Kriz adım adım yaklaşıyor: Uzmanlar nedenlerini tek tek sıraladı Sözcü Gazetesi

The New York Times gazetesinde dün yayımlanan analize göre küresel ekonomideki dalgalanmalar hisse senetlerindeki son yükselişlere rağmen derinden hissediliyor. Milyarlarca dolarlık yapay zeka yatırımlarının bir balona dönüşmesi, kripto paraların bankacılık sistemine girerken değer kaybetmesi ve gölge bankacılık yapılarının yol açtığı iflaslar, risk algısını hızla büyütüyor. Bu tabloya hükümetlerin yükselen borç yükleri ve politik tutarsızlıklar da eklenince, küresel piyasalarda kırılgan zemin daha görünür hale geliyor.

ABD'DE KAMU BORCU HIZLA ARTIYOR

ABD’de kamu borcunun hızla artması ve Başkan Donald Trump’ın sık değişen ekonomi politikaları, piyasalardaki belirsizliği besliyor. Yönetimin önemli adımlarından biri olan gümrük vergilerinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilme ihtimali de bu hassasiyeti derinleştiriyor.

PİYASALAR GERÇEK RİSKLERİ FİYATLAMIYOR

Harvard Üniversitesi’nden ünlü ekonomist Kenneth Rogoff, volatilite göstergelerinin uzun süre düşük seyretmesine şaşırdığını belirterek piyasalarda oluşan değerlemelerin gerçek riskleri yansıtmadığını vurguluyor. S&P 500 endeksinin yıl başından bu yana yüzde 14 yükselmesine rağmen, bu iyimserliği destekleyen ekonomik temel göstergelerin zayıf olduğuna dikkat çekiyor.

Rogoff’a göre hisse fiyatlarındaki artış, güçlü büyüme beklentisinden çok yapay zekanın şirketlerde verimliliği artırıp istihdamı azaltacağı yönündeki öngörülerle besleniyor. “Şirketler çok sayıda çalışanı işten çıkarabileceklerini düşünüyor ve karların bu nedenle artacağına inanıyorlar” diyen Rogoff, veri merkezlerinin şu an ekonomiyi desteklese de kurulum sonrası çok sınırlı istihdam yarattığına işaret ediyor.

YAPAY ZEKA YATIRIMLARINDA BALON ENDİŞESİ

Yapay zeka alanındaki milyarlarca dolarlık yatırımlar, piyasalarda spekülatif bir atmosfer yaratmış durumda. Geçmişte demiryollarının ekonomiyi kökten değiştirirken aynı zamanda büyük zararlar doğurduğunu hatırlatan uzmanlar, benzer bir sürecin bugün de yaşanabileceği görüşünde.

Nvidia’nın 5 trilyon doları aşan piyasa değeri, yatırımcıların sınırsız büyüme beklentisini yansıtırken, yapay zeka teknolojisine milyarlar harcayan bazı şirketlerin hala kar edememesi dikkat çekiyor. Eleştirmenler, teknoloji devlerinin birbirlerine yaptıkları satışlarla değerlemeleri şişirdiğini savunuyor.

GÖLGE BANKACILIK VE GİZLENEN RİSKLER

Piyasalardaki bir diğer önemli tehdit, giderek büyüyen gölge bankacılık sistemi. Şeffaf olmayan kredi yapıları şirket değerlemelerini yapay olarak yukarı çekerken, sistemdeki gerçek risk seviyesini de perdeleyebiliyor. Emeklilik fonlarına yönelik bazı düzenlemelerin gevşetilmesiyle riskli varlıkların daha geniş kitlelere ulaşması ise 2008 krizini hatırlatan kaygıları artırıyor.

Yale Üniversitesi’nden Natasha Sarin, “Çok bilgili finans oyuncuları bile bu riskleri tam olarak kavrayamıyor” derken İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey, özel kredi piyasasında yeniden paketleme uygulamalarının tehlikeli olduğunu vurguluyor. IMF de finansal istikrara yönelik yeni tehditlere dikkat çeken uluslararası kurumlar arasında.

BÜYÜK BANKALARDAN TUTARSIZ ÇIKIŞLAR

Büyük finans kuruluşlarının da söylemleri ile uygulamaları arasında tutarsızlıklar görülüyor. JPMorgan CEO’su Jamie Dimon, iki yıl önce kripto varlıkların yasaklanması gerektiğini belirtmişti. Ancak banka bugün kendi dijital token’ını piyasaya sürmüş durumda. Dimon, kısa süre önce özel kredi piyasalarındaki risklere karşı uyarmışken, JPMorgan aynı varlıkların artık “portföylerin vazgeçilmez parçası” olduğunu savunuyor.

ABD'NİN BORCU 38 TRİLYON DOLAR OLDU

Son olarak kamu borçları büyüyen bir tehdit oluşturuyor. ABD’nin borcu 38 trilyon dolara ulaşmış durumda. Ekonomistler Auerbach ve Gale, ABD’nin borç seviyesinin sürdürülemez olduğunu ve bu tablonun doların rezerv para statüsünü riske atabileceğini vurguluyor. Harvard’dan Rogoff ise belirsizliğin derinliğini özetliyor:

“Bu işin nereye varacağını kestirmek çok zor. Genel gidişat konusunda içimde iyi bir his yok.”