NİHAT HATİPOĞLU Namazın şuuruna varmak

Hz. Peygamber (SAV) bir güz mevsiminde dışarı çıkmıştı. Ağaçlardan yapraklar dökülüyordu. Peygamberimiz yanındaki arkadaşına şöyle buyurdu: "Ebu Zerr! Şüphesiz ki, Müslüman bir kul sırf Allah rızası için ihlasla namaz kılarsa, onun bütün günahları şu yaprakların ağaçtan döküldüğü gibi dökülür..."
Mutlaka her birimiz hayatımızda bir defa da olsa namaz kılmışızdır. İbadete en uzak olanımız bile, bir bayram namazı, bir cenaze namazı kılmıştır. İnanıyorum ki, hayatında bir kez namaz kılmış olana "Nasıldı o namazın?" diye sorduğunuzda, "Kuş gibi hafifledim. Sıkıntılarımı bir an için öteledim" cevabını almışsınızdır.

EZAN, İMAN TAZELEMESİDİR
Bu doğrudur; çünkü namaz ibadetinde, diğer ibadetlerde olmayan bir şey var: Allah'la konuşmak, Allah'la dertleşmek, O'na hitap etmek, O'na derdini açmak, O'nun huzuruna çıkmak ve huzuruna kabul edilmek var. Allah'ın huzuruna çıkabilmeye yüz bulmak var. Onun içindir ki; kul ile Allah arasındaki en yakın an secde anıdır. Denilir ki kişi secdedeyken "Allah'ım!" dediğinde yüce Yaratıcı, "Söyle kulum! İşte Rabb'in seni dinliyor. Sen söyle ben yapayım" buyururmuş. Ne müthiş bir kabul, ne müthiş bir sevgi, ne müthiş bir rahmet.

Namaz ibadetine farklı bir boyuttan bakalım istedim bugün. Namazın manevi boyutundan. Namaz, vaktin girmesiyle başlar. Vaktin gelmesi "ezan"la anlaşılıyor. Aslında ezan sadece namaz vakti girdi demek değildir. Aynı anda günlük bir iman tazelemesidir. Ruhlar âleminde "elestu bezmi"nde yapılmış bir biat vardı. Kullar Rabb'e teslim olmuştu. Ezan bunun dünyevi ve günlük deklarasyonudur. Ne diyor hocamız ezanda?
Allahuekber Allahuekber: En büyük ve yüce olan sadece Allah'tır. Allah'tan gayrisine eğilmem.
Eşhedu en la ilahe illallah: Şehadet ediyorum ki Allah'tan başka ilah yoktur. Sadece O'na kulluk edilir.
Eşhedu enne Muhammeden Resulullah: Tanıklık ederim ki Muhammed Allah'ın Peygamber'idir. Vahiy alan örnek insandır. Son Peygamber'dir.
Hayye ales salah: Hadi sizi diriltecek namaza koşun.
Hayye ale'l felah: Hadi kurtuluşa koşun. Sizi insana kul edecek bağlardan kurtulup Rabb'e sığının.
Allahuekber Allahuekber: En yüce olan Allah'tır.
La ilahe illallah: Ondan başka ilah yoktur.

MANEN HAZIRLANMAK
Bu çağrıyı duyan Müslüman, vücudundaki necasetleri varsa atar, temizler ve sonra manen hazır hâle gelebilmek için abdeste başlar. (Maide 5-6).
Önce suyu avucuna alıp bakar. Temiz değilse, saf değilse abdeste uygun değildir diye terk eder. Temiz görünüyor olsa da burnuna doğru götürüp koklar. Kullanılmaya müsait mi diye! Çünkü biraz sonra onu ağzına alacak. Önce suyu test eder. Kendi imkânlarıyla en azından.
Sonra yüzünü yıkar. İnsanlar sadece temiz musluktan akan suyla muhatap değillerdir dünyanın bütün coğrafyalarında. Kollarını yıkar, başını mesheder ve ayaklarını topuklarıyla beraber yıkar. Temizlikte sol elini kullanır. İki ayağını da sol elle yıkar. Sağ elini ise insanlarla iletişimde kullandığı için olan gücüyle daha da temiz tutmaya çabalar.
Halk arasında "yüzü yıkanmış" derler ya, temiz ve duru insan anlamında. İşte yüzünü öylece yıkar. Sadece yıkanmak değil burada aranan, "Yüzünü kirden, sert bakışlardan, acımasızlıktan, kirden arındır öyle gel" demektir yüzü yıkamak. Ve kişi aynı zamanda günlük telaşa, strese, elektriklenmeye en çok muhatap olan organlarını yıkar. Eller, yüz ve ayaklar.
Sonra en temiz elbisesini giyinip kıbleye yönelir. Kıble her ne kadar Kâbe yönüyse de, doğru yolun, eğri olmayan bir hayatın sembolik yönüdür de aynı zamanda. İnsana şunu anlatıyor kıbleye yönelerek: Buraya Allah için gel. Bütün nefsani şehvetlerden, yanlış düşüncelerden, gösteriş ve riyadan sıyrıl, arın ve huzura dur. Hem de doğru dur. Çünkü, sen şu an, senin içinden geçeni bilenin huzurundasın. Düzgün dur. Düzgün değilsen de düzgün olmak için dur.

İBADETLERİN BEYNİ VE KALBİ
Namaz için niyetini yapacak mümin kalbini bütün gereksiz mücadelelerden, nefretten, düşmanlıktan, aşırı taleplerden arındırarak "Ya Rabbi senin için divana durdum. Rızam sensin. Derdim sensin. Seni sevdiğim için huzurundayım. Kabul et bu yönelişimi" der. Niyette esas olan "masiva"dan, yani Allah'tan gayrisinden uzak olmaktır. Sonra, "Allahuekber" diyerek tekbir alır. Çünkü namaz "En yüce sensin" denilerek yüce Allah'a kulluğun ilanıyla başlar ve sağ ile sol omuzlardaki meleklere "selam"la sona erer. Selamla başlar, selamla biter. Namazda meleklere selam verenlerin, namazın dışındaki insanlarla selamlaşmaması namazın ruhuna yakışır mı? Namazda Allah'la olan, namaz dışında da insanlarla olur. Yakışan bu. Euzu besmeleyle başlanan, Sübhaneke, Fatiha ve bilinen bir sure veya ayetlerle devam eden bu kıraat ve ayakta duruş, aslında dil ve kalbin tamamen saf billur bir hâle gelip bir sonraki rükû ve secdeye hazırlanmasıdır. Huzurdasın, dilinde kitabın ayetleri var. Düzelmeye geldin. Demin işlediğin küçük günahları affettirmeye geldin. Biraz sonra aynı günaha döneceksen yakışır mı bu! Olur mu böyle tövbe! Böyle düşünmek lazım namaz esnasında... Kuran'dan her ayeti okurken bu iç muhasebeyi yapmak lazım. Onun için de okuduğumuz ayetlerin anlamını bilmemiz son derece önemlidir. Ne okuyorsun, yüce Yaratıcı'ya nelerle sesleniyorsun? Bilmek güzel olmaz mı?

MÜTHİŞ BİR MANTIK
Gücü yeten namaz esnasında ayakta durur. Gücü yetmeyen, hasta olan oturur, buna da gücü yetmeyen uzandığı yerden namaz kılar. Ama mutlaka kılar. Fakat şu ayakta duruş, yani kıyam az mı önemli! Şartları zorla ve ayakta dur! Omurgalı ol. Hayat seni sarssa da ayakta ol. Hayat seni bükmeden veya yaşlılığından dolayı, daha ayakta duramayacak yaşa gelmeden sen namaza başla ki, ayakta karşıla Rabb'inin çağrısını... Sonra rükû ve secde. Aslında rükû, yarım secde sayılır. Sanki biraz sonraki secdeye varmak için ön bir eğilmeyle rükûya varıp, Allah'ı anarak "Ya Rabbi! Birazdan senin için eğileceğim. Sadece senin için. Lütfet ve kabul buyur huzura. Kabul et ki eğilebileyim" denmektedir. Aslında namazın bütün kademelerinde bu manevi dokunuşlar var. Müthiş bir mantık var. Onun için namaz, ibadetlerin beyni ve kalbi sayılmıştır. O bir anlamda hem hac, hem oruç, hem zikir, hem Kuran okuyuşu hem de zekâtı içinde barındıran bir ilahi sözleşmedir. Kul ile Yaradan arasında.