artırabilir.

Husiler, Babülmendep'in kontrolü için stratejik önemdeki Meyyun Adası'nı ele geçirdi.

TRUMP'IN YEMEN'E MÜDAHALE AÇIKLAMASI

Trump cumartesi günü Suudi boru hattı saldırısının arkasında "büyük olasılıkla" İran'ın olduğunu söyledi.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Selman ile son görüşmesi sorulduğunda ise "O benim iyi bir dostum ve sadece her şeyin yolunda gideceğini söyleyebilirim" yanıtını verdi.

Beyaz Saray, Yemen'e müdahale planlayıp planlamadığına ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Trump perşembe günü İran'la savaş hakkında konuşurken, bazı ABD şahinlerinin önerdiği gibi askeri baskıyı artırma fikrini reddederek, "Belki de seçim yüzünden bunu yapmıyorum" demişti.

Eski Büyükelçi Ratney, Suudilerin daha önce Husilerle savaşırken sahip oldukları tutarlı ABD desteği olmadan hedeflerine ulaşmalarının zor olacağını ifade ederek, "Şu anda anladığım kadarıyla Beyaz Saray müdahil olmaya pek hevesli değil" dedi.