Neden istemediğimiz halde evet diyoruz? Mesele nezaket değil! Araştırmalar bu çelişkinin nedenini ortaya koydu

İstemediğiniz halde kendinizi ‘’evet’’ derken bulduğunuz oldu mu? Çoğu insan bunu basit bir nezaket ya da iyi niyet sansa da uzmanlara göre durum çok daha karmaşık. Araştırmalar, ‘’hayır diyememenin’’ bir karakter meselesi değil; öğrenilmiş davranışlar, sosyal normlar ve zihinsel yanılgıların birleşimi olduğunu gösteriyor.

EN GÜÇLÜ NEDEN: YARGILANMA KORKUSU

Bu davranışın başlıca nedenlerinden biri, yargılanma korkusu. Cornell Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, insanların ‘’hayır’’ dediklerinde başkalarının onları sert şekilde değerlendireceğini sandığını ortaya koyuyor. Oysa aynı araştırma, insanların başkalarını değerlendirirken çok daha yumuşak olduğunu gösteriyor. Yani aslında herkes kendi içinde kaygı yaşarken, karşısındakinin onu sürekli izlediğini zannediyor.

Bu durum psikolojide ‘’yanlış algılanan sosyal baskı’’ olarak tanımlanıyor. İnsan, başkalarının gözünde olduğundan çok daha görünür ve hatırlanır olduğunu düşünüyor. Sonuç ise tanıdık: Gereksiz yere söylenen bir ‘’evet’’.

‘’EVET’’ DEMEK DAHA KOLAY

Ancak mesele sadece korku değil. Aynı araştırmaya göre insanlar çoğu zaman düşünmeden, otomatik bir şekilde ‘’evet’’ deme eğiliminde. Çünkü sosyal normlar bunu teşvik ediyor. Birisi bir şey istediğinde, onu reddetmek yerine kabul etmek daha kolay ve daha az rahatsız edici geliyor.

Bu noktada devreye kültür ve yetiştirilme biçimi giriyor. Deakin Üniversitesi tarafından yayımlanan bir makale, birçok insanın küçük yaşlardan itibaren kendi ihtiyaçlarını açıkça ifade etmek yerine uyum sağlamayı öğrendiğini vurguluyor. ‘’İyi çocuk olmak’’, çoğu zaman ‘’itiraz etmemek’’ ile eş anlamlı hale geliyor.

TOPLUMSAL UYUM İHTİYACI KARARLARIMIZI ŞEKİLLENDİRİYOR

Bu öğrenilmiş davranışlar yetişkinlikte de devam ediyor. Psychology Today’de yayımlanan bir analiz, insanların çoğu zaman kendi değerlerine aykırı olsa bile ‘’evet’’ dediğini ve bunun temelinde güçlü bir toplumsal uyum ihtiyacı olduğunu vurguluyor.

ASLINDA BAŞKASINI DEĞİL, KENDİMİZİ DÜŞÜNÜYORUZ

Öte yandan bu durumun bir de duygusal boyutu var. İnsanlar çoğu zaman karşısındakini üzmemek için değil, kendi yaşayacakları rahatsızlıktan kaçmak için ‘’hayır'’ diyemiyor. Çünkü reddetmek, kısa vadede gerginlik yaratıyor. Kabul etmek ise o an için daha konforlu bir seçenek gibi görünüyor.

SINIR KOYMAMAK İLİŞKİLERE DE ZARAR VERİYOR

Ama bu ‘’kolay yolun’’ uzun vadede ağır bir bedeli var. Deakin Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırma, sürekli ‘’evet’’ demenin kişisel sınırları belirsizleştirdiğini ve zamanla tükenmişliğe yol açtığını gösteriyor. Üstelik bu durum yalnızca kişiye değil, ilişkilere de zarar verebiliyor. Uzmanlara göre sınır koymamak, karşı tarafta gerçekçi olmayan beklentiler oluşmasına neden oluyor.

Benzer şekilde psikoloji araştırmaları, insanların reddetmenin sonuçlarını abarttığını ortaya koyuyor. Çoğu kişi ‘’hayır’’ dediğinde ilişkilerin zarar göreceğini düşünse de gerçek hayatta bu etki genellikle çok daha sınırlı kalıyor.

GERÇEK NEDEN: ZİHNİN YARATTIĞI SENARYOLAR

İşin en çarpıcı yanı ise şu: İnsanlar çoğu zaman başkalarını memnun etmek için değil, yanlış varsayımlara dayanarak evet diyor. Yani aslında çoğu ‘’evet’’, gerçek bir zorunluluktan değil, zihnin yarattığı bir senaryodan doğuyor.

Psikologlara göre bu döngüyü kırmanın ilk adımı, bu yanılgıyı fark etmek. Çünkü insanlar sandığımız kadar bizi yargılamıyor. Ve çoğu zaman, söylediğimiz bir ‘’hayır’’ düşündüğümüz kadar büyük bir etki yaratmıyor.

Haber kaynak: The Economic Times, Psychology Today, The Center for Emotional Education, Medium, Deakin University, Cornell University (eCornell).

Görsel kaynak: iStock ve yapay zeka