Küresel çevre hareketi 9 yaşında! COP31’in eylem gündemindeki Sıfır Atık, dünyaya örnek olacak

Sabah sayfasından alınan verilere göre, Ankara24.com bilgi veriyor.

Bu yıl ülkemizin iklim değişikliği ile mücadelede BM'nin en önemli organizasyonu olan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (BMİDÇS/ UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı'na (COP31) ev sahipliği yapması nedeniyle Sıfır Atık Hareketi'nin 9. yıl teması '0'dan COP31'e Dünya için Hep Birlikte' olarak belirlendi.

SIFIR ATIK COP31'İN EYLEM GÜNDEMİ ARASINDAKİ 10 BAŞLIKTAN BİRİ

Antalya'da düzenlenecek COP31'in Eylem Gündemi'nin 10 öncelikli teması arasında ve "2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında yer alan Sıfır Atık, geri dönüşüm ve metan azaltımı alanında dünyaya örnek olacak. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bu yıl 27 Mart'ta BM Genel Kurulu'nda Türkiye'nin COP31 ev sahipliği ve başkanlık sürecine ilişkin daimi temsilcilere yaptığı bilgilendirmede Sıfır Atık'ın, COP31 Eylem Gündemi'nin 10 öncelikli tematik başlığından biri olacağını duyurdu. COP31 Başkanı Kurum New York İklim Haftası etkinlikleri kapsamında 21 Eylül'de de BM'de gerçekleştirilen "COP31 Eylem Gündemi Lansmanı'nda" da COP31'in 2035 Küresel Hedefleri arasında yer alan 'Sıfır Atık ve metan azaltımı' başlığında, dünya genelinde atık üretimindeki artışın 2035'e kadar yarı yarıya azaltılması hedefinin olduğuna vurgu yaptı.

DALGA DALGA BÜYÜYEN SIFIR ATIK HAREKETİ
Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan Hanımefendi'nin himayelerinde başladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde yürütülen proje, "Dünya Ortak Evimiz" sloganıyla BM nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü.

EMİNE ERDOĞAN BM GENEL KURULU'NA HİTAP EDEN İLK TÜRK LİDER EŞİ OLDU

BM Genel Kurulu'nda, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, 'Uluslararası Sıfır Atık Günü' ilan olarak kabul edildi. Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurul'u marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu, özel oturumda konuşma yaparak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, "BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" kurulacağını duyurdu. 12 Nisan 2023'te ise "BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" resmen kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan'ın yaptığı danışma kurulunda, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder'in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan'dan 13 üye yer aldı.

"KÜRESEL SIFIR ATIK İYİ NİYET BEYANI"

BM 78. Genel Kurul toplantıları kapsamında Emine Erdoğan Hanımefendi'nin öncülüğünde, Türkevi'nde düzenlenen "Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru" etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı"na ilk imzayı attı. Online olarak imzaya sunulan web sitesi 25 Eylül itibarıyla 136 ülkeden 459 binden fazla Sıfır Atık gönüllüsünün de iyi niyet beyanını imzaladığı bir mecra haline geldi. Ayrıca, 50'den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı'nı imzaladı.

G20'DE SIFIR ATIK

28 Temmuz 2023'te Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesi konulu karar Hindistan'ın dönem başkanlığını yaptığı G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı'nda oy birliği ile kabul edildi. 2023 yılının Eylül ayında Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenen G20 Liderler Zirvesi sonrası açıklama yapan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan "Dünya Ortak Evimiz" sloganıyla yürütülen projenin önemine dikkat çekti.

SIFIR ATIK PROJESİ'NİN ALDIĞI ÖDÜLLER

Emine Erdoğan Hanımefendi'nin öncülüğündeki Sıfır Atık Projesi; 2018 yılında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2021 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022 yılında Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024 yılında ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026 yılında Green Organization tarafından toplamda yedi uluslararası ödüle layık görüldü.

TÜRKİYE'NİN SIFIR ATIK KAZANIMLARI
GERİ KAZANIM ORANI YÜZDE 37.53'E ÇIKTI
*Türkiye, Sıfır Atık Hareketi ile 2017 yılından bu yana çevreden enerjiye, sera gazı salımından atık depolama alanına kadar pek çok alanda tasarruf sağlayıp hem ekonomiye hem de geleceğe yatırım yaptı.
Bugüne kadar;
-220 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçildi.

-2017'de %13 olan geri kazanım oranını her yıl arttırarak 2024 yılında %36,08'e; 2025 yılında ise yüzde 37,53'e yükseltildi.
-Türkiye 2035 yılında geri kazanım oranı %60'a, 2053 yılında da %70'e çıkarmayı hedefliyor.
-28 milyon kişiye eğitim verildi.

90 MİLYON TON ATIK GERİ KAZANDIRILDI
- 36,1 milyon ton kağıt-karton
- 10,2 milyon ton plastik

- 3,5 milyon ton cam
- 9,6 milyon ton metal ve
- 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atıklar olmak üzere Proje başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte toplamda 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, Bakanlığımızdan lisans almış işletmelerce işlenerek ekonomiye kazandırıldı.

EKONOMİYE 365 MİLYAR TL KATKI
Geri kazanılan 90 milyon ton atık ile ülke ekonomisine 365 milyar TL katkı sağlandı.
*Toplanan atıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kWh enerji tasarrufu,
*İstanbul'un 2 yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu,
*Türkiye'deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eşdeğer 60 milyar litre petrol tasarrufu,
*Yaklaşık 55.000 futbol sahası büyüklüğünde bir alan (390 milyon m³) atık depolama yeri tasarrufu sağlandı.

*Türkiye'deki ormanların % 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi.

SIFIR ATIK HAREKETİ'NİN 3 ÖNEMLİ PROJESİ
1-SIFIR ATIK MAVİ
Sıfır Atık Projesi kapsamında Erdoğan Hanımefendi'nin himayelerinde Sıfır Atık Mavi Hareketi, 10 Haziran 2019'da başlatıldı. Bu kapsamda yayımlanan Deniz Çöpleri İl Eylem Planları'nın Hazırlanması ve Uygulanması Genelgesi ile 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanırken ulusal düzeyde eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yaygınlaştırıldı. 2020-2024 yılları arasında "1. 5 Yıllık Eylem Planları" uygulandı. 2025-2029 yıllarını kapsayan "2. 5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları" ise 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı. Sıfır Atık Mavi kapsamında Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 375.000 ton deniz çöpü toplandı. Böylece yaklaşık 29 bin çöp kamyonu deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi ve denize ulaşması önlendi.

SIFIR ATIK MAVİ İLE MAPA-ŞAMANDIRA VE FETHİYE KÖRFEZİ DİP ÇAMURU TEMİZLİĞİ

Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında 8 Eylül'de Fethiye Körfezi'nde dip çamuru temizliği ve Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi başlatıldı. Bir taraftan deniz ekosistemi için hayati öneme sahip deniz çayırlarını koruyacak Mapa-Şamandıra Sistemleri devreye alınırken diğer taraftan İç Körfez'de biriken ve deniz ekosistemini tehdit eden dip çamurunu temizleme çalışmaları başlatıldı.
FETHİYE KÖRFEZİ'NDE 16 MİLYON 268 BİN 925 METREKÜP DİP ÇAMURU ÇIKARILACAK
Proje kapsamında yüksekliği yer yer 2.7 metreye ulaşan, yaklaşık 600 hektar alanda birikmiş toplam 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamuru, Körfez'den çıkarılıp bertaraf edilecek. 3 yılı kapsayacak proje tamamlandığında Fethiye Körfezi'nde ortalama 3.4 metrelik derinlik sağlanmış olacak. Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi kapsamında da pilot bölge ilan edilen Göcek'teki 17 koyda 896 deniz mapası, 876 tonoz kullanılarak toplamda 856 tekneye hizmet verebilecek mapa şamandıra sistemleri oluşturuldu.

DERİA SİSTEMİ
Projenin dijital alt yapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu. Bu kapsamda mobil bir uygulama olan DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı. En yakın mapa şamandıra sistemini gösteren bu uygulama sayesinde koyların tekne uygunluğu ve bağlama süreçleri dijital ortama taşındı.

2- SIFIR ATIK'TA DEPOZİTO YÖNETİM SİSTEMİ (DOA)
Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla ulusal entegrasyon süreci başlayan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Yönetim Sistemi sistemiyle 25 Eylül itibarıyla 326 milyon 622 bin DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı. Sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı 3 milyon 300 bini geçti.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen DOA sistemi ile artık içecek ambalajları çöp yerine DOA makinelerine atılıyor ve bu sayede geri dönüşümle ülke ekonomisine ham madde katkısı sağlanıyor. Plastiklerin doğaya karışması da engelleyen bu sistemde vatandaşlara ise ambalaj başına 1 TL teşvik bedeli ödeniyor. Her yıl 25 milyar ambalajın toplanacağı bu sistem ile Türkiye ekonomisine 30 milyar TL katkı sağlanması hedefleniyor.

3-SIFIR ATIK İLE TEK KULLANIMLIK PLASTİK ÜRÜNLER İÇİN KISITLAMA HAZIRLIĞI
Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen Bakanlık, yeni yönetmelik hazırlıklarını tamamlama aşamasına getirdi.

SIFIR ATIK PROJELERİ VE İŞ BİRLİKLERİ
• 2026 Yılı Sıfır Atık Temaları: Sıfır Atık bilincinin güçlendirilmesi ve 81 ilde uygulama bütünlüğünün sağlanması amacıyla aylık temalar belirlendi, temalar kapsamında farkındalık materyalleri hazırlanarak her ay kamuoyuyla paylaşılıyor. Eylül ayının teması "Okullarda Sıfır Atık"oldu.

• Sıfır Atık Yönetim Sisteminde Renk Skalası ve Piktogramlar: Atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve ülke genelinde uygulama birliğinin sağlanması amacıyla standart renk skalası ve piktogramlar oluşturulup yayımlandı.

• COP31 – Sıfır Atık Köyleri: COP31 kapsamında Antalya'nın Aksu, Manavgat ve İbradı ilçelerinde belirlenen üç mahallede, yerel ihtiyaçlar ve mevcut doku gözetilerek Sıfır Atık Köyleri oluşturuluyor. Sıfır Atık atölyesi, Sıfır Atık parkı ve pazar yeri gibi uygulamaların yanı sıra yeniden kullanım, geri dönüşüm, ileri dönüşüm ve organik atıkların değerlendirilmesine yönelik örnek çalışmalar bu köylerde hayata geçirilecek.

• OPET Petrolcülük A.Ş. ile İş Birliği: "Sıfır Atık ile Doğaya Saygı Duy Projesi" kapsamında 7 bölgede belirlenen 7 ilde atık toplama etkinlikleri gerçekleştirildi. Bu yıl eylül ayı itibarıyla "Sıfır Atık Yolculuğu Kısa Film Yarışması" başlatıldı.

• Türkiye Basketbol Federasyonu ile İş Birliği: "Sporda Sıfır Atık" iş birliği kapsamında Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi maçlarında oyuncular Sıfır Atık temalı tişörtlerle sahaya çıktı. Seyircilerin getirip sahaya bıraktığı pelüş oyuncaklar ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı. TBF bünyesinde Sıfır Atık Yönetim Sistemi kuruldu. Kulüplerde de Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurulacak.

• Türkiye Futbol Federasyonu ile İş Birliği: Trendyol Süper Lig ve Ziraat Türkiye Kupası maçlarında seremoni ve tribünlerde "SIFIR ATIK: İSRAFI AZALT, İYİLİĞİ ÇOĞALT" ibareli pankartlar açıldı, Sıfır Atık farkındalığının artırılmasına katkı sağlandı.

• TRT ile İş Birliği: Çocuklarda sıfır atık bilincinin geliştirilmesi amacıyla TRT ile "Sıfır Atık Elçileri" projesi hayata geçirildi. 20 farklı Sıfır Atık konusu TRT Çocuk'un sevilen çizgi dizilerine entegre edilerek 20 özel bölüm hazırlandı. Ayrıca, projeye özgü "Hale" ve "Ömer" isimli "Sıfır Atık Elçisi" karakterleri oluşturuldu ve "Sıfır Atık Elçileri" şarkısı hazırlanarak TRT Çocuk ekranlarında yayımlandı.

• Gençlik ve Spor Bakanlığı ile İş Birliği: COP31 Eylem Gündemi'nin "Sıfır Atık" ile "Gençlik ve Eğitim" temaları doğrultusunda, Sıfır Atık Temalı Gençlik Kampları'nın ilki 5-8 Haziran 2026 tarihlerinde Antalya Alaaddin Keykubat Gençlik Kampı'nda ikincisi ise 23-26 Ekim 2026 tarihlerinde gerçekleştirildi.

• Türk Kızılay ile Sıfır Atık İş Birliği: 25-27 Eylül ve 28-30 Eylül 2026 tarihlerinde Heybeliada'da Genç Kızılay İlçe Başkanları Kampı ile Kızılay Kadın Komisyon Kamplarında Sıfır Atık eğitimleri, uygulamalı atölyeler ve farkındalık etkinlikleri düzenlenecek. Kızılay tesis ve yapılarında Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurulacak.

• Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı ile İş Birliği: Sıfır Atık Eğitim iş birliği protokolü kapsamında okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerine yönelik öğretim programları oluşturuldu, uygulama rehberi hazırlanmıştır. Sıfır Atık Eğitim Portalı ile toplamda 1 milyon 200 bin çocuğa ulaşıldı.

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile İş Birliği: ADEM ve SODAM merkezlerinde Sıfır Atık Yönetim Sistemi kuruldu. 81 ildeki 7200 VEFA çalışanına ve 2500 ADEM ve SODAM koordinatörüne Sıfır Atık eğitimleri verilerek hanelerde Sıfır Atık altyapısı çalışmalarına katkı sağlandı.

• UNDP ile İş Birliği: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliği ile "Kadınların Plastiksiz Hareketine Destek, Belediyeler ve Kadın Kooperatifleriyle İş Birliği Sağlayarak Plastik Kullanımının Azaltılması Projesi" başlatıldı. Proje kapsamında kadın kooperatifleri ve kadın üreticiler desteklenecek. Tek kullanımlık plastiklerin kullanımını azaltacak döngüsel ekonomi uygulamaları yaygınlaştırılacak.

• Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi: Küresel Çevre Fonu tarafından desteklenen proje, Bakanlığımız koordinasyonunda Kocaeli ilimizde uygulanacak. Proje kapsamında belediye ve şehir atıkları ile sanayi kaynaklı atıkların yönetimine yönelik çalışmalar yapılacak, döngüsel ekonomi ve kaynak verimliliğinin geliştirilmesi, sıfır atık alanında eğitim ve farkındalık çalışmalarının yürütülmesi ve uluslararası bilgi ve deneyim paylaşımının güçlendirilmesine yönelik faaliyetler gerçekleştirilecek.

• Yerel Sıfır Atık Girişimleri Projesi
Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yatırım Aracı (IPA) 3. döneminde hazırlanan projede, Bakanlığımız eş yürütücü, Türkiye Belediyeler Birliği son faydalanıcı UNDP Türkiye ise program yürütücüsü olarak yer alıyor. Bu proje ile yerel yönetimlerde Sıfır Atık yönetiminin desteklenmesi ve altyapının geliştirilmesi hedefleniyor.

• Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı: Basel Sözleşmesi Asya ve Pasifik Bölgesel Merkezi tarafından 2022 yılında kurulan Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı'na Bakanlığımız eş yürütücü olarak dahil oldu. Atıkların önlenmesi, azaltılması, yeniden kullanımı ve geri dönüşümü ile sürdürülebilir üretim ve tüketim uygulamalarının yaygınlaştırılmasını amaçlayan uluslararası iş birliği ağına, Bakanlığımız tarafından ülkemizden 20 belediye dahil edildi.

• 81 İl Sıfır Atık Eğitim ve Farkındalık Planları: 81 il için 2025 ve 2026 yılı Sıfır Atık Eğitim ve Farkındalık Planları hazırlanarak Sıfır Atık bilincinin artırılması, atık oluşumunun önlenmesi ve azaltılması, yeniden kullanım ve geri dönüşüm uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülüyor.

Haber Girişi Baki Sancak - Editör