Mahfi Eğilmez önce sordu sonra cevapladı: Herkesin yolu er ya da geç Karl Marx’a çıkıyor

Ünlü ekonomist Mahfi Eğilmez, “Marksizm Neden Hala Güncel?” başlıklı yazısında, Karl Marx’ın teorilerinin bugün yaşanan devasa gelir adaletsizliği nedeniyle geçerliliğini koruduğunu belirtti.

Eğilmez, kapitalizmin özellikle son 50 yıllık süreçte yeniden acımasızlaşmaya başladığını ifade ederken, sistemin krizlere rağmen nasıl hayatta kaldığını tüketim ve borçlanma dinamikleriyle açıkladı.

Marksizmin Sanayi Devrimi sonrası doğan devasa değişimleri anlamak için hala en güçlü rehber olduğunu hatırlatan Eğilmez, bu yaklaşımın temelinde yatan gerçeğin altını çizdi: Tarihi yönlendiren unsur insanların fikirleri değil, bizzat içinde bulundukları maddi ve ekonomik koşullardır. Bu çerçeveden bakıldığında insanlık tarihi, aslında sınıflar arası kavganın tarihidir. Mevcut sistemde bu kavga, üretim araçlarını elinde bulunduran küçük bir azınlık ile emeğini satarak hayata tutunmaya çalışan milyonlarca kişi arasında sürüyor.

Eğilmez, Marx’ın analizlerine dayanarak sorunun temelinde kapitalizmin doğası gereği eşitsizlik üretmesinin yattığını ifade etti. Ücretli çalışanlar ürettikleri değerin karşılığını tam olarak alamazken, bu değerin bir kısmı "artı değer" olarak sermaye sahiplerine aktarılıyor. Bugünün dünyasında uzun çalışma saatlerine rağmen bir türlü geçinemeyen geniş halk kitleleri ile servetini kontrolsüzce büyüten küçük bir grubun varlığı, bu teorinin somut yansıması olarak görülüyor. Marksizmin asıl gücü ise bu tıkanıklığın suçunu bireylerde değil, doğrudan sistemin işleyişinde aramasıdır.

Marksizmin toplumu bazen fazla ekonomik çerçeveye hapsettiği eleştirilerini de dile getiren Eğilmez, 20. yüzyıldaki uygulamaların neden otoriter yapılara dönüştüğüne dair tartışmalara değindi. Marx, devrimlerin en gelişmiş ülkelerde olmasını beklerken, tarihsel süreç Rusya ve Çin gibi farklı koşullara sahip toplumlarda farklı ilerledi. Siyasetin ve bireysel tercihlerin göz ardı edilmesinin, gerçeğin bir kısmını ıskalamak anlamına gelebileceği belirtildi.

"Marx’ın kapitalizmin yıkılacağına dair tahmini neden gerçekleşmedi?" sorusuna yanıt arayan Eğilmez, sistemin beklenenden çok daha esnek olduğunu belirtti.

Sendikaların kurulması, sosyal güvenlik sistemlerinin inşası, asgari ücret ve temel haklar gibi kazanımlar sistemi tamamen değiştirmese de halk için daha katlanılabilir bir seviyeye çekti. Ancak Eğilmez’e göre asıl hayatta kalma stratejisi tüketimden geçiyor: İnsanlar artık sadece kazançlarıyla değil, kredi kartları ve yoğun borçlanma ile sistemi yaşatıyor.

Kapitalizmin bir dönem yumuşamış gibi görünmesine rağmen son elli yılda dünyada eskiye, yani daha sert koşullara dönüş eğilimi başladığı vurgulandı. Neoliberal yaklaşımlarla birlikte:

Sendikalar işlevsiz hale getirildi,

Ücretli çalışanların hakları daraltıldı,

Emeğe karşı olan tutum yeniden acımasızlaştı.

Eğilmez, sistemin son yıllarda gösterdiği bu sertleşme eğiliminin, Marksizmin neden hala tartışmaların odak noktasında olduğunu net bir şekilde açıkladığını ifade etti.