Kutup girdabında kasım sürprizi, Türkiye nin kışı değişecek Sözcü Gazetesi

Kutup bölgesindeki soğuk havayı çevreleyen kutup girdabında kasım ayı için olağan dışı bir zayıflama yaşanıyor. Uzmanların rekor erken stratosferik ısınma olarak değerlendirdiği gelişmenin aralık ve ocak aylarında Avrupa'daki hava koşullarını etkilemesi bekleniyor. Türkiye'nin kış mevsiminde de etkili olabilecek bu atmosferik değişim, soğuk hava ve kar ihtimalini yeniden gündeme getirdi.

Kuzey Yarımküre'de kış mevsiminin seyrini belirleyen önemli atmosfer olaylarından biri olan kutup girdabında (Polar Vortex) dikkat çekici bir gelişme yaşanıyor. Normal şartlarda kış aylarında güçlenerek kutup bölgesindeki soğuk havayı çevreleyen sistem, bu yıl beklenenden çok daha erken zayıflıyor.

Severe Weather Europe'un 4 Kasım tarihli analizine göre stratosferdeki rüzgârların hızının sıfıra yaklaşması ve ardından yön değiştirmesi bekleniyor. Modellerde görülen bu gelişmenin, kayıtlardaki en erken ani stratosferik ısınma (SSW) olaylarından biri olabileceği belirtiliyor.

Önceki benzer olaylarla karşılaştırıldığında yaklaşık üç hafta erken gerçekleşmesi beklenen bu değişim, 2026-2027 kış mevsiminin nasıl geçeceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

KUTUP GİRDABININ BOZULMASI SOĞUK HAVAYI GÜNEYE İNDİREBİLİR

Kutup girdabı, Kuzey Kutbu çevresinde yüksek atmosfer seviyelerinde oluşan geniş ölçekli bir hava dolaşımı. Güçlü olduğu dönemlerde kutup bölgesindeki soğuk havanın çevresinden uzaklaşmasını zorlaştırıyor.

Stratosferde sıcaklık ve basıncın hızla yükselmesiyle sistem zayıflayabiliyor. Ani stratosferik ısınma olarak adlandırılan bu olay sırasında rüzgârlar yavaşlayabiliyor, hatta yön değiştirebiliyor.

Bunun sonucunda kutup bölgesindeki soğuk hava kütlelerinin güneye doğru hareket etme ihtimali artıyor. Böylece normalde daha ılıman geçen bölgelerde soğuk hava dalgaları ve kar yağışları görülebiliyor, ancak kutup girdabının zayıflaması, her bölgede aynı hava koşullarının yaşanacağı anlamına gelmiyor. Soğuk havanın hangi bölgeye yöneleceği, atmosferdeki diğer basınç sistemleriyle birlikte şekilleniyor.

AVRUPA İÇİN ARALIK AYINDA SOĞUK HAVA SİNYALİ

Severe Weather Europe, erken gerçekleşmesi beklenen stratosferik ısınmanın olası etkilerini incelemek için binlerce iklim modeli simülasyonunu değerlendirdi. Araştırmada, güçlü El Niño ve pozitif QBO koşullarıyla birlikte kasım ayının başında kutup girdabının çöktüğü 21 benzer senaryo karşılaştırıldı.

Bu senaryolardan elde edilen sonuçlar, aralık ayında Avrupa'nın geniş bir bölümünde mevsim normallerinin altında sıcaklıklar görülebileceğine işaret ediyor.

Simülasyonlarda Avrupa'nın doğusu ve kuzeyinde alçak basınç alanları, batısında ise yüksek basınç etkisi öne çıkıyor. Bu atmosferik düzenin kıtaya kuzeyden soğuk hava taşınmasını kolaylaştırabileceği değerlendiriliyor.

Aynı döneme ilişkin kar yağışı simülasyonlarında da Avrupa'nın büyük bölümünde normalin üzerinde kar sinyali görülüyor. Ancak bu haritalar, gerçekleşmesi kesinleşmiş bir hava tahmini değil. Yalnızca erken stratosferik ısınmanın diğer atmosfer koşullarından bağımsız olarak oluşturabileceği etkiyi gösteriyor.

TÜRKİYE'YE SOĞUK HAVA VE KAR ULAŞABİLİR Mİ?

Avrupa için ortaya çıkan soğuk hava sinyali, Türkiye açısından da yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Özellikle Avrupa'nın doğusunda oluşabilecek alçak basınç alanları ve kuzeyli hava akımları, atmosferik sistemlerin konumuna bağlı olarak Balkanlar ve çevresindeki hava dolaşımını etkileyebilir.

Bu değişimin Türkiye'ye kadar uzanması halinde kış aylarında soğuk hava dalgalarının etkili olma ihtimali gündeme gelebilir, ancak mevcut simülasyonlar Türkiye için doğrudan bir soğuk hava veya kar yağışı tahmini sunmuyor. Soğuk havanın Balkanlar üzerinden Türkiye'ye ilerleyip ilerlemeyeceği, önümüzdeki haftalarda oluşacak basınç sistemlerine bağlı olacak.

Üstelik analizde aralık ayı için görülen soğuk hava sinyali ocak ayında aynı şekilde devam etmiyor. Avrupa'nın batı, kuzey ve orta kesimlerinde soğuk hava etkisi öne çıkarken doğuya doğru sıcaklıkların normalin üzerine çıkabildiği bir tablo görülüyor.

EL NİÑO KUTUP GİRDABININ ETKİSİNİ DEĞİŞTİREBİLİR

Bu kışın hava koşullarını belirleyecek tek unsur kutup girdabı değil. Pasifik Okyanusu'nda etkisini artıran güçlü El Niño da küresel hava dolaşımını şekillendiren önemli faktörlerden biri.

El Niño, tropikal Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan bir iklim olayı. Bu değişim, atmosferdeki basınç dağılımını ve jet akımlarının yönünü etkileyerek farklı bölgelerde sıcaklık ve yağış düzenlerini değiştirebiliyor.

Severe Weather Europe'un değerlendirmesine göre güçlü El Niño, kutup girdabının zayıflamasıyla ortaya çıkabilecek soğuk hava etkisini bazı bölgelerde sınırlayabilir. İki sistemin birbirine zıt yönde etkiler oluşturması, kış tahminlerini daha karmaşık hale getiriyor.

Uzmanların takip ettiği temel konu ise kutup girdabındaki erken zayıflamanın önümüzdeki haftalarda atmosferin alt katmanlarına ne ölçüde yansıyacağı. Bu etkinin kalıcı hale gelmesi durumunda kış mevsiminin ilerleyen dönemlerinde Avrupa'daki hava koşullarında önemli değişiklikler görülebilir.