Küpün içini açınca dona kaldılar: 2 tane yan yana Sözcü Gazetesi

Peru’nun Acari Vadisi’nde yer alan antik İnka merkezi Tambo Viejo’da yürütülen arkeolojik kazılarda ezber bozan bir keşfe imza atıldı. Arkeologlar, yüz yılı aşkın bir sürenin ardından ilk kez, İnka dönemine ait son derece nadir iki adet kurutulmuş patates buldu. Yerel halk tarafından "Chuno" olarak adlandırılan bu patateslerin, kıyı şeridinden yüzlerce kilometre uzaktaki And Dağları'nın karlı zirvelerinden getirildiği tahmin ediliyor.

Journal of Field Archaeology dergisinde yayınlanan çalışmaya göre, chuno üretimi yalnızca yüksek rakımlı ve dondurucu soğukların dondurucu etkisine sahip dağlık bölgelerde yapılabiliyordu. Bu durum, patateslerin kurak kıyı bölgesinde bulunmasının sadece nadir bir durum olmadığını, aynı zamanda İnkaların devasa imparatorlukları boyunca gelişmiş bir gıda taşıma ve lojistik ağına sahip olduklarının en somut kanıtı olduğunu gösteriyor.

Kazı başkanı Calgary Üniversitesi'nden ünlü arkeolog Dr. Lidio Valdez, keşif anını şu sözlerle özetledi:

"Bunun sıradan bir bulgu olmadığı, çok özel ve tarihe ışık tutacak bir keşif olduğu ilk bakışta son derece açıktı."

ANTİK ÇAĞIN DONDURARAK KURUTMA TEKNOLOJİSİ 

Patatesin ana vatanı olan And Dağları'nda taze ürünler sıcak iklimlerde bir hafta içinde çürüyor, bazı yaban hayatı çeşitleri ise işlenmediği takdirde zehirli hale geliyordu. Antik And halkı, bu sorunu aşmak için günümüz endüstrisinde kullanılan "dondurularak kurutma" (freeze-drying) yönteminin ilk ilkel versiyonunu geliştirdi.

Arkeologların verdiği bilgilere göre İnkalar, iki farklı chuño yöntemi kullanıyordu:

Siyah Chuno: Patateslerin dağlardaki şiddetli kış donlarına maruz bırakılması, gündüz güneşinde eritilmesi ve ardından çiğnenerek suyunun sıkılıp kurutulmasıyla elde ediliyordu.

Beyaz Chuno: Tambo Viejo'da bulunan bu tür, doğası gereği zehirli ve acı olan patateslerden yapılıyordu. Dondurulan patatesler haftalarca akarsularda bekletilerek zehrinden arındırılıyor ve ardından kurutuluyordu. Sonuçta ortaya çıkan hafif, besleyici ürün yıllarca bozulmadan saklanabiliyordu.

KÜPÜN İÇİNDEN ÇIKAN 500 YILLIK TARİH 

Söz konusu antik patatesler, Dr. Valdez’in gerçekleştirdiği kazılarda, bir odanın zeminine gömülü halde bulunan seramik bir depolama küpünün içinde keşfedildi. Büzüşmüş yüzeylerinde hala kabuk parçaları duran kahverengimsi beyaz renkteki iki chuno, bir İnka seramik parçası ve dokumacılıkta kullanılan antik bir ağırşak ile birlikte bulundu.

Uzmanlar, bu nesnelerin patateslerin yaşını doğrulamaya yardımcı olduğunu ve kurutulmuş gıdaların tam olarak İnkaların altın çağı olan 15. veya 16. yüzyıla tarihlendiğini belirtti.

"İMPARATORLUĞUN EKMEĞİ" İSPANYOLLARI ZENGİN ETTİ

Dönemin İspanyol kronik yazarlarının aktardığı belgelere göre patates, o dönem İnka İmparatorluğu'nda "halkın ekmeği" konumundaydı. Lama kervanları, orduların ve devasa iş gücünün beslenmesi için chuno stoklarını stratejik depolara taşıyordu. Hafif ve dayanıklı olması sebebiyle imparatorluğun en kritik askeri ve lojistik mühimmatlarından biriydi.

Hatta İspanyol tarihçi Cieza de Leon, İnka İmparatorluğu yıkıldıktan sonra bile İspanyol sömürgecilerin yerel madenlerde yerli işçilere chuño satarak muazzam servetler elde ettiğini ve İspanya’ya zengin olarak döndüklerini yazmıştır.

KİMYASAL ANALİZ YAPILACAK 

Kutulanmış yapısı ve sahil şeridinin aşırı kurak iklimi sayesinde günümüze ulaşan bu patateslerin tam olarak hangi dağ silsilesinde üretildiği henüz bilinmiyor. Dr. Valdez ve ekibi, laboratuvarda yapılacak kimyasal analizler sayesinde 500 yıllık patateslerin köken haritasını çıkarmayı ve İnkaların ticaret rotalarını tamamen çözmeyi hedefliyor.