Mozaik savunma stratejisi: İran nasıl hareket ediyor?

İran ile ABD arasında müzakereler devam ederken ve iki ülke çözüm bulmaya çalışırken, Tahran’a düşen bombalar yeni bir savaşı beraberinde getirdi. ABD ve İsrail’in uzun zamandır beklenen İran operasyonu 28 Şubat’ta başladı. Hem de son derece güçlü hamlelerle.

Başkente düşen bombaların ardından henüz ilk saat geçmişti ki İsrail kaynakları İran’ın en üst düzeyde 40 ismini etkisiz hale getirdiklerini duyurdu. Aralarında İran Savunma Bakanı, Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı, Genelkurmay Başkanı, Savunma Konseyi Genel Sekreteri de olan bu listeye aynı günün gece saatlerinde şok bir isim daha eklendi. İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney de hayatını kaybetmişti.

Tam da bu noktada genel beklenti İran’daki tüm sistemin hızla çökeceği yönündeydi. Çünkü ABD ve İran doğrudan en kritik isimleri hedef almış ve böylece ülke yönetiminin felç olacağını düşünmüştü. Ancak evdeki hesap çarşıya uymadı. İran çok hızlı bir şekilde yeniden koordine oldu ve aynı anda 9 ülkeyi vurmaya başladı.

[Görsel: Hafize Yurt Ateş / TRT Haber]

Bu sorunun cevabını verirken elbette çok farklı dinamiklerden söz etmek mümkün. Ancak biz sadece harp sahası üzerinde ilerleyeceğiz. Başkomutanın, savunma bakanının, genelkurmay başkanının ve diğer karar vericilerin olmadığı bir ortamda çok geniş çaplı cevap verebilmenin temelinde ‘mozaik savunma stratejisi’ yer alıyor.

Bu stratejinin detaylarına geçeceğiz ama önce şunun altını çizmek gerek… Belli ki İran tek bir günde bu stratejiyi benimseyip sahada uygulamaya koymadı. Tahran yönetimi, başta 12 Gün Savaşı olmak üzere yakın zamanda başına gelen olaylardan ders çıkardı. Ve çok güçlü bir saldırı ile karşılaşılsa bile herkesin bir ölçüde inisiyatif alacağı ve merkezden emir beklenmeyecek bir sistemin kendi kendine hayata geçebileceği bir yol haritası çalışıldı.

ABD savaş uçakları nasıl düşürüldü?

Bu sistem en temel haliyle; askeri ve komuta kontrol sisteminin tek bir merkezden yönetilmesi yerine dağınık parçalar halinde ilerlemesi olarak tanımlanabilir. Burada temel amaç, merkezi komuta yapısı hedef alınsa ya da İran örneğinde olduğu gibi ortadan kaldırılsa bile sistemin tamamen çökmesini engellemektir.

Stratejinin ‘mozaik’ olarak adlandırılması da boşuna değil elbette. Mozaik yapıda tek bir parça kırıldığında bütün resim yok olmaz. İşte İran bu anlayışı askeri organizasyona uyarladı. Yakın geçmişe kadar Dini Lider ve Devrim Muhafızları’nın en üst düzey isimlerinden emir bekleyen ülke geneline yayılmış birlikler şimdi otonom hareket edebilme özgürlüğüne kavuştu.

[İran'da üst düzey isimlerin neredeyse tamamı etkisiz hale getirilmiş olsa da Tel Aviv'e atılan füzeler can kaybı ve yaralanmalara yol açmaya devam ediyor. Foto: AA]

İran Dışişleri Bakanı’nın resmi olarak duyurduğu ‘mozaik savunma stratejisi’ temel olarak ülke genelinde çok sayıda bölgesel komuta merkezi üzerine inşa ediliyor. Merkezden karar alma sürecini beklemeyen bölge komutanları herhangi bir yere füze saldırısı ya da kritik bir noktaya Kamikaze İHA gönderilmesi gibi hamleler yapabiliyor.

Dağınık komuta-kontrol yapısı bu noktada İsrail ve ABD için sorun olmaya başlıyor. Çünkü hangi merkezi vurursanız vurun kendi bölgesinde otonom hareket eden başka bir birlik size karşı yeniden füze gönderebiliyor. İran’a asimetrik ve yaygın bir saldırı kabiliyeti kazandıran bu yöntem, uzun süreli çatışmalar için de ciddi bir direnç anlamına geliyor.

Ancak tüm bunların ötesinde ‘mozaik’ sistemin en büyük artılarından birinin ‘istihbarata karşı koyma’ süreciyle ilgili olduğu düşünülüyor. İran’a çok büyük oranda sızmayı başaran ve bunu büyük ihtimalle merkezi komuta sistemi ile siyasi elitler üzerinden gerçekleştiren İsrail’in savaş başladıktan sonra istihbari açıdan zorlandığı iddia ediliyor. Elbette bunun temelinde ‘merkezin onayından geçmeyen saldırılar’ oturuyor…

[İran'ın yerin metrelerce altında çok sayıda Kamikaze İHA ve farklı füze stokları olduğu düşünülüyor.]

Mozaik savunma stratejisi artıları olduğu kadar ciddi riskleri de beraberinde getirebiliyor… Bunların başında merkezden bağımsız hareket eden karar vericilerin ‘savaşı tırmandıracak’ hamleler yapma ihtimali bulunuyor. Bu durum, savaş devam ederken bile bir şekilde süren arka kapı diplomasisinin tamamen işlevsiz kalması tehlikesine neden oluyor.

Bir diğer husus yerelleşen otoritenin operasyonel hataları… Tek bir merkezden yönetilirken hataya düşme oranları en aza inen birliklerin otonom hareket ederken hataya daha açık oldukları değerlendiriliyor.

Son olarak mozaik savaş stratejisinin İran’da açabileceği en büyük yaranın yakın gelecekte ortaya çıkacak kimi silahlı gruplar olması da muhtemel. Savaş bitse bile uzun süre otonom hareket eden ve bir şekilde hayatta kalan askeri birliklerin yeni dönemde nasıl bir pozisyon alabileceğini kestirmek hayli zor.

İran’ın yeni stratejisi şimdilik sahada olumlu sonuçlar vermiş gibi duruyor. Ancak sürecin ne getireceğini kestirmek neredeyse imkansız. Ancak genel kanı; bir an önce ateşkez yapılmaz ve barış görüşmeleri başlamazsa savaşın çok daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceği üzerinde yoğunlaşıyor…

İran'ın dini lideri Hamaney öldü: Şimdi ne olacak?