Kuş dışkısıyla zengin olan ülke battı: Milyarderdi, muhtaç oldu Sözcü Gazetesi

Pasifik Okyanusu’nun ortasında, sadece 21 kilometrekarelik minik bir ada devleti olan Nauru, modern tarihin en sarsıcı ekonomi derslerinden birini yaşadı. Biinlerce yıl boyunca göçmen kuşların bıraktığı dışkıların (guano) fosfat kayalarına dönüşmesiyle oluşan bu ada, "beyaz altın" sayesinde bir dönem dünyanın en zengin toplumlarından biri haline gelmişti. Bugün ise o zenginlikten geriye sadece delik deşik edilmiş bir doğa ve ekonomik belirsizlik kaldı.

SUUDİ ARABİSTAN'I BİLE GETİRDE BIRAKMIŞTI

1960’ların sonunda bağımsızlığını kazanan Nauru, topraklarındaki dünyanın en kaliteli fosfat yataklarını işletmeye başladığında adeta para içinde yüzmeye başladı. 1970’li yıllarda Nauru, kişi başına düşen milli gelirde Suudi Arabistan’ı bile geride bırakarak dünya listelerinin zirvesine yerleşti.

HALK LÜKS İÇİNDE YÜZÜYORDU

O dönemde vatandaşlardan hiçbir vergi alınmıyordu. Sağlık ve eğitim tamamen ücretsizdi, hatta öğrenciler üniversite için yurt dışına devlet bursuyla gönderiliyordu: Adada sadece tek bir ana yol olmasına rağmen, her evin önünde lüks spor arabalar diziliydi. Halk, sadece alışveriş yapmak için kendi havayolları olan Air Nauru ile Avustralya’ya uçuyordu.

DIŞKI BİTTİ, DOĞA DA YOK OLDU

Bu refahın ağır bir bedeli vardı. Fosfatı çıkarmak için adanın verimli toprakları metrelerce kazıldı. Guano tabakası alındıktan sonra geriye tarıma elverişsiz, keskin kireçtaşı sütunlarından oluşan devasa çukurlar kaldı. 

Bugün adanın yüzde 80'i üzerinde yaşanamaz ve bitki yetişmez bir taş yığınına dönüştü. Kıyı şeridine sıkışan halk, adanın iç kısımlarını kullanamıyor. Yerel tarımın bitmesiyle birlikte işlenmiş konserve gıdalara bağımlı hale gelen Nauru halkı, şu an dünyada obezite ve buna bağlı şeker hastalıklarının en sık görüldüğü toplum olarak biliniyor.

DIŞ YARDIMLARLA AYAKTA DURUYOR

1990’larda fosfat rezervlerinin tükenmesi ve devlet fonlarının kötü yönetilmesiyle ekonomik çöküş başladı. Bir zamanlar dünyanın en zenginleri arasında olan ada, bugün dış yardımlara ve Avustralya’nın sığınmacı merkezlerine ev sahipliği yaparak elde ettiği gelire muhtaç durumda.