Murat Ülker’den Afrika kültürüne anlamlı vurgu: Aynı sofradan yemek yiyenler birbirine ihanet etmez Hayat Haberleri

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi, pladis ve GODIVA Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker, İstanbul Havalimanı’ndaki Afrika Vakfına ait mağazadan aldığı Afrika Yemek Kültürü ile Otuz Sekiz Dilde Afrika Atasözleri Seçkisi kitaplarına dikkat çekti. Ülker, bu eserlerin Afrika’nın zengin kültürel mirasını yansıttığını belirterek, bir Etiyopya atasözünden hareketle sofranın güven ve sadakatin simgesi olduğunu vurguladı.

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi, pladis ve GODIVA Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker, “GOYA (Gez, oturma yerinde artık)” ilkesiyle kaleme aldığı paylaşımlarına İstanbul Havalimanı’nda yer alan Afrika Vakfına ait mağazayı ekledi.

Murat Ülker, yazısında şu ifadelere yer verdi;

İstanbul’daki Afrika, hatta Türkiye’deki nerededir derseniz., İGA havalimanındadır, derim. Zira daha pasaportu geçmeden bir hediyelik eşya mağazası gibi konumlanmış bir dükkan, Afrika Vakfına ait ve burada meccanen bize Afrika’yı anlatıyor, ne hoş. İşte ben de bu dükkanı nihayet goyalama fırsatı buldum ve birkaç fotoğraf çektim ve size bahsedeceğim iki kitap aldım.

Otuz sekiz dilde Afrika atasözleri seçkisi ve Afrika yemek kültürü

Bu kitapların Cumhurbaşkanımızın değerli eşi Emine Erdoğan hanımefendinin destekleriyle hazırlandığını biliyor muydunuz?

Afrika Yemek Kültürü kitabı, akademisyenlerimizin, uzmanların ve yabancı şeflerin katkılarıyla tamamlanmış kapsamlı bir eser. Kıtanın farklı bölgelerinden seçilen tarifler bir araya getirilerek Afrika’nın zengin mutfak mirası bir bütün halinde sunulmuş. Kitabın tüm telif gelirleri Afrika Kültür Evi aracılığıyla Afrikalı kadın ve çocuklara aktarılıyor. Yani okurun eline ulaşan her bir nüsha, bu alandaki projelere bir destek anlamına geliyor; tanıtımına katkım olursa ne mutlu.

Afrika Atasözleri Seçkisi ise yaşamın nasıl algılandığına dair çok önemli fikirler veren farklı dillerin sözlü mirasını bize iletir. Atasözleri de bunun en açık örneklerinden biridir. Düşüncelerimizi, hislerimizi konuşarak aktarıyoruz. Her yeni deyiş, ifade biçimi, olaya yeni bir perspektif kazandırabilir.

Afrika Yemek Kültürü

Yazımızın başlığı, sofranın, insan ilişkilerinde güven ve sadakatle birlikte anılmasının çok yerinde olduğunu anlatan bir Etiyopya atasözüdür. İnsanlar tarih boyunca bir araya gelerek kültürel kimliklerini inşa etmek için gıdayı bir araç olarak kullanmışlar. Yemek, farklı toplumlarda bir bağ kurma aracı görevi görmüş, tarih, coğrafya ve sosyolojinin şekillendirdiği muhtelif mutfaklar yani yemek kültürü var olmuş. Bu yüzden gıdayı toplumsal yapıyı, ekonomik dengeyi ve kültürel değerleri şekillendiren geniş bir ekosistemin ürünü olarak düşünmemiz gerekiyor.

Afrika mutfağı, coğrafyanın genişliği ve zengin tarihsel birikimi kadar, hayatın gündelik akışı ve eldeki imkanlarla şekillenmiş bir mutfak. Tahıllar, sebzeler, bakliyatlar, et ve baharatlar; iklim ve yerel olanaklara göre farklı oranlarda kullanılıyor. Ortak kapta paylaşılan yemeklere, aile ve mahalle sofralarına, kuşaklar boyu tekrar eden pişirme biçimlerine baktığımızda, Afrika’da yemek ve sofra etrafında biriktirilen deneyimlerin, kültürün aktarılmasında ve devamlılığında önemli bir rol üstlendiğini anlıyoruz.

Afrika’da iş icra eden, ortak projeler hayata geçiren; kıtanın hakkında okuyan, düşünen ve paylaşan biri olarak kitaptan yeni şeyler öğrendim. Tarifler arasında, bizim mutfağımızda da karşılığı olan birçok yemeğe rastladım. Malzeme seçimi, pişirme yöntemleri ve sofra düzeni üzerinden bakıldığında, Afrika ve Türk mutfağı arasında doğal bir tanışıklık, akrabalık hissettim.

Örneğin Kuzey Afrika bölgesinde ince hamurla hazırlanan brick ve sambusa tarifleri, bizdeki böreği anımsatıyor. Közlenmiş patlıcanla yapılan zaalouk, köz patlıcan salatalarımızla oldukça benzer. Yoğurtla birleşen patlıcan salataları, iki mutfakta da sofrayı zenginleştiren mezelerden. Bakliyatlar kullanılarak yapılan harira, Anadolu’nun mercimek ve bakla ağırlıklı çorbalarıyla yakın. Uzun pişirme yöntemiyle hazırlanan domba, bizdeki dana yahnisini çağrıştırıyor. Baharatla tatlandırılan pirinç yemeği jollof rice, domates ve biber kullanımıyla sebzeli pilavlarımızla benziyor. Tavuk, limon ve zeytinle pişirilen chermoula tavuk, Ege’de sık görülen limonlu tavuk yemeklerine oldukça yakın. Fas mutfağındaki iri taneli kuskusla hazırlanan saffi, Anadolu’nun kuskus ve bulgur geleneğini anımsatıyor. Bamya ve limonla hazırlanan bamya yahnisini de evlerimizde tadanlarınız mutlaka olmuştur.

Yüzyıllar boyunca göçler ve ticaret yolları ile etkileşime geçtiğimiz, bir dönem birlikte yaşadığımız Afrika’nın mutfak mirasının böylesine kapsamlı bir eserde bir araya getirilmesi çok kıymetli. Kıtanın yemek kültürünü ve mutfak zenginliğini merak edenlerin uzun yıllar başvuracağı bir çalışma olduğu kesin.

Kul Gayret Eder, Allah Tamamlar

Yeni bir dil öğrenmenin, düşünme biçimimizi de genişlettiğine dair çok sayıda çalışma var. Konuştuğumuz dilin yapısı; neye dikkat ettiğimizi, bir olayı nasıl kavrayıp yorumladığımızı ve hangi ayrıntıyı önce gördüğümüzü belirliyor. Bazen tek bir kelimenin, daha önce hissettiğimiz ancak adını koyamadığımız bir duyguyu hatırlatabiliyor olması bundandır.

Düşüncelerimizi, hislerimizi ve gerçekliğimizi dil aracılığıyla aktarabiliriz. Yeni bir kelime, daha önce fark etmediğimiz bir yönü görünür kılabilir; yeni bir ifade biçimi, aynı olaya yeni bir perspektif kazandırabilir. Bu yüzden başka dilleri öğrenmek, başka dilleri konuşan kişiler ile hasbihal etmek, çoğu zaman iç dünyamı da genişleten bir kültürel deneyim olmuştur benim için.

Bu yüzden farklı dillerin sözlü mirasına bakmak, yaşamın nasıl algılandığına dair çok önemli fikirler verir. Atasözleri bunun en belirgin örneğidir. Gündelik yaşamın, kurulan ilişkilerin, toplumun yaşantısındaki küçük ayrıntıların zamanla nasıl bir kalıba oturup ifadeye dönüştüğünü gösterir. Atasözleri üzerinde düşünürken, bir toplumun hangi davranışı neyle ilişkilendirdiğini, hangi duyguyu hangi kelimeyle ifade ettiğini, neleri sorun olarak gördüğünü net bir şekilde görebilirsiniz.

Otuz Sekiz Dilde Afrika Atasözleri Seçkisi 1; akademisyenlerin, çevirmenlerin, araştırmacıların ve pek çok uzmanın emeğini bir araya getiren özel bir çalışma olmuş. Afrika’nın farklı bölgelerinden derlenen atasözlerinin doğru şekilde aktarılması için hem dil uzmanları hem de bölgeyi yakından tanıyan araştırmacılar çalışmış. Kıtanın geniş coğrafyası ve zengin kültürel çeşitliliği, derlenen atasözlerinin dilinde ve ele aldığı konularda kendini gösteriyor.

Başka dillerin sözlü mirasına bakmak, insanın içini genişleten bir şey. Dünyanın ne kadar büyük olduğunu, bu büyük dünyanın içinde insanlığın aslında ne kadar ortak bir sese sahip olduğunu daha iyi duyabiliyor insan. Bir ifadenin taşıdığı geçmişi fark edebildiğimizde; dilin hayata anlam veren bir tarafı olduğunu da görmek mümkün oluyor. Bu sözlerden bazılarının başka ülkelerde de atasözü olarak kullanıldığını biliyorum. Sorunlar ortak olunca dillendirme benzer oluyor.

Bazı atasözleri gündelik ilişkilere, bazıları doğayla kurulan bağa, bazıları topluluk içindeki rollere, bazıları da hayatın akışına ve yaşamın kendisine dair…

Gözüme çarpan, içime dokunanlardan bazılarını sizinle paylaşmak istedim:

Taa birin nan dimmèdi ra möma.

Bir çocuğun büyümesi için tüm bir köy gerekir.

Aquilo que o tempo tirar, o tempo vai devolver.

Zamanın götürdüğünü (yine) zaman (geri) getirir.

Kani fila ko dabi ka moøde, ka moøde kodabi ko yeni.

Bir şapkaya sahip olmak onun nasıl giyileceğini bilmek anlamına gelmez, nasıl giyileceğini bilmek ise ille de bize yakışıyor anlamına gelmez.

Ka şoro ka baa beê, oun niya omo luabi.

İnsanın değeri özü sözü bir olmaktır.

Dee n hari suu tɔ ni hininyo, alwala tɛ ka tunu.

Eğer su yıkanman için yetersizse, abdest almakla yetin.

Baa nim køsüm mù ku ra garu ko, mu ra dóó go.

Pis su işe yaramaz olsa bile, en azından ateşi söndürmeye yarar.

A mi ned såo-a a mi tēnga.

Bir şehir sakinini tanımak, şehri tanımaktan daha iyidir.

N’a ma gwan, a ti suma.

Isınmazsa, soğumaz.

Zëem så n noom buug bi a yũ.

Bir keçi çorbadan nasiplenmişse, onu afiyetle içsin.

Ned sên malg-n-kong săoa nedsên sãam-n-tõoge.

İyilik yapmakta başarısız olmak, kötülükte başarılı olmaktan daha iyidir.

نيتك مطيتك – Neytek mtiytek.

İyi niyetin senin rehberindir.

العبد يعمل وربي يكمل – El abd yaamal w rabbi yekammel.

Kul gayret eder Allah tamamlar.

اللي عدو الحنش كايخاف من الحبل – Li addu lhans, kaykhaf men lehbel.

Yılanın ısırdığı insan, ipten bile korkar.

(Türk atasözü: Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.)

المزوق من على برا آش اخبارك من داخل – Lmzowek men āla barra aş khbarel men dakhel.

Görünüşüne dair bunca kaygın varken, aynısını ruhun ve kalbin için de duyuyor musun?

(Dışın bunca süslüyken, için ne halde? Ruhun, kalbin, gizli yanların.)

Isakiya si diyivo ni nkema si poswa g’okenge wi njegu.

Maymunların kırdığı ince dallar filin sırtına düşer.

(Çocuğun yaptığı hata babasının üzerine kalır.)

O ma pula te pawa ngele, sele koma musango na kema.

Ormanın bir köşesini otlardan temizlemek istiyorsan, önce maymunlarla barış sağlamalısın.

Mbè’ wú mbã sì’ nshũã kò.

Her iyi şey ormanın en sonunda bulunur.

(Her iyi şey için çalışmak, çaba sarf etmek gerekir.)

Changu ni chetu, na chako ni chako.

Benim olan bizimdir, senin olan senindir (bencil olma).

Bucheda aamwi.

Güneş herkes için doğar.

Vhana vha munna vha kovhana thoho ya nzie.

Paylaşılan şey ne kadar küçük olursa olsun, hayatta paylaşmak esastır.