O formülün babası bulundu: Gizemli matematikçi Arşimet ve Harezmi gibi biri çıktı Sözcü Gazetesi

Guatemala’daki antik Maya kenti Xultun’da, yüzyıllardır gizemini koruyan bir duvar resmi nihayet sırrını verdi. Bilim insanları, bir odanın duvarında yer alan 1200 yıllık matematiksel hiyeroglifleri yeniden incelediklerinde, insanlık tarihinin en büyüleyici keşiflerinden birine imza attılar: Tarihte ilk kez adı sanı bilinen bir Maya matematikçisinin kimliği gün yüzüne çıktı.

Araştırmacıların tespit ettiği bu dehanın adı Sak Tahn Waax, yani dilimizdeki karşılığıyla "Beyaz Göğüslü Tilki".

Bilim dünyasında büyük heyecan yaratan bu isim, sıradan bir kâtipten çok daha fazlası. Uzmanlar, Sak Tahn Waax’ın ortaya koyduğu matematiksel birikimin; antik dünyanın en büyük zihinleri kabul edilen Arşimet, Batlamyus ve Harezmi ile aynı ligde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu benzetme kulağa iddialı gelse de arkasında son derece somut ve büyüleyici bir neden var.

"Metin 19" olarak adlandırılan ve duvarda sadece 10 santimetrelik bir alanı kaplayan bu formül, gökyüzünün kozmik ritmini kusursuz bir matematiksel desene döküyor. Sak Tahn Waax, adeta bir yapbozun parçalarını birleştirir gibi, 2.920 günlük devasa bir astronomik döngüyü hesaplamış.

Bu sayı, ilk bakışta sıradan görünse de aslında mucizevi bir kesişim noktası. Çünkü tam olarak 5 Venüs yılı ile 8 Güneş yılının gökyüzünde aynı ana denk geldiği süreyi temsil ediyor. Üstelik bu dâhi matematikçi; formülünü Maya takviminin diğer karmaşık döngüleriyle ve hatta Mars’ın hareketleriyle de ilişkilendirmeyi başarmış. İşin en güzel yanı, tüm bu karmaşık kozmik denklemleri sadece pratik ihtiyaçlar için değil, tamamen entelektüel bir merakla, adeta bir sanat eseri tasarlar gibi duvara işlemiş olması.

Bu keşfi asıl çarpıcı kılan unsur ise tamamen izole bir coğrafyada gerçekleşmiş olması. Antik Yunan, Mısır, Mezopotamya ve İslam dünyası yüzyıllar boyunca ticaret yollarıyla birbirlerinden beslenip ortak bir matematik mirası inşa ederken, Mayalar okyanusun ötesinde, dış dünyadan tamamen kopuk bir şekilde kendi sistemlerini sıfırdan kurdular.

Geometriden destek almadan; sadece sayılar, konum değeri, cebirsel mantık ve hatta negatif sayılar gibi soyut kavramları kullanarak bu seviyeye ulaştılar. Bu yüzden Sak Tahn Waax'ın başarısı, hiçbir dış yardım almadan zirveye tırmanan bir dağcının başarısına benziyor.

Duvarın köşesinde yer alan ve antik dilde "böyle söylüyor" anlamına gelen ifadenin hemen ardındaki "Sak Tahn Waax" imzası, bize çok önemli bir şey fısıldıyor: Maya toplumunda bilim insanları sadece tapınaklarda çalışan gizemli ve anonim figürler değildi. Aksine, tıpkı dönemin ünlü ressamları ve heykeltıraşları gibi isimleriyle anılan, toplumda derin saygı duyan birer entelektüel aristokrattı.

Tarihin tozlu sayfalarından fırlayan bu "Beyaz Göğüslü Tilki", insanlığın ortak bilim mirasına tamamen bağımsız ama bir o kadar da kusursuz bir halka eklemiş durumda.