Mekke Paktı NATO’nun 5. maddesiyle aynı: Peki 5. madde ne anlama geliyor? Son Haberler

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Anadolu Ajansı Editör Masası’nda Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın ayrıntılarını açıkladı. Anlaşmanın teknik açıdan NATO Antlaşması’nın kolektif savunmaya ilişkin 5. maddesiyle aynı olduğunu belirten Fidan, üç ülkenin birbirlerinin güvenliğini destekleyen bir savunma mekanizması oluşturduğunu söyledi.

Fidan’ın açıklamasıyla birlikte NATO’nun kuruluşundan bu yana ittifakın temel taşlarından biri olan 5. madde de gündeme geldi. NATO’nun resmi tanımına göre söz konusu madde, ittifak üyelerinden birine yönelik silahlı saldırının bütün üyelere yönelik saldırı olarak kabul edilmesi esasına dayanıyor.

MEKKE PAKTI İKİ YILDIR HAZIRLANIYORDU

Hakan Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması üzerindeki çalışmaların yaklaşık iki yıldır sürdüğünü belirtti. Fikir aşamasından anlaşma seviyesine kadar uzanan bir hazırlık sürecinin yürütüldüğünü ifade eden Fidan, bölgede ortak bir savunma düzenlemesine ihtiyaç bulunduğunu söyledi.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın anlaşma kapsamında birbirlerinin güvenliğine tehdit oluşturmama ve güvenlik konusunda dayanışma içinde hareket etme yaklaşımını benimsediğini belirten Fidan, paktın dışarıdaki belirli bir ülkeye karşı kurulmadığını vurguladı. Fidan’a göre ülkelerin ittifaka katılma nedenlerinden biri de birbirlerinin koruyucu desteğinden yararlanmak.

NATO’NUN 5. MADDESİ NEDİR?

NATO’nun 5. maddesi, 4 Nisan 1949’da imzalanan Kuzey Atlantik Antlaşması’nın kolektif savunmayı düzenleyen hükmünü oluşturuyor. Maddenin temel prensibine göre Avrupa veya Kuzey Amerika’da NATO üyelerinden birine ya da birkaçına gerçekleştirilen silahlı saldırı, bütün ittifak üyelerine yapılmış bir saldırı olarak kabul ediliyor.

Saldırı gerçekleşmesi halinde diğer üyeler, saldırıya uğrayan ülkeye yardım etmekle yükümlü oluyor. NATO’nun resmi açıklamasına göre yardımın mutlaka doğrudan askeri güç kullanılması anlamına gelmesi gerekmiyor. Her üye, güvenliğin yeniden sağlanması için gerekli gördüğü önlemleri belirleyebiliyor ve söz konusu önlemler silahlı kuvvet kullanımını da kapsayabiliyor.

“BİR ÜLKEYE SALDIRI, TÜM ÜYELERE SALDIRI” İLKESİ

NATO’nun kolektif savunma sisteminin temelinde “bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılması” ilkesi bulunuyor. İttifak, 2026 Ankara Zirvesi Bildirisi’nde de 5. madde kapsamındaki kolektif savunma taahhüdünü yeniden teyit etti. 5madde aynı zamanda Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde yer alan bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkına dayanıyor. NATO üyeleri, bir müttefik silahlı saldırıya uğradığında ortak savunma kapsamında harekete geçebiliyor ancak her ülke sağlayacağı desteğin biçimini kendi belirliyor.

5. MADDE OTOMATİK OLARAK SAVAŞ İLANI ANLAMINA GELMİYOR

NATO’nun resmi açıklamalarına göre 5. maddenin işletilmesi, bütün üyelerin otomatik olarak aynı askeri operasyonu başlatması anlamına gelmiyor. Her müttefik, saldırıya uğrayan ülkeye yardım etmek zorunda olmakla birlikte gerekli gördüğü yöntemi kendisi belirliyor. Yardım askeri güç kullanımını içerebileceği gibi farklı güvenlik ve destek tedbirlerinden de oluşabiliyor. 5. maddenin uygulanabilmesi için bir NATO müttefikinin “silahlı saldırıya” uğraması gerekiyor. Saldırının niteliği olay bazında değerlendiriliyor. NATO, önemli çaplı siber saldırıların ve bazı hibrit saldırıların da koşullara bağlı olarak silahlı saldırı kapsamında değerlendirilebileceğini belirtiyor.

NATO TARİHİNDE SADECE BİR KEZ DEVREYE GİRDİ

NATO’nun 5. maddesi ittifak tarihinde şimdiye kadar yalnızca bir kez resmen devreye sokuldu. ABD’de 11 Eylül 2001’de gerçekleştirilen terör saldırılarının ardından NATO ülkeleri ilk kez kolektif savunma hükmünü işletti.

11 Eylül saldırılarının ardından müttefikler ABD’ye destek amacıyla çeşitli tedbirler aldı. NATO’nun açıklamasında 5. maddenin yalnızca bir kez uygulanmasına rağmen maddenin ittifakın caydırıcılık ve savunma politikasının temelini oluşturmaya devam ettiği belirtiliyor.

FİDAN: MEKKE ANLAŞMASI TEKNİK OLARAK AYNI

Hakan Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile NATO’nun 5. maddesi arasındaki benzerliği açıklarken düzenlemenin teknik açıdan aynı mantığa dayandığını söyledi. Fidan, ülkelerin güvenlik paktlarına birbirlerinin koruyucu desteğinden yararlanmak amacıyla katıldığını ifade etti.

Mekke Paktı’nda yazılı olarak belirlenmiş ortak bir tehdit bulunmadığını da açıklayan Fidan, anlaşmanın belirli bir ülkeye karşı oluşturulmadığının altını çizdi. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın savunma ve güvenlik alanındaki dayanışmasının paktın temel çerçevesini oluşturduğunu belirtti.

FİDAN: BİZE SALDIRMAYAN HİÇBİR ÜLKE HEDEFİMİZDE DEĞİL

Fidan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın yayılmacı dış politika izleyen ülkeler olmadığını belirterek ittifakın savunma niteliğini vurguladı. Üç ülkenin kendi sınırları, güvenlikleri ve kalkınmalarıyla ilgilendiğini söyleyen Fidan, “Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil” ifadelerini kullandı.

Bölge içinden veya dışından herhangi bir saldırı olmadığı sürece ittifakın başka ülkelerle bir sorununun bulunmayacağını ifade eden Fidan, İran’ın da Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın hedefi olmadığını açık şekilde belirtti.

SEKRETARYA SUUDİ ARABİSTAN’DA OLACAK

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın kurumsal yapısına ilişkin ayrıntılar da Fidan tarafından açıklandı. İttifak sekretaryasının merkezinin Suudi Arabistan’da bulunacağını belirten Fidan, üye ülkeler arasında ortak tatbikatlar ve askeri eğitimler gerçekleştirileceğini söyledi.

Ortak çalışabilirlik ve birlikte hareket etme kapasitesinin oluşturulabilmesi için tatbikat ve eğitimlerin gerekli olduğunu ifade eden Fidan, söz konusu faaliyetlerin askeri ittifakların doğal unsurları arasında bulunduğunu kaydetti.

MEKKE İTTİFAKI GENİŞLEYEBİLİR

Fidan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oluşturduğu yapıya katılmak isteyen başka ülkelerin de bulunduğunu açıkladı. İlgili ülkelerin isimlerini paylaşmayan Fidan, mevcut yapının genel olarak “Mekke İttifakı” adıyla anıldığını belirtti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaklaşımının ittifakın yalnızca üç ülkeyle sınırlı kalmaması yönünde olduğunu söyleyen Fidan, ilerleyen dönemde daha fazla ülkenin yapıya dahil olabileceğini ifade etti. Fidan, bir sonraki aşamada Mısır’ın da ittifak içerisinde bulunacağına inandığını söyledi.

KAFKAS PAKTI İHTİMALİ DE GÜNDEME GELDİ

Programda Fidan’a Kafkas Paktı kurulması ihtimali de soruldu. Fidan, benzer güvenlik yapılarının ihtiyaç ortaya çıktığında oluşturulabileceğini belirtti.

Avrupa ve Orta Doğu güvenlik mimarilerinin Türkiye üzerinden uzun vadede, hatta orta vadede uyumlaştırılmasının mümkün olduğunu ifade eden Fidan, farklı bölgelerde yeni güvenlik mekanizmalarının oluşturulabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.