Küresel ilaç krizi kapıda! Savaş sağlık sistemini çökertiyor, fiyatlar tavan yapıyor

İran’daki savaş, küresel ilaç tedarik zincirlerinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Axios'un haberine göre uzmanlar, çatışmanın sadece Ortadoğu’da değil, dünya genelinde ilaç ve tıbbi malzeme tedariğinde zincirleme aksamalara yol açtığını açıkladı. Hava kargosu ve deniz yollarındaki engeller, özellikle sıcaklık kontrollü ilaçların taşınmasını zorlaştırıyor ve maliyetleri artırıyor.

İran, ABD ve İsrail’e karşı kararlı: Uranyum zenginleştirme talepleri yerine getirilmeyecek

Pharmasi ve tedarik zinciri uzmanlarına göre, dünya genelinde ilaç ticaretinin yüzde 10-20’sinin Ortadoğu üzerinden geçmesi savaşın etkilerinin kısa sürede hissedilmesine yol açtı. Türkiye, İsrail ve Mısır gibi ülkelerde yürütülen klinik denemelerde aksaklıklar yaşanırken, özellikle kanser, kalp hastalıkları ve multipl miyelom gibi tedaviler için kullanılan deneysel ilaçlar tehlikeye girdi. Veri şirketi Phesi, küresel klinik denemelerin yaklaşık yüzde 6,7’sinin çatışma kaynaklı aksamalardan etkilendiğini açıkladı.

Lojistik zorluklar sadece ilaçlarla sınırlı değil. Gübre ve diğer temel ürünler de Ortadoğu üzerinden taşındığı için ilaç ve tıbbi malzemelerle rekabet ediyor. Bu durum, özellikle mali kaynağı sınırlı ülkelerde arz krizine neden olabilir. Uzmanlar, kısa süreli bir ateşkesin bile kalıcı bir çözüm sağlamayacağını ve piyasada fiyat baskısı yaratabileceğini vurguladı.

Ayrıca çatışma, sağlık sistemleri üzerinde mevcut baskıyı da artırdı. Helyum gibi tıbbi cihazların çalışmasında kritik öneme sahip yan ürünlerin tedarikinde de aksaklıklar yaşanıyor. MR cihazları gibi hassas cihazlarda kullanılan gazların bulunabilirliği sınırlanabilir, bu da sağlık hizmetlerinin sürekliliğini etkileyebilir.

Uzmanlar, savaşın etkilerinin ucuz ilaçlarda daha belirgin olacağını belirtti. CFR kıdemli uzmanı Prashant Yadav, “Bir tedavi kursu 1000 dolar olan ilaçta artan maliyet daha kolay tolere edilirken, birkaç dolarlık bir jenerik ilaçta aynı artış ciddi kriz yaratabilir” açıklamasını yaptı. Gelişmekte olan ülkelerin, tedarik zincirindeki aksaklıklarla başa çıkmak için yeterli finansal kaynağa sahip olmaması ise yerel krizleri tetikleyebilir.

Klinik denemelerde yaşanan gecikmelerin doğrudan sağlık sonuçlarına yansıması muhtemel. Tive şirketinden Alex Guillen, “Bir televizyon iki gün gecikse de sorun olmaz, ama sıcaklık kontrollü ilaçlar için bu gecikme, ürünün tamamen bozulması anlamına gelir,” ifadeleriyle, yaşanan sıkıntının tedavi deneylerinin geçersiz sayılmasına ve araştırma süreçlerinin sekteye uğramasına yol açabileceğini açıkladı.

Savaş, küresel tedarik zincirlerinin karmaşıklığını ve kırılganlığını bir kez daha ortaya koyarken, sağlık sektörü için yeni stratejiler geliştirmek artık bir seçenek değil, zorunluluk haline geldi. COVID-19 sonrası birçok şirket tedarik zincirinde esneklik ve tampon stoklar oluştursa da, Ortadoğu’daki kriz, bu önlemlerin yeterli olmayabileceğini gösterdi.