Kumların arasında bir şehir yükseliyor Sözcü Gazetesi

MÖ 4. yüzyılda Mezopotamya ile Hindistan arasındaki ticareti yönetmek amacıyla kurulan ve zamanla izi silinen antik liman şehri Alexandria on the Tigris, modern teknoloji yardımıyla yeniden keşfediliyor.

Dicle ve Karun nehirlerinin birleştiği noktada, Basra Körfezi’nin antik kıyı şeridine oldukça yakın bir mesafede inşa edilen şehir, yüzyıllar boyunca bölgenin en önemli ticaret merkezlerinden biri olarak hizmet verdi. Yapılan araştırmalar, şehrin Mezopotamya içlerini Hindistan, Afganistan ve Çin gibi uzak coğrafyalara bağlayan stratejik bir düğüm noktası olduğunu gösteriyor.

Şehre dair ilk somut kanıtlar 1960’larda İngiliz araştırmacı John Hansman tarafından hava fotoğraflarıyla elde edilmiş olsa da, bölgedeki siyasi gerginlikler nedeniyle saha çalışmaları ancak 2014 yılında başlayabildi. 2016 yılında arkeolog Stefan Hauser liderliğinde genişletilen projede şu yöntemler kullanıldı:

Bölgenin havadan detaylı haritalandırılması sağlandı. Toprak altındaki yapılar, kazı yapılmadan dijital ortamda tespit edildi. 500 kilometreden fazla alan fiziksel olarak incelendi.

Elde edilen veriler, şehrin Mısır’daki İskenderiye’ye benzer şekilde ızgara planlı bir yerleşime sahip olduğunu kanıtladı. Tespit edilen yapılar arasında şunlar yer alıyor: Sekiz metre yüksekliğe ulaşan devasa savunma duvarları. Düzenli konut mahalleleri ve atölyeler. Gelişmiş bir kanal sistemi. Tapınaklar ve büyük bir saray kompleksi.

Arkeolojik bulgular, şehrin bir savaş sonucu değil, nehir yatağının değişmesi nedeniyle önemini yitirdiğini gösteriyor. MS 3. yüzyılda Dicle Nehri’nin batıya kayması ve kıyı şeridinin güneye çekilmesiyle denizle bağlantısı kesilen şehir, ticari cazibesini kaybederek zamanla yerini bugün Irak’ın en önemli limanı olan Basra’ya bıraktı.