Nehirler birer birer turuncuya dönmeye başladı Sözcü Gazetesi

Yeni araştırma, Alaska'nın kuzeyindeki Brooks Sıradağları'nda gerçekleştirildi. California Üniversitesi Davis (UC Davis) öncülüğündeki ekip, bölgede yıllar boyunca toplanan su örneklerini ve ölçümleri inceleyerek nehirlerdeki değişimin ne kadar geniş bir alana yayıldığını araştırdı.

Bilim insanları bölgedeki sıra dışı renk değişimini ilk kez 2018 yılında fark etti. Daha sonraki gözlemlerde turuncuya dönen dere ve nehirlerin sayısının giderek arttığı görüldü. Bazı bölgeler o kadar uzak ki araştırmacılar su örneklerini toplamak için bölgeye helikopterle ulaşmak zorunda kaldı.

Turuncu rengin temel nedenlerinden biri sudaki demir. Alaska'da hava sıcaklıklarının yükselmesiyle uzun yıllardır donmuş halde bulunan toprak çözülüyor. Su, daha önce donmuş toprağın altında kalan kaya ve minerallerle temas ettiğinde kimyasal tepkimeler meydana geliyor. Bunun sonucunda demir, alüminyum, manganez, çinko, nikel ve kadmiyum gibi metaller suya karışabiliyor. Demirin oksitlenmesi ise suya pası andıran turuncu rengini veriyor.

Araştırmacıları şaşırtan nokta, çevrede bu kirliliğe yol açabilecek herhangi bir maden bulunmaması. Buna rağmen incelenen bazı sularda, metal madenlerinden çıkan kirli sulardan bile daha yüksek asitlik ve metal yoğunluğu ölçüldü.

En dikkat çekici sonuçlardan biri Salmon Nehri'nde elde edildi. Metal bakımından zengin turuncu su nehre karıştıktan sonra etkisinin kaybolmadığı, yaklaşık 97 kilometre aşağıya kadar taşınabildiği görüldü. Bazı noktalarda metal yoğunluğunun başlangıç seviyesine kıyasla yaklaşık 70 kat arttığı belirlendi.

Araştırmacılar değişimin özellikle 2019'daki rekor sıcak yazın ardından hızlandığını düşünüyor. O yılın ardından gelen yoğun kar, toprağın kışın yeniden tamamen donmasını zorlaştırdı. Böylece su daha derine ulaşarak mineral bakımından zengin kaya katmanlarıyla temas etmeye başladı.

Sorun yalnızca suyun renginin değişmesi değil. Asitliğin ve metal miktarının yükselmesi nehirlerde yaşayan balıkları, bitkileri ve diğer canlıları etkileyebiliyor. Daha önce yapılan incelemelerde turuncuya dönen bazı akarsularda su kalitesinin bozulduğu ve canlı çeşitliliğinin azaldığı tespit edildi.

Bilim insanları günümüzde yüzlerce nehir ve derenin benzer süreçten etkilenebileceğini belirtiyor. Şimdilik araştırılan Brooks Range bölgesinde büyük çaplı balık ölümleri veya yerleşimlerin içme suyunu doğrudan etkileyen bir durum bildirilmiş değil. Ancak araştırmacılar, donmuş toprak çözülmeye devam ettikçe turuncuya dönen nehirlerin Kuzey Kutbu çevresinde daha büyük bir sorun haline gelebileceği konusunda uyarıyor. 

Çalışma, bilimsel dergi AGU Advances’ta yayımlandı.