Mutfak kültürümüz hızla zayıflıyor

Son zamanlarda emlak ilanlarında daha çok çay-kahve yapmaya uygun Amerikan mutfaklı dairelerin çokluğu dikkatimi çekiyor. Artık sadece küçük dairelerde değil, orta ve üst segment geniş konutlarda bile açık mutfakların ana akım bir tasarım tercihi haline gelmesi, evlerde tencere kaynamasını engelleyen mimari bir dönüşüme işaret ediyor.

NEDEN ARTIYOR?

• Lüks Algısı... Türkiye'de Amerikan mutfaklar ilk olarak 1990'lı yılların sonlarında ve 2000'lerin başlarında lüks sitelerde ve rezidanslarda görülmeye başlandığında modernliğin ve lüksün simgesi olarak pazarlandı.

• Kentsel Dönüşüm ve Maliyetler... 2010'lu yıllarla birlikte hız kazanan kentsel dönüşüm dalgası ve özellikle büyük şehirlerdeki arsa maliyetlerinin artışı, metrekarelerinin küçülmesine yol açtı. Salonla mutfağı ayıran duvarların kaldırılması, dar alanları daha geniş göstermenin en pratik yolu olarak sunuldu.

Tencere yemeklerinin gelenekselliğini dışlayan, daha ziyade bir çay-kahve köşesi işlevi gören bu mutfakların yaygınlaşması, kaçınılmaz olarak şu can sıkıcı soruyu akla getiriyor; "Evde yemek pişirme kültürü zayıflıyor mu, mutfak mirasımız evlerimizden tahliye mi ediliyor?"

Temsili fotoğraf KARŞIMIZA BİR İKİLEM ÇIKIYOR

Evin kalbi olma vasfını yitirerek yaşam alanını işgal eden bir servis ünitesine dönüşmesi; koku, buhar ve bulaşık endişesi mutfakları iyiden iyiye küçültüyor. Tabii burada karşımıza bir ikilem çıkıyor. "Acaba mutfaklarımızın duvarlarını yıkarak geleneksel yemek pişirme kültürümüzü kendi ellerimizle mi aşındırıyoruz, yoksa değişen hayat şartları ve hızlanan şehir yaşamı bizi bu mimari tercihe mecbur mu bırakıyor?"

Temsili fotoğraf TEK ETKEN MİMARİ ÇİZİMLER DEĞİL

Konuya bu açıdan bakıldığında, tencere yemeklerinden uzaklaşmamıza neden olan tek etkenin mimari çizimler olmadığı görülüyor. Çalışma saatlerinin esnemesi, şehir içi ulaşımın yarattığı yorgunluk, yemek yapmayı yaratıcı bir ritüelden zahmetli bir iş yüküne dönüştürdü.

Temsili fotoğraf

Geleneksel Türk evlerinde mutfak; sadece yemek yapılan değil, bereketin, paylaşıma dayalı emeğin ve sevginin paylaşıldığı bağımsız bir yaşam alanıydı.

Temsili fotoğraf

Çekirdek aile yapısına geçiş, kadınların iş hayatına daha yoğun katılımıyla ev yemekleri geleneği tarihindeki en büyük kırılmalardan birini yaşıyor. Mutfaklarımız duvarlarını kaybettikçe, evdeki hayatın kalbi de ne yazık ki yavaş atmaya başlıyor.

HANGİ SORUNLARI ÜRETİYOR?

• Kültürel ve Sosyal Çözülme... Kimliğimizi ve toplumsal bağlarımızı besleyen koruyucu unsurlarından biri olan yemek yapma kültürünün zayıflaması, el becerilerini ve estetik duyarlılığı da köreltiyor.

• Sosyal Alan Değişimi... Evler küçüldükçe sosyalleşme tamamen dışarıya kayarken, bir evi ev yapan ve mutfak etrafında kurulan o sıcak ilişkiler zayıflıyor; ev halkı birbirine yabancılaşıyor.

Kanımca mutfağını kaybeden bir kültür, evinin merkezini kaybeder. Şimdi kendimize şunu sormalıyız; "Kültürümüzün yok olmasına boyun mu eğeceğiz, yoksa geleneksel tencere yemekleriyle kültürel mirasımızı yaşatmaya devam mı edeceğiz?