İran’ın savaş makinesi: Devrim Muhafızları Ordusu! Mozaik savunma sistemi ne? Sayıları ne kadar?

İran’a yönelik İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından gerçekleştirilen hava saldırılarının ardından ülkede güvenlik önlemleri hızla artırıldı.
Özellikle ilk saldırıların gerçekleşmesinden bir-iki saat sonra, İran’ın en güçlü güvenlik kurumlarından biri olan Devrim Muhafızları’na bağlı milis güçler, başkent Tahran başta olmak üzere birçok büyük şehirde mahalle aralarına kadar konuşlandırıldı.

Saldırıların ardından ülkedeki siyasi dengeler de hızla değişti. Uzun suredir devam eden liderlik tartışması son buldu. Uzmanlar Meclisi’nin aldığı kararla İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney ilan edilirken, babası Ali Hamaney’in ölümünün ardından gerçekleşen bu seçim ülkede “babadan oğula liderlik” tartışmalarını da yeniden gündeme taşıdı.

ŞEHİRLERDE HARAKETLİLİK: ‘KORKU ATMOSFERİ OLUŞTURULUYOR’

New York Times’ta yer alan habere göre, saldırıların ardından başkent Tahran’da ve diğer büyük şehirlerde dikkat çeken bir güvenlik mobilizasyonu yaşandığı öne sürüldü. Gazeteye konuşan görgü tanıklarının iddialarına göre, Devrim Muhafızları’na bağlı paramiliter unsurların özellikle şehir merkezlerinde ve yoğun nüfuslu mahallelerde konuşlandırıldığı belirtildi.
Haberde ayrıca internete yüklenen bazı videolara atıf yapılarak, sivil kıyafetli ve silahlı kişilerin araçları durdurarak kontrol yaptığı görüntülerin paylaşıldığı iddia edildi.
Söz konusu kontrol noktalarında sürücülerin yanı sıra yolcuların cep telefonlarının da incelendiği, yetkililerin özellikle savaş karşıtı mesajlar, protesto çağrıları veya saldırılara yönelik tepkileri araştırdığı ileri sürüldü.
New York Times’ın aktardığına göre, siyah renkli zırhlı isyan karşıtı araçların da şehrin farklı noktalarına konuşlandırıldığı bildirildi. Bu araçların çoğunlukla kapalı alanlarda, özellikle okul bahçelerinde park edildiğinin gözlemlendiği ifade edilirken, bazı analistlerin bunun füze saldırılarından daha az etkilenebilecek alanlar olması nedeniyle tercih edildiğini değerlendirdiği kaydedildi.

ABD’de Tennessee Üniversitesi siyaset bilimi profesörü Saeid Golkar gazeteye yaptığı değerlendirmede, bu konuşlanmanın yalnızca askeri bir önlem olmayabileceğini savundu.
Golkar, “Dış dünyaya kontrolün tamamen devletin elinde olduğu görüntüsü verilmeye çalışılıyor. İçeride ise insanların sokağa çıkmasını veya protesto etmeyi düşünmesini engellemek için korku atmosferi oluşturuluyor” ifadelerini kullandı.

MÜCTEBA HAMANEY’İN DEVRİM MUHAFIZLARI İLE İLİŞKİSİ NASIL OLACAK?

Bu soruyu İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa’ya sorduğumda, “Mücteba Hamaney, İran-Irak Savaşı’nda Devrim Muhafızları Ordusu’nun Habib Taburu’nda savaştı. Orada kurduğu bağlar siyasi sermayesinin temelini oluşturdu. Babasının rehberlik döneminde Rehberlik Ofisi’nin fiili yöneticisi olarak Devrim Muhafızları Ordusu komutanlarıyla doğrudan temas halindeydi. 2009’da Besic’in sokak operasyonlarını koordine ettiği, 2005’te Ahmedinejad’ın seçim sürecini yönlendirdiği yönünde güçlü iddialar var. Devrim Muhafızları Ordusu ile ilişkisi ideolojik değil operasyonel düzeyde” cevabını verdi.

Bu ilişkinin somut örnekleri olduğunun da altını çizen Toğa, “Mücteba Hamaney’in Devrim Muhafızları Ordusu’nun istihbarat eski başkanı Hüseyin Taib ile yakın bağları biliniyor. Meclis Başkanı Muhammed Bagır Galibaf da Devrim Muhafızları Ordusu kökenli bir isim ve Mücteba Hamaney’e biat eden ilk isimlerden oldu” dedi ve ekledi:

“Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Ahmed Vahidi ile de doğrudan çalışma ilişkisi içinde. Bunların ötesinde Mücteba Hamaney’in Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı ekonomik ağlarla da bağlantısı var. Bloomberg’in raporlarına göre kendi adına görünmeyen ama milyarlarca dolarlık bir varlık ağı yönetiyor ve bu ağın önemli bir kısmı Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın iş çevreleriyle bağlantılı.”
DEVRİM MUHAFIZLARI YALNIZCA ASKERİ BİR GÜÇ DEĞİL
ABD’de bazı siyasi çevreler İran’daki mevcut kriz ortamının rejim değişikliği için fırsat yaratabileceğini savunuyor. ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamalarda Devrim Muhafızları’nın silah bırakması halinde İran halkının yönetimi değiştirme ihtimalinin güçlenebileceğini öne sürdü.
Ancak bölge uzmanları bu senaryonun oldukça düşük bir ihtimal olduğunu belirtiyor. İran yönetimi dışarıdan bakıldığında teokratik bir sistem olarak görülse de ülkenin güç dengeleri büyük ölçüde Devrim Muhafızları tarafından belirleniyor.
Analistlere göre Devrim Muhafızları yalnızca askeri bir güç değil; aynı zamanda siyasi ve ekonomik alanlarda da büyük bir etkiye sahip. Bu nedenle İran’da herhangi bir rejim değişikliği veya ciddi siyasi dönüşümün önündeki en büyük engellerden biri olarak görülüyor.

DEVRİM MUHAFIZLARI NASIL ORTAYA ÇIKTI?
İran Devrim Muhafızları Ordusu, 1979 yılında gerçekleşen İran İslam Devrimi’nin hemen ardından kuruldu. Devrimin lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni, devrim sonrası dönemde İran’ın geleneksel ordusuna güvenmiyordu.
Humeyni’nin, Farsça’da ‘Artesh’ olarak bilinen düzenli ordunun geçmişte Şah yönetimine bağlı olduğu düşüncesi nedeniyle temkinli davrandığı belirtiliyor. Hatta Humeyni’nin bu durumu “Artesh’in kanında Şah var” sözleriyle ifade ettiği aktarılıyor.
Bu nedenle devrimi korumak amacıyla tamamen yeni bir askeri yapı oluşturuldu. Devrim Muhafızları’nın çekirdeğini, devrim sırasında mahallelerde örgütlenen ve çoğunlukla camilerin çevresinde faaliyet gösteren komiteler oluşturdu. Bu grupların temel görevi, devrim karşıtı olarak görülen unsurları ortadan kaldırmak ve yerel bölgelerde güvenliği sağlamaktı.

‘İRAN-IRAK SAVAŞI BU YAPIYI KÖKTEN DÖNÜŞTÜRDÜ’

İran-Irak Savaşı’nın bu yapıyı kökten dönüştürdüğünü söyleyen Oral Toğa, “Savaşın başında Devrim Muhafızları Ordusu disiplinsiz gönüllü birliklerden oluşuyordu. Sekiz yıllık savaş boyunca kendi komuta yapısını, istihbarat birimini, deniz kuvvetini, hava kuvvetini ve lojistik altyapısını kurdu. Kerbela ve Bedir operasyonları gibi büyük cephe harekatlarında düzenli orduyla paralel hatta ondan bağımsız operasyonlar yürüttü. Savaş sonunda Devrim Muhafızları Ordusu artık bir milis değil, düzenli ordunun yanında ikinci bir silahlı kuvvet haline gelmişti” dedi.
“Siyasi etkisi de savaşla birlikte geldi” diyen Toğa, şöyle devam etti:

-- Savaş gazileri ve şehit aileleri üzerinden devasa bir toplumsal taban oluştu ve çok büyük vakıflar kurup yönettiler. Savaş sonrası bu taban üzerinden Devrim Muhafızları Ordusu ekonomiye girdi. Hatemu’l-Enbiya İnşaat Karargâhı savaş sonrası yeniden imar projelerini üstlendi ve bugün İran’ın en büyük mühendislik-inşaat holdingi konumunda.
-- Savaş aynı zamanda Devrim Muhafızları Ordusu’nun Besic’i kalıcı bir yapıya dönüştürmesini sağladı. Yani İran-Irak Savaşı Devrim Muhafızları Ordusu’nu hem askeri olarak profesyonelleştirdi hem de savaş sonrası devlet içinde siyasi ve ekonomik alan açmasının zeminini hazırladı.

HAMANEY DÖNEMİNDE GENİŞLEYEN ETKİ
1989 yılında Ayetullah Humeyni’nin ölümünün ardından İran’ın yeni dini lideri Ali Hamaney oldu. Bu dönem Devrim Muhafızları’nın gücünün daha da arttığı bir süreç olarak görülüyor. Hamaney yönetimi, Devrim Muhafızları’nı yalnızca askeri bir güç olarak değil, aynı zamanda devletin stratejik kurumlarından biri haline getirdi. Kurumun siyasi ve ekonomik alanlara girmesine izin verildi.
İran-Irak Savaşı sonrası yeniden yapılanma sürecinde Devrim Muhafızları içinde özel bir yeniden inşa birimi kuruldu. Bu birim yollar, barajlar ve altyapı projeleri gibi büyük devlet yatırımlarını üstlendi.
‘İRAN EKONOMİSİNİN EN AZ YÜZDE 25’İNİ KONTROL EDİYORLAR’

2002 yılında İran’ın gizli nükleer programının ortaya çıkmasıyla Batı ülkeleri İran’a kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygulamaya başladı. Bu yaptırımlar İran ekonomisinde ciddi sıkıntılar yarattı. Ancak Devrim Muhafızları bu dönemde yeni bir rol üstlendi. Kurum, petrol başta olmak üzere çeşitli malların ülkeye sokulması ve ülkeden çıkarılması için kaçak ticaret ağları kurdu.
Washington merkezli Demokrasiyi Savunma Vakfı’nda kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Behnam Ben Taleblu’ya göre Devrim Muhafızları bugün İran ekonomisinin en az yüzde 25’ini kontrol ediyor. Bazı tahminler ise bu oranın yüzde 50’ye kadar çıkabileceğini öne sürüyor.

DEVRİM MUHAFIZLARI’NIN ORTADOĞU’DAKİ ETKİSİ NEDİR?
2003 yılında ABD’nin Irak’ı işgal ederek Saddam Hüseyin’i devirmesi, İran için bölgede yeni fırsatlar yarattı. Bu süreçte Devrim Muhafızları özellikle dış operasyonlardan sorumlu Kudüs Gücü aracılığıyla bölgesel nüfuzunu artırdı.
Kudüs Gücü’nün desteklediği milis gruplar Lübnan, Suriye, Irak, Yemen ve Gazze’de faaliyet göstermeye başladı. Bu yapıların büyük bölümü Şii milislerden oluşuyor. Analistler bu ağı “İran’ın bölgesel direniş ekseni” olarak tanımlıyor.

DEVRİM MUHAFIZLARI’NIN YAPISI

New York Times’ta yer alan habere göre Devrim Muhafızları’nın toplam personel sayısının 125 bin ile 180 bin arasında olduğu tahmin ediliyor. Analistler, polis dahil tüm güvenlik güçleri hesaba katıldığında İran’daki toplam güvenlik personelinin 1,5 milyona kadar çıkabileceğini belirtiyor.
Kuruluşun ana askeri kolları şunlardan oluşuyor:
* Kara Kuvvetleri
* Deniz Kuvvetleri
* Hava Kuvvetleri
* Kudüs Gücü (dış operasyonlar)
Bunların yanında Devrim Muhafızları’nın kendi istihbarat teşkilatı da bulunuyor. Ayrıca Besic (Basij) adlı gönüllü milis gücü de kurumun etkisi altında faaliyet gösteriyor.

MOZAİK SAVUNMA SİSTEMİ NEDİR?
Devrim Muhafızları, güvenlik stratejisinde ‘mozaik doktrini’ olarak adlandırılan bir yaklaşım benimsiyor. Bu strateji iki önemli olaydan sonra geliştirildi:
* 2003 yılında Irak’ta ABD işgali sonrası merkezi otoritenin hızla çökmesi
* 2009 yılında İran’da yaşanan Yeşil Hareket protestoları
Bu sisteme göre komuta yapısı merkezi olmaktan ziyade bölgesel bir modele dayanıyor. Böylece ülkenin farklı bölgelerinde komutanlar bağımsız şekilde hareket edebiliyor. İran’da her biri bir eyaleti temsil eden toplam 31 komutanlık bulunuyor. Ayrıca mahalle seviyesine kadar uzanan küçük güvenlik birimleri de oluşturulmuş durumda.
Uzmanlara göre bu yapı, Tahran’daki merkezi yönetim zayıflasa bile Devrim Muhafızları’nın ülke genelinde kontrolü sürdürebilmesini amaçlıyor. Berlin’deki Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nde araştırmacı olarak görev yapan Hamidreza Azizi, “Sistem önceden hazırlanmış bir plan doğrultusunda işliyor. Hamaney olmasa bile mekanizma çalışmaya devam edebilir” değerlendirmesinde bulundu.

‘BAŞKENT VEYA KOMUTA MERKEZLERİ VURULSA DA ORDUNUN FELÇ OLMASINI ÖNLEYEN YAPI’
“Mozaik Savunma Doktrini, İran’ın konvansiyonel askeri güç bakımından ABD ve İsrail karşısındaki asimetrisini kabul ederek geliştirdiği bir savunma konsepti” diyen Oral Toğa, şu önemli bilgilerin altını çizdi:

-- Temel mantığı şu: Tek bir merkezi komuta yapısı yerine, ülke genelinde yarı otonom, küçük, esnek ve birbirinden bağımsız hareket edebilen birliklere dayanan bir savunma ağı kurmak. Her bölgesel birim, kendi bölgesinin coğrafyasını, nüfus yapısını ve altyapısını tanıyor; merkezi komutayla iletişim kesilse bile bağımsız operasyon yürütebiliyor. Adı da buradan geliyor: Her parça tek başına bir mozaik taşı, ama birlikte bir bütün oluşturuyor. Bu yapı, özellikle başkent veya komuta merkezleri vurulduğunda ordunun tamamen felç olmasını engellemeye yönelik.
-- Doktrinin pratik ayakları da var. Devrim Muhafızları Ordusu’nun kara kuvvetleri, 31 il bazında bölgesel komutanlıklara ayrılmış durumda. Besic güçleri, yerel direniş hücreleri, mobil füze bataryaları, sahil savunma birimleri ve mayın döşeme timleri bu mozaiğin parçaları.
-- Asimetrik savaş unsurları da doktrinin merkezinde: Hızlı tekne sürüleriyle Basra Körfezi’nde gemi trafiğini tehdit etmek, dağınık ve kamufle füze rampalarından atış yapmak, kentsel alanlarda gerilla tipi savunma hatları oluşturmak. Şu anki savaşta, İran’ın merkezi komuta yapısı ağır darbe almasına rağmen füze atışlarına devam edebilmesi, bu doktrinin kısmen işlediğini gösteriyor.

YENİ KOMUTAN: AHMAD VAHİDİ

Son bir haftadır yaşanan saldırılar Devrim Muhafızları’nın üst kademesinde de değişikliklere yol açtı. İsrail ve ABD tarafından gerçekleştirilen saldırılarda iki üst düzey komutanın hayatını kaybettiği bildirildi. Bunlardan biri haziran ayında, diğeri ise 28 Şubat’ta öldürüldü.
Bu gelişmelerin ardından 1 Mart’ta Ahmad Vahidi, Devrim Muhafızları’nın yeni komutanı olarak atandı. Vahidi daha önce İran’da İçişleri ve Savunma Bakanlığı görevlerini yürütmüş deneyimli bir askeri isim olarak biliniyor. Aynı zamanda 1988 yılında kurulan Kudüs Gücü’nün kurucu komutanlarından biri ve uzun süre bu gücün liderliğini yaptı.
Ancak Vahidi’nin ismi uluslararası alanda tartışmalı olaylarla da anılıyor. Arjantin, 1994 yılında Buenos Aires’te bir Yahudi toplum merkezine düzenlenen bombalı saldırıyla bağlantılı olduğu gerekçesiyle Vahidi hakkında Interpol aracılığıyla yakalama talebi çıkarmaya çalıştı. Söz konusu saldırıda 85 kişi hayatını kaybetmişti. İran ise bu olayla herhangi bir bağlantısı olduğunu reddediyor.

 New York Times'ın "Iran’s Revolutionary Guards: The Spine of a Militarized State" başlıklı haberinden faydalanılmıştır.