MELİH ALTINOK Üçü bir arada: Güçlü ordu, nükleer ve petrol

Cumhurbaşkanı Erdoğan dün Suudi Arabistan'a, bölgesel dengeleri derinden etkileyecek son derece önemli bir ziyaret gerçekleştirdi. Mekke'deki Safa Sarayı'nda yalnızca Veliaht Prens Muhammed bin Selman değil, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de onu bekliyordu.
Üçlü zirvenin ardından Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında kolektif güvenlik taahhüdü içeren Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalandı.
Anlaşmaya göre, üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırı hepsine yapılmış sayılacak. Metin, kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi ve koordinasyon ile istihbarat paylaşımı gibi alanlarda savunma işbirliğini geliştirmeyi hedefliyor.
Bu düzenleme, 2025'te imzalanan Suudi-Pakistan Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması'nın üzerine inşa edildi. Adım, Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarının ardından bölgede tırmanan gerilim ortamında atıldı. İran ve bağlı grupların Körfez ülkelerine yönelik saldırıları ile Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz'deki denizcilik kesintileri, Suudi Arabistan'ın güvenlik ortaklıklarını çeşitlendirme arayışını hızlandırmıştı.
Ankara, düzenlemenin salt savunma nitelikli olduğunu, belirli bir aktöre yönelik bulunmadığını ve diğer bölgesel ülkelere açık kaldığını özenle vurguluyor. Buna karşılık Batı basını şimdiden "Müslüman NATO'su" yakıştırmalarına başladı.
Bu telaş yersiz de değil. Türkiye'nin savunma sanayii ile askeri tecrübesi, Suudi Arabistan'ın petrole dayalı ekonomik-jeopolitik ağırlığı ve Pakistan'ın nükleer gücü eşsiz bir birleşim oluşturuyor.
Anlaşmanın İbrahim Anlaşmaları ile ilişkisi doğrudan bir ikame değil, farklı bir güvenlik yaklaşımını yansıtıyor. İbrahim Anlaşmaları, İsrail ile normalleşme sürecini esas alırken, bu üçlü düzenleme Filistin meselesine bağlı koşulları koruyan ve İsrail'i dışarıda bırakan bir Müslüman ülkeler arası kolektif savunma çerçevesi sunuyor. Suudi Arabistan'ın normalleşme için Filistin devletinin kurulmasını önkoşul olarak sürdürmesi ile Türkiye ve Pakistan'ın benzer tutumları bu ayrımı daha da belirginleştiriyor.
İsrail tarafından henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak önceki dönemlerde benzer Suudi-Pakistan ve Türkiye yakınlaşmalarının normalleşme ihtimalini zayıflattığı yönünde değerlendirmeler kayda geçmişti. İsrail basını ise anlaşmayı bir "Sünni ittifakı" olarak nitelendirerek, "bir üyesine yapılan saldırının tüm taraflara yapılmış sayılacağı" hükmünü özellikle öne çıkardı.
İran açısından bakıldığında, 2025'teki ikili Suudi-Pakistan anlaşmasına olumlu yaklaşımlar görülmüştü. Mevcut çatışma ortamında ise bu üçlü anlaşmanın Körfez'e yönelik eylemleri daha maliyetli hâle getirebilecek bir caydırıcılık unsuru oluşturduğu değerlendirilebilir. Metnin belirli bir ülkeyi hedef almadığı belirtilse de bölgesel gerilimlerin bağlamı bu okumayı destekliyor.
Mekke Anlaşması, ABD merkezli güvenlik garantilerinin sorgulandığı bir dönemde bölgesel aktörlerin kendi aralarında kolektif bir mekanizma kurma çabasını temsil ediyor. Mevcut ittifakları ortadan kaldırmıyor; fakat Ortadoğu güvenlik mimarisinde çok taraflı ve daha bağımsız bir denge arayışını güçlendiriyor.