Nükleer tehlikeyle burun buruna: Yanlış anlaşılan bir hava durumu roketi nasıl bir felaketi tetikliyordu?

T24 Dış Haberler

25 Ocak 1995’te Kuzey Işıkları’nı incelemek amacıyla fırlatılan bir Norveç roketi, Rusya tarafından Moskova’ya doğru ilerleyen bir nükleer füze sanıldı. Füzenin fark edilmesinin ardından yaklaşık bir saati aşkın süre boyunca dünya,  bir nükleer felaket riskiyle burun buruna geldi.

BBC, 25 Ocak 1999'da bir Norveç. roketinin Rusya tarafından tespit edilmesiyle, roketin zararsız olduğunun anlaşılması arasında geçen süre yaşananları hatırlattı. 

Rusya’nın kuzeyindeki radar istasyonlarında görevli askeri teknisyenler ekranlarında tehditkâr bir sinyal fark etti. Norveç açıklarından bir roket fırlatılmıştı ve hızla yükseliyordu. Nereye gidiyordu ve bir tehdit miydi?  Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla birlikte bu tür nükleer gerilimlerin sona erdiği varsayılıyordu.

Gökyüzünü izleyenler için bunun anlamı dehşet vericiydi. O sulardan bir ABD denizaltısından fırlatılacak tek bir füzenin, 15 dakika içinde Moskova’ya sekiz nükleer savaş başlığı ulaştırabileceğini biliyorlardı. Mesaj acilen komuta zinciri boyunca yukarı iletildi ve Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin’e bildirildi.

Yeltsin, nükleer bombaların ateşlenmesine ilişkin talimatları ve teknolojiyi içeren “nükleer çantayı” aktive eden ilk dünya lideri oldu. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından nükleer silaha sahip ülkeler, büyük çaplı bir nükleer saldırının karşılıklı kesin yok oluşa yol açacağı fikrine dayanan caydırıcılık politikasını benimsedi. O Yeltsin ve danışmanları, misilleme yapıp yapmamaya acilen karar vermek zorundaydı.

Bugün bildiğimiz üzere bu endişe verici olaylar zinciri bir felaketle sonuçlanmadı. Tüm gerilime rağmen, hikâye o akşamki geç haber bülteninin sonunda, Tom Lehrer’in kara mizah dolu We Will All Go Together When We Go (“… hepimiz göz kamaştırıcı bir parıltıyla sarılacağız”) adlı şarkısı eşliğinde bir haber olarak yer aldı.

BBC’nin Newsnight programının sunucusu Jeremy Paxman şu notu düşmüştü:

“Gitmeden önce şunu da aktaralım: Bir Rus haber ajansının tüm çabalarına rağmen bugün nükleer savaş çıkmadı. Saat 13.46’da, Moskova merkezli Interfax ajansından Rusya’nın gelen bir füzeyi düşürdüğüne dair haberler gelmeye başladı. Kıyametin ön sırasından izleyici olacaklarını düşünen muhabirler hemen Savunma Bakanlığı’nı aradı. Biraz telaşlı ama soğukkanlılığını koruyan bir sözcü ise cesurca şunu söyledi: ‘İngilizlerin Rusya’ya herhangi bir füze fırlattığından emin değilim.’”

Dünya döviz piyasaları dalgalanırken, siyasetçiler, askeri yetkililer ve gazeteciler bilgiye ulaşmak için bir saat boyunca panik içinde koşturdu. Saat 14.52de, olası krizin farkında olanlar nihayet rahat bir nefes alabildi. Interfax, haberini düzelterek Rusya’nın erken uyarı sisteminin bir füze fırlatıldığını tespit ettiğini, ancak roketin Norveç topraklarına düştüğünü bildirdi.

Daha sonra Norveç’te bir savunma yetkilisi, fırlatmanın barışçıl amaçlı olduğunu doğruladı. Bunun, sivil bir roket üssünde yürütülen rutin bir bilimsel araştırma programının parçası olduğu ve Kuzey Işıkları olarak bilinen aurora borealis hakkında bilgi toplamayı hedeflediği belirtildi. Roket, Rus hava sahasına girmeden, planlandığı gibi Norveç’in uzak Arktik adası Spitzbergen açıklarında denize düştü.