Merkez Bankası faizde frene mi basacak? Dikkat çeken açıklama Sözcü Gazetesi

Son Dakika... TCMB 23 Ekim'de gerçekleştirdiği toplantısına ilişin, Para Politikası Toplantı tutanaklarını yayımladı. Tutanaklarda, gıda olmak üzere son dönem fiyat gelişmelerinin enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları kanalıyla dezenflasyon süreci üzerinde oluşturduğu riskler belirginleştiği belirtildi. ayrıca, enflasyon görünümünün yükselmesi durumunda sıkı para politikası uygulanacağı aktarıldı.

Metinde şu ifadelere yer verildi:

Küresel ticaret politikalarına ilişkin belirsizlik yüksek seviyelerde kalmaya devam ediyor. Süregelen belirsizliğe rağmen, 2025 yılı küresel büyüme tahminlerinde sınırlı bir iyileşme gözleniyor. Ancak artan korumacılık, öne çekilen talebin geçici etkilerinin ortadan kalkması ve belirsizliğin daha uzun bir döneme yayılma olasılığı, küresel büyüme görünümü üzerindeki aşağı yönlü riskleri güçlendiriyor. Bu çerçevede, zayıf ve kırılgan görünümün sürmesi bekleniyor. Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel büyüme endeksinin 2025’te yüzde 1,9, 2026’da ise yüzde 2,3 oranında artacağı öngörülüyor. Küresel talepteki zayıf seyir ve arz yönlü gelişmeler ham petrol fiyatlarını baskılamayı sürdürürken, enerji emtia fiyatları mevcut PPK döneminde geriledi. Buna karşılık, endüstriyel ve değerli metal fiyatları kaynaklı olarak enerji dışı emtia fiyatları artış eğilimini sürdürdü.

Enflasyon üzerindeki riskler küresel ölçekte geçerliliğini korurken, merkez bankaları bu riskleri gözeterek faiz indirimlerine devam ediyor. Son dönemde risk iştahındaki dalgalanmalara bağlı olarak gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasalarından portföy çıkışları gözlendi. Küresel belirsizlikler ve jeopolitik gelişmeler, portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü riskleri canlı tutuyor.

PARASAL VE FİNANSAL KOŞULLAR

Türk lirası (TL) mevduat faizleri, 12 Eylül haftasına kıyasla 82 baz puan azalarak 17 Ekim haftası itibarıyla yüzde 48,5 seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde TL ticari kredi faizleri (Kredili Mevduat Hesabı ve Kredi Kartı hariç) 236 baz puan azalarak yüzde 47,9’a, ihtiyaç kredisi faizleri 211 baz puan azalarak yüzde 62,7’ye, konut kredisi faizleri 124 baz puan azalarak yüzde 37,9’a, taşıt kredisi faizleri ise 570 baz puan azalarak yüzde 36,3’e geriledi.

Bireysel kredilerin 4 haftalık büyüme oranlarının ortalaması 12 Eylül–17 Ekim döneminde yüzde 3,1 seviyesine geriledi. Bu düşüşte kredi kartı büyümesindeki yavaşlama etkili oldu. TL ticari kredilerin 4 haftalık büyüme oranlarının ortalaması yüzde 2,3’ten yüzde 2,6’ya yükseldi. Kur etkisinden arındırılmış yabancı para ticari kredilerde 4 haftalık büyüme oranı yüzde 0,5 ile önceki PPK dönemi seviyesinin altında gerçekleşti.

TCMB brüt uluslararası rezervleri 12 Eylül’den bu yana 20,6 milyar ABD doları artarak 17 Ekim itibarıyla 198,4 milyar ABD dolarına ulaştı. Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS) 10 Eylül’den bu yana yatay seyir izleyerek 22 Ekim itibarıyla 267 baz puan seviyesine geldi. Türk lirasının 1 ay vadeli kur oynaklığı yüzde 10,5, 12 ay vadeli kur oynaklığı ise yüzde 19,8 seviyesinde gerçekleşti. Önceki PPK haftasından bu yana yurtdışında yerleşik yatırımcıların hisse senedi pozisyonları sınırlı kalırken, değişimin neredeyse tamamı DİBS piyasasına olmak üzere toplamda 1,3 milyar ABD doları net portföy girişi yaşandı.

TALEP VE ÜRETİM

Ağustos ayında perakende satış hacim endeksi aylık bazda yüzde 0,9, çeyreklik bazda yüzde 1,8 oranında arttı. Altın hariç tutulduğunda artışlar daha düşük seyretti. Ticaret satış hacim endeksi toptan ticaretteki azalış nedeniyle aylık bazda yüzde 1,4, çeyreklik bazda yüzde 3,6 oranında geriledi. Hizmet üretim endeksi ağustosta yüzde 0,4 artış gösterdi. Çeyreklik bazda ise ikinci çeyrekteki yatay seyrin üçüncü çeyrekte de devam ettiği izlendi. Kartlı harcamalar ağustos-eylül döneminde artarken, kart kullanım oranındaki yükseliş dışlandığında tüketim harcamaları daha ılımlı gerçekleşti. Beyaz eşya satışları temmuz-ağustos döneminde azaldı, otomobil satışları eylülde geriledi. İmalat sanayi anketleri, iç piyasa siparişlerindeki zayıf seyrin sürdüğüne işaret etti. Veriler, talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğunu gösteriyor.

Ağustos ayında sanayi üretimi aylık bazda yüzde 0,4, yıllık bazda yüzde 7,1 arttı. Çeyreklik bazda sanayi üretimi üçüncü çeyrekte yatay seyretti. Ulaşım gibi oynak sektörler hariç tutulduğunda sanayi üretimi sınırlı oranda geriledi. İmalat sanayi göstergeleri faaliyetlerin zayıf seyrettiğini ortaya koydu. Öncü veriler, kapasite kullanım oranının ekimde yatay bir görünüm izlediğini gösteriyor. İnşaat üretimi üçüncü çeyrekte yüzde 5,1 artarken, yıllık bazda yüzde 24,5 yükseldi.

Ağustos’ta istihdam 32,8 milyon kişi oldu ve çeyreklik bazda yüzde 0,5 arttı. İşgücüne katılım oranı 0,1 puan artarken, işsizlik oranı 0,2 puan azalarak yüzde 8,3’e geriledi. Anketler, imalat sanayinde istihdam beklentilerinin tarihsel ortalamanın altında seyrettiğini gösteriyor.

Cari işlemler dengesi ağustosta 5,5 milyar dolar fazla verdi. 12 aylık cari açık 0,6 milyar dolar azalarak 18,3 milyar dolara geriledi. Seyahat gelirleri tatil sezonuyla 8,3 milyar dolara çıktı. 12 aylık seyahat gelirleri 58,1 milyar dolar, hizmetler dengesi fazlası 62,3 milyar dolar oldu.

Eylülde ihracat azalırken, ithalat arttı ve dış ticaret açığı büyüdü. Altın ithalatındaki artış bu yükselişe katkı verdi. Altın hariç tutulduğunda artış daha sınırlı gerçekleşti. 12 aylık cari açığın eylülde yeniden artması bekleniyor. Altın ithalatı eylülde 2,5 milyar dolar, 12 aylık bazda 21,7 milyar dolar oldu. Tüketim malı ithalatı eylülde sınırlı artış gösterdi. Üç aylık eğilimler, ihracatta gerilemeye, ithalatta ise toparlanmaya işaret ediyor.

Cari açığın finansmanında bankacılık sektörünün 12 aylık uzun vadeli borç çevirme oranı ağustosta yüzde 167,3 oldu. Sektör dışı firmalarda oran yaklaşık yüzde 150 seviyesinde gerçekleşti. Dış borçlanma imkanları güçlü kalmakla birlikte, YP borçlanmanın azalması ve faaliyetin yavaşlamasıyla bu oranların düşüş eğilimine girmesi bekleniyor.

ENFLASYON GELİŞMELERİ VE BEKLENTİLER

Eylülde TÜFE yüzde 3,23 arttı, yıllık enflasyon yüzde 33,29’a yükseldi. B endeksi yüzde 32,86’ya çıkarken C endeksi yüzde 32,54’e geriledi. Gıda ve enerji grupları enflasyona yukarı yönlü katkı yaptı. Gıda fiyatları yükselişte belirleyici oldu. Gıda dışı enflasyon yatay seyretti.

Gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 4,62 artışla öne çıktı. Kuraklık ve arz sıkıntıları belirleyici oldu. İşlenmemiş gıdada sebze, beyaz et, yumurta ve kuruyemişler öne çıktı. İşlenmiş gıdada süt, yağ, kahve-çay gibi ürünler yüksek artış gösterdi. Hizmet fiyatları, okula dönüş etkisiyle güçlendi. Giyim ve dayanıklı tüketim mallarında sezon geçişi etkili olurken enerji enflasyonu ılımlı seyretti.

Enflasyonun ana eğilimi eylülde yükseldi. B ve C endeksleri üç aylık ortalamalarda sınırlı artış gösterdi. Temel mallarda fiyat artışı yükseldi, hizmetlerde yatay kaldı. Medyan enflasyon aylık bazda yüzde 2,1’e çıktı.

Üç aylık ortalama fiyat artışı temel mallarda yüzde 1,21’e yükselirken, hizmetlerde yüzde 2,95’te yatay seyretti. Kira hariç hizmetlerde yüzde 2,71’lik seviye korundu.

Hizmet sektöründeki fiyatlama davranışı, şokların enflasyon üzerindeki etkilerini uzun zamana yayıyor. Eğitim, ulaşım, yurt ve kreş ücretleri eylülde artış gösterdi. Okula dönüş etkisinin aylık enflasyona katkısı yaklaşık 0,7 puan oldu. Kira enflasyonu ise yavaşlama eğilimi gösterdi.

PÖS mikro verileri, ekimde kira enflasyonunun yavaşlayacağına işaret ediyor. Yeni sözleşmelerdeki kira artış oranı TÜFE’deki mevcut yıllık artışın altında seyrediyor. Ancak deprem ve kentsel dönüşüm kaynaklı arz sıkıntıları nedeniyle kira enflasyonu öngörülenden yüksek kalıyor.

Üretici fiyatları eylülde yüzde 2,52 arttı, yıllık oran yüzde 26,59’a çıktı. Gıda ürünleri ve dayanıklı tüketim malları fiyatları öne çıktı. Beyaz et, yağlar ve işlenmiş gıdalarda artışlar dikkat çekti.

Uluslararası emtia fiyatları eylülde yükseldi. Enerji dışı metaller bu artışı sürükledi. FAO gıda fiyat endeksi şeker ve süt ürünleri kaynaklı olarak geriledi. Brent petrol ortalama 68 dolardan ekimde 64,5 dolara düştü.

Küresel arz zinciri baskı endeksi tarihsel ortalamasına yakın seyretti. Konteyner endeksleri düşüşünü sürdürdü. Türkiye’de 2025 bitkisel üretim tahminleri aşağı yönlü revize edilerek tarım ve gıda arzında olumsuz bir görünüme işaret etti. Döviz kuru sepeti eylülde hafif yükseldi. PMI verileri hem girdi hem de ürün fiyatlarında artışa işaret etti.

Özellikle gıda fiyatlarındaki gelişmelerin enflasyon beklentileri üzerindeki riskleri arttı. Ekimde enflasyon beklentileri yükseldi. 2025 yıl sonu beklentisi yüzde 31,8’e, 2026 yıl sonu beklentisi yüzde 22,1’e çıktı. On iki ve yirmi dört ay sonrasına ilişkin beklentiler sırasıyla yüzde 23,3 ve yüzde 17,4 oldu. Beş yıl sonrası beklentisi yüzde 11,4’e yükseldi. Reel sektör beklentileri yüzde 36,8’e, hanehalkı beklentileri ise yüzde 53’e geriledi.

Veriler dezenflasyon sürecinin yavaşladığını gösteriyor. Gıda fiyatlarında olumsuz seyir sürüyor. Sebze, et, süt ve yağ ürünlerinde artışlar devam ediyor. Giyim fiyatları sezonsal olarak yükselirken dayanıklı mallarda artış sınırlı kaldı. Hizmet enflasyonu yavaşladı, enerji fiyatları ılımlı seyretti.

ENFLASYONDA ARA HEDEFTE SAPMA OLUSA PARA POLİTİKASI SIKILAŞTIRILACAKTIR

Para Politikası Kurulu, politika faizini yüzde 40,5’ten yüzde 39,5’e indirdi. Gecelik borç verme faizi yüzde 42,5’e, borçlanma faizi yüzde 38’e çekildi.

Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürecek sıkı para politikası duruşunun talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyonu desteklemesi öngörülüyor. Politika adımları, enflasyon görünümüne bağlı olarak ihtiyatlı biçimde belirlenecek. Enflasyon ara hedeflerden saparsa para politikası sıkılaştırılacak.

Kredi ve mevduat piyasalarında beklenmeyen gelişmeler olması durumunda aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecek. Likidite koşulları yakından izlenecek ve yönetim araçları etkin kullanılacak.

Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak şekilde belirleyecek. Kararlar veri odaklı, şeffaf ve öngörülebilir bir çerçevede alınacak.