Orta Doğu daki savaş tarlayı vurdu! Küresel gıda krizi kapıda

ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan savaşın küresel ekonomiye etkileri giderek büyüyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim ve bölgedeki üretim tesislerinin devre dışı kalması, dünya gübre piyasasında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Uzmanlar, sevkiyatların aksaması halinde hem gübre fiyatlarının hem de gıda maliyetlerinin artabileceği uyarısında bulunuyor.

Katar'ın enerji devi QatarEnergy'nin üre, polimer, metanol ve alüminyum gibi stratejik ürünlerin üretimini askıya alması piyasada arz sıkıntısını artırdı. Bu gelişmelerin ardından küresel gübre piyasasında önemli bir gösterge olan üre fiyatı ton başına 575 ila 635 dolar seviyesine yükseldi.

KÜRESEL SEVKİYATLAR RİSK ALTINDA

Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, sentetik gübre üretiminde temel bileşenler olan amonyak ve azotun taşınmasını doğrudan etkiliyor. Körfez bölgesi dünyanın en büyük gübre üretim merkezlerinden bazılarına ev sahipliği yaparken, uzun süreli bir nakliye kesintisinin üretimi aksatabileceği ve maliyetleri artırabileceği ifade ediliyor.

Dünyada azot gübresi üretiminde önemli bir paya sahip olan İran da küresel piyasada kilit rol oynuyor. Rusya, Mısır ve Suudi Arabistan'dan sonra İran, en yaygın kullanılan azot gübresi türü olan ürenin dördüncü büyük ihracatçısı konumunda bulunuyor.

ABD'DE FİYATLAR HIZLA YÜKSELDİ

Savaşın başlamasıyla birlikte ABD'de de gübre fiyatlarında hızlı bir artış yaşandı. Ülke büyük bir yerli üretime sahip olmasına rağmen gübre ihtiyacının önemli bir kısmını ithalatla karşılıyor. Analistlere göre New Orleans'taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar olan gübre fiyatı kısa sürede 683 dolara kadar yükseldi.

Uzmanlar, Basra Körfezi'ndeki kriz devam eder ve sevkiyatlar bahar ekim dönemine yetişmezse fiyatların daha da artabileceği uyarısında bulunuyor.

KÜRESEL PİYASADA 80 DOLARLIK ARTIŞ

Gübre fiyatlarındaki yükseliş yalnızca ABD ile sınırlı değil. Hindistan da üre ve fosfatlı gübrenin yüzde 40'tan fazlasını Orta Doğu'dan temin ediyor. Bölgedeki tedarik sorunları hem ithalatı hem de ülke içindeki üretimi olumsuz etkiledi.

Analistler, küresel gübre piyasasının İran savaşı başlamadan önce de Çin'in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa'daki üreticilerin Rus gazındaki kesintiler nedeniyle üretimi azaltması sonucu zaten sıkışık olduğunu belirtiyor. Son gelişmelerle birlikte üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı ifade ediliyor.

GIDA ÜRETİMİ TEHLİKEYE GİREBİLİR

Dünya genelinde her yıl 180 milyon tondan fazla azotlu gübre üretiliyor. Azotlu gübrelerin üretim maliyetinin yaklaşık yüzde 70-80'ini doğalgaz oluşturuyor. Bu nedenle doğalgaz fiyatlarındaki artış doğrudan gübre fiyatlarına yansıyor.

Uzmanlar, azot gübreleri olmadan buğday, mısır ve pirinç gibi temel tarım ürünlerinin veriminin ciddi şekilde düşeceğini belirtiyor. Bu nedenle gübre üretiminde yaşanabilecek uzun süreli aksaklıkların küresel gıda üretimini olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor.

GIDA VE YEM MALİYETLERİ ARTABİLİR

Uzmanlara göre küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısı sentetik azotlu gübre kullanımına dayanıyor. Gübre arzındaki daralma halinde ekmek, makarna ve patates gibi temel gıda ürünlerinin fiyatlarının artabileceği, hayvan yemlerinin ise daha pahalı hale gelebileceği belirtiliyor. Bu durumun tarım sektöründe maliyet baskısını artırabileceği ve çiftçilerin üretim planlarını değiştirmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor.