Nükleer yeniden altın çağına mı giriyor? Enerji Haberleri

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Dr. Fatih Birol, bundan birkaç sene önce Rusya-Ukrayna Savaşı’nın da etkisiyle enerjide bağımsızlık yenilenebilir enerjiye dönüş konuşulurken, enerji dönüşümünün önemine değinmişti.

Enerji dönüşümü o dönem Avrupa için çoğunlukla ‘yenilenebilir enerji’ grubuna alınan rüzgar ve güneş enerjisini kapsıyordu. Ancak Birol buna ek olarak tam 4 yıl önce kimilerine göre temiz kimilerine göre ise temiz olmayan enerji olarak görülen ‘nükleer enerjinin geri dönüş yapacağını’ söylemişti.

Dr. Birol, geçtiğimiz hafta Paris’teki Dünya Nükleer Fuarı'na katıldı ve 4 sene önceki sözlerini tekrarlayarak “Bugün veriler ‘geri dönüşün’ artık burada olduğunu gösteriyor. Rakamlara göre 2025 yılı, dünyada nükleerden üretilen en yüksek elektrik miktarı olacak” dedi.

Birol bu sözlerini dünya çapında 70 GW'lık yeni nükleer santral inşaatının devam ettiği bir dönemde nükleer üretimin şimdiye kadarki en yüksek seviyesine ulaştığını gösteren IEA verilerine dayandırıyor. Bu, son 30 yılda görülen en yüksek seviye. Ayrıca Birol, nükleer enerjiye yeni adım atan 40 ülkenin nükleer santral inşa etmek amacıyla nükleer fırsatı değerlendirdiğini de belirtiyor.

Tam da Birol’un dediği gibi nükleer enerji özellikle ‘yenilenebilir enerji’nin yetmediği ve Trump’ın seçildiği ABD seçimlerinden sonra daha net şekilde görülüyor. Uzmanlara göre Avrupa’da hala bazı ülkeler nükleersiz bir geçişi savunsa da nükleer yeniden ‘altın çağına’ giriyor.

Birol ayrıca nükleer pazarın yeniden canlanmasını destekleyen üç önemli itici gücü vurguladı. İlk olarak Birol, birçok hükümeti yenilenebilir enerjiye dayalı ancak "güvenilir bir enerji üretim kaynağı olarak ortaya çıkan" nükleer enerjiyle desteklenen daha güçlü bir yerel enerji sistemi kurmaya iten coğrafi hassasiyetlerle enerji güvenliğine işaret ederken ikinci itici gücün "nükleer enerjinin önemli bir araç olduğu" iklim değişikliğiyle mücadele ihtiyacı olarak tanımlıyor. Son olarak ise Birol dünyanın elektrik çağına girdiğini belirterek “Bunu hepimizin anlaması gerekiyor. Dünya çapında elektrik tüketim miktarının benzeri görülmemiş bir oranda arttı, talep patlaması yaşanıyor. Hatta elektrik talebinin 15 yıldır sabit kaldığı Avrupa'da bile, ABD ve Japonya'da her yerde, özellikle de gelişmekte olan ülkelerde arttı” diyor. Elektrik çağına esas olarak üç yeni ortaya çıkan faktörün bir sonucu olarak girdiğimizi öne süren Birol burada da bir numaranın yapay zeka olduğunu söylerken ikinci olarak, küresel klima kullanımındaki artışı ve son olarak da elektrikli araçların büyümesinin elektrik talebindeki artışın bir diğer önemli kaynağı olmasını vurguluyor.

Yani evet, verilere göre nükleer enerji, büyük ölçüde ülke genelindeki büyük teknoloji şirketlerinin yüzlerce yapay zeka veri merkezi ve üretimin yeniden yurt dışına kaydırılması da dahil olmak üzere, hızla artan elektrik talebi sayesinde geri döndü.

Birol'un başında yer aldığı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise Çarşamba günü IEA'nın amiral gemisi niteliğindeki Dünya Enerji Görünümü'nu yayımladı. Bu önemli raporda nükleere dair de çarpıcı detaylara yer verdi.

"NÜKLEER 20 YILLIK DURGUNLUĞUN ARDINDAN YENİDEN HAREKETE GEÇTİ"

Senaryolar arasındaki bir ortak unsur, hem geleneksel büyük ölçekli santrallere hem de küçük modüler reaktörler de dahil olmak üzere yeni tasarımlara yatırımın artmasıyla nükleer enerjinin yeniden yükselişe geçmesi olarak öne çıktı.

Rapora göre 20 yılı aşkın bir durgunluğun ardından, küresel nükleer enerji kapasitesinin 2035 yılına kadar en az üçte bir oranında artması bekleniyor.

IEA'nın raporuna göre nükleer enerjiye yapılan yatırımlar artarken 2025’te nükleer enerji üretiminin rekor seviyeye ulaşması bekleniyor. Şu an 40’tan fazla ülke enerji stratejilerine nükleer enerjiyi dahil etmiş durumda görünüyor ve aktif olarak yeni projeler geliştiriyor. Bu konuda en büyük etken ise küçük modüler reaktörler. Zira özellikle küçük modüler reaktörlerdeki teknolojik gelişmeler, nükleer enerjinin görünümünü iyileştiriyor.

Avrupa’da nükleer enerji, enerji güvenliği ve iklim hedefleri için giderek daha vazgeçilmez görülürken, birçok ülke nükleer projelere başlıyor veya mevcut projelerini genişletiyor.

Çin, tüm inşaat hâlindeki nükleer kapasitenin neredeyse yarısını oluşturarak nükleer kapasite genişlemesine liderlik ediyor ve 2030 civarında dünyanın en büyük nükleer enerji işletmecisi olması bekleniyor. Ancak arkasında ise hızla Amerika Birleşik Devletleri ilerliyor. ABD, yeni politika gelişmeleri ve küçük modüler reaktörlere olan ilginin etkisiyle, CPS senaryosunda 2050’ye kadar kapasitesini yüzde 80’den fazla artırması beklenen nükleer endüstrisini yeniden canlandırıyor.

EN BÜYÜK VE HIZLI ADIM ABD’DEN

Nükleer adımlarını en hızlandıran ülkelerden biri olan ABD'de bu etkinin sebebi ise Trump dönemi. Ocak ayında ABD Başkanı Donald Trump’ın göreve gelmesi ile birlikte; yenilenebilir enerji şirketleri için endişe nükleer enerji firmaları için ise heyecan dolu bir döneme girildi.

İlk olarak ABD Başkanı Trump göreve gelmesiyle birlikte yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırımın ‘zaman kaybı’ olarak nitelendirdi. ABD İçişleri Bakanlığı da Ağustos ayında bu kapsamda Rhode Island açıklarında yüzde 80'i tamamlanan rüzgar enerjisi projesi Revolution Wind için çalışmayı durdurma emri çıkardı.

Geçtiğimiz aylarda Trump’ın ekibi rüzgar ve güneş enerjisi yerine nükleer enerjiye mali destek sağlama konusunda daha istekli olduklarını vurguladı ve nükleer enerjinin "daha Amerikan" olduğu ifade edildi. ABD Enerji Hakimiyeti Konseyi Direktörü Jarrod Agen açıklamasında nükleer enerjinin rüzgar ve güneş enerjisi santrallerinden ziyade ABD yapımı parçalardan üretilmesinin daha olası olduğunu, bu nedenle yönetimin ABD Kredi Programları Ofisi'nden mali yardım sağlamaya ve vergi teşviklerini desteklemeye daha istekli olduğunu söyledi.

Bu süre zarfında ayrıca ABD Dışişleri Bakanlığı'nın iklim müzakerelerinden sorumlu ofisi "gereksiz" olduğu gerekçesiyle kapatıldı. Bununla beraber tıpkı ilk döneminde olduğu gibi, ABD Paris İklim Anlaşmasından tekrar çekildi, petrol ve gaz sondajı için daha fazla alanı açıldı.

Ayrıca Mayıs ayında Başkan Trump, hem büyük konvansiyonel reaktörlerin hem de yeni nesil küçük modüler reaktörlerin inşasını hızlandırarak önümüzdeki 25 yıl içinde mevcut nükleer kapasiteyi dört katına çıkarmayı amaçlayan idari emirler yayınladı. Geçtiğimiz hafta ABD, Westinghouse’un sahibi Cameco ve ortağı Brookfield ile bir anlaşma imzaladı.

ABD'li yetkililerin bu hafta Atina'da düzenlenen enerji konferansındaki mesajı da, Trump yönetimi altında ABD politikasındaki değişimi gözler önüne seriyor.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, ABD'li şirketlerin Avrupa'da gaz tedariki ve sondajı için anlaşmalar duyurduğu konferansta, yenilenebilir enerjiye geçiş hakkında "Bu henüz işe yaramadı" dedi. Wright, Perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD'nin Batı Avrupa'ya giden Rus gazının "her molekülünü" değiştirmesini istediğini söyledi.

ABD enerji ve içişleri bakanları, Avrupa'yı daha fazla ABD petrol ve gazı satın almaya ikna etmek için bu hafta yaptıkları açıklamada, yenilenebilir enerjiye yapılan küresel yatırımların meyve vermediğini ve dünyanın güvenilir fosil yakıt tedarikine odaklanması gerektiğini ifade etti.

ABD, YENİLENEBİLİR ENERJİLERİN ‘İŞE YARAMADIĞINI’ SÖYLÜYOR

ABD, günde 20 milyon varilden fazla petrol ve sıvı üretiyor; bu, dünyadaki her beş varilden biri. Mesajında, 1990 seviyelerine göre 2040 yılına kadar emisyonları yüzde 90 oranında azaltmayı kabul eden AB'deki birçok ülkeyle aradaki uçuruma dikkat çekiliyor.

Wright, dünyada güneş ve rüzgar çiftliklerini şebekeye bağlamak için 4 ila 8 trilyon dolar arasında harcama yapıldığını, ancak geçen yıl bu kaynakların küresel enerjinin yalnızca yüzde 2,6'sını oluşturduğunu söyledi. Wright, daha sonrasında ise iklim değişikliğini bir "aldatmaca" olarak nitelendirerek, "Her yıl hidrokarbonlara harcadığımızdan daha fazla parayı düşük karbonlu enerjilere harcıyoruz, ancak... paradaki değişim enerji arzında bir değişime yol açmadı" dedi.

AB YENİLENEBİLİR ENERJİ PROJELERİNİ SÜRDÜRÜYOR ANCAK NÜKLEERDE DEĞİŞİM MEVCUT

AB ülkeleri bir yandan güneş ve rüzgar enerjisine bağlılıklarını sürdürürken nükleer hedeflerini de yeniden canlandırıyor ancak endüstri gücü ve yabancı tedarikçilere bağımlılık konusunda sorularla karşı karşıya…

Avrupa'da toplam kapasitesi yaklaşık 149 gigavat (GW) olan 166 adet çalışır durumda nükleer reaktör bulunuyor ve bu sayı küresel toplamın yaklaşık üçte birini oluşturuyor.

Fransa 57 reaktörle başı çekerken, onu 9 reaktörle İngiltere takip ediyor. Diğer büyük operatörler arasında İspanya, İsveç, Finlandiya, İsviçre ve Belçika yer alırken, Çekya, Macaristan ve Slovakya'da da daha küçük ama stratejik filolar bulunuyor.

57 reaktörü ve büyük bir nükleer santral inşa programıyla Paris, kendisini Avrupa'nın nükleer hedeflerinin itici gücü olarak görüyor. Ancak son yıllarda Fransa'nın devlet destekli enerji devi EDF, AB içindeki reaktör projeleri için en azından birkaç büyük sözleşmeyi kaybetti.

Fakat Belçika'nın yeni hükümeti, planlanan aşamalı kaldırma konusunda kesin bir dönüş yaptı. İtalya ise son santralinin kapatılmasının üzerinden 35 yıl geçtikten sonra nükleer enerjiye geri dönüş için zemin hazırlıyor.

Her iki ülke de yakın zamanda AB'de nükleer yanlısı politikaları desteklemek için 'Fransız ittifakına' katıldı. Bugün itibarıyla 14 ülke ittifaka katılırken bu, şu ana kadarki en güçlü dönemleri olduğu anlamına geliyor.

İttifakta en belirgin eksiklik, faaliyette nükleer santralleri bulunan bir düzine AB ülkesinden biri olan İspanya'nın varlığı ancak nükleer karşıtı cephe zayıflarken AB içindeki en büyük nükleer karşıtı olan Almanya'nın bile Brüksel'de AB düzeyinde nükleer yanlısı politikalara, hele ki sübvansiyonlara karşı uzun süredir sürdürdüğü muhalefeti hafifletmeye hazır olduğuna dair işaretler var.

AB nükleer endüstrisinin küresel sahnede rekabet edip edemeyeceği henüz belli değil ancak proje sayısı bakımından geride kaldığı kesin. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Ocak ayında, 2017'den bu yana inşaatına başlanan 52 reaktörden dördü hariç tamamının Çin veya Rus tasarımı olduğunu bildirdi. Bu dört reaktörden ikisi, yerel teknolojiyle inşa edilmiş Kore yapımı, ikisi ise Avrupa tasarımı olsa da İngiliz yapımı.

SMR’LAR NÜKLEERDE YENİ YILDIZ

Ancak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Batı'nın küçük modüler reaktörler (SMR'ler) için yeni oluşan pazara yeniden girebileceğini öngörüyor.

Küçük ölçekli nükleer santraller (SMR'ler), geleneksel bir nükleer santralin güç üretme kapasitesinin yaklaşık üçte birine sahip, ancak daha küçük olmaları ve standartlaştırılmış, fabrikada üretilmiş parçalardan yapılmaları nedeniyle, daha hızlı ve daha ucuza inşa edilebilecekleri vaat ediliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre, gelişmiş ekonomilerin 2025-2040 yılları arasında tesislerin yüzde 60'ından fazlasını karşılaması bekleniyor. Ancak Çin'in 2050 yılına kadar 35 gigawatt SMR kurulumu yapması da bekleniyor. Bu rakam, ABD'den daha fazla ve Paris merkezli ajansın AB'de görmeyi beklediği 15 GW'ın iki katından fazla. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, 1 Eylül'de yaptığı açıklamada, AB rakamının 17 ila 53 GW arasında daha yüksek olabileceğini söyledi ancak tüm bunlar şimdilik teorik olarak kalıyor.

Bu belirsizliklere rağmen birçok AB ülkesi SMR teknolojisini geliştirme yarışına katılıyor. Nükleer Enerji Ajansı'na (NEA) göre Fransa, geliştirilmekte olan 10 farklı tasarımla dünyada ABD'nin ardından 27 tescilli tasarımla ikinci sırada yer alıyor . NEA rakamlarına göre Çekya'nın iki, Danimarka, Finlandiya, Hollanda, Polonya ve İsveç'in ise birer adet SMR'ı bulunuyor ve bu ülkelerin hepsinde SMR pazarından pay kapmak için yarışan şirketler bulunuyor.

TÜRKİYE’NİN NÜKLEER YOLCULUĞU

Türkiye’de yenilenebilir enerjiye yatırımları kadar nükleer enerjiye de sık sık vurgu yapıyor.

Son olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan, Eylül ayındaki kabine toplantısı sonrasında yaptığı açıklamada 2025 yılı itibariyle 31 ülkede 416 nükleer reaktörün faal halde olduğunu belirterek “Türkiye'nin de içinde bulunduğu 15 ülkede 62 reaktör inşa ediliyor. Enerjide dışa bağımlılığı azaltmak, 2053 yılı hedeflerine ulaşmak istiyorsak nükleer enerjiyi üretim portföyümüze mutlaka dahil etmek gerekir. Akkuyu'nun devreye girmesiyle tabiri caizse şeytanın bacağını kıracağız” demişti.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da nükleer santral projelerine yönelik birkaç ay önce "Rusya'nın Sinop projesine ilgisi var, ancak bununla birlikte Çin, Kanada ve Güney Kore de görüştüğümüz ülkeler arasında" ifadelerini kullanmıştı. Bakan Bayraktar, yeni yasama döneminde meclise nükleer enerji alanında küçük modüler reaktörlerle ilgili bir düzenleme sunmayı hedeflediklerini de açıklamıştı.

Bakan Bayraktar son olarak geçtiğimiz hafta Sinop ve Trakya'da kurulması planlanan nükleer santral projelerine yönelik iş birliği imkanlarını değerlendirmek amacıyla Kanada merkezli AtkinsRealis yetkilileriyle görüşüp karşılıklı olarak teknik çalışmaların başlamasına karar verdiklerini bildirdi.

AB PAZARIN BİR KISMINI ABD’YE VERDİ

İster bataryalar, ister elektrikli arabalar, ister güneş panelleri olsun, AB yerel üretimi artırmaya çalışıyor. Ancak nükleer enerji söz konusu olduğunda, blok pazarın bir kısmını ABD'ye vermiş gibi görünüyor.

AB, Başkan Trump'ın tehdit ettiği Amerikan tarifelerindeki ani artıştan kaçınmak için önümüzdeki üç yıl içinde 750 milyar dolarlık ABD enerjisi satın alma sözü verdi. Komisyon, Temmuz ayında yaptığı açıklamada , bunun nükleer yakıt tedarikini kapsadığını, ancak aynı zamanda "ABD'nin enerji teknolojisi yatırımlarını, hizmetlerini ve AB'ye ihracatını, özellikle de konvansiyonel ve küçük modüler reaktörler için nükleer sektördeki ihracatını" da kapsadığını belirtti.

Avrupa'da ve dünya genelinde bir nükleer enerji rönesansının yaşandığına dair artık çok da şüphe yok. Ancak bunun ne kadarının Avrupa'da üretilebileceği veya üretileceği henüz belli değil.