Kıbrıs ın sembolü: 5 bin yıllık Pomos bereket tanrıçası

Gübey Kıbrıs'ın kuzey batı Pomos köyünde, 1930'ların başında çalışan arkeolog Porphyrios Dikaios, bölgeye özgü yeşilimsi bir taştan oyulmuş çarpı biçiminde bir figürin ortaya çıkardı. "Pomos Putu" olarak bilinen bu eser, Kıbrıs'ın Bakır Çağı'na ait en iyi korunmuş bereket figürü unvanını taşıyor ve zamanla adanın simgelerinden biri haline geldi.

15,3 santimetre yüksekliğindeki heykelcik, yalnızca Kıbrıs'ın Trodos Dağları'nda bulunan pikrolit adlı yumuşak, yeşil bir metamorfik kayadan yontulmuş.

MÖ 3900-2500 yıllarında Bakır Çağı'nda Kıbrıs adasında toplumsal yapı köklü bir dönüşüm geçirdi. Küçük tarım yerleşimlerinin yerini hiyerarşik toplum düzeni, kendine özgü bir sanat geleneği ve madenciliğin ilk biçimleri aldı.

Orta Bakır Çağı'nda (yaklaşık MÖ 3400-2800) Kıbrıslı yerliler çeşitli insan figürleri üretmeye başladı. Bugüne ulaşan örneklerin büyük çoğunluğunda kolların ve gövdenin haç şeklinde birleşmesi, hafifçe bükülmüş dizler gibi ortak özellikler bulunuyor.

Birçoğunda küçük göğüsler yer alırken, bir kısmında figürün kollarına yatay olarak yerleştirilmiş ikinci bir figür dikkat çekiyor. Arkeolog Edgar Peltenburg başta olmak üzere pek çok akademisyen, bu özelliklerin bu nesnelerin doğum tılsımı ya da bereket tanrıçası olabileceğine işaret ettiğini öne sürüyor.

Pomos Putu, aynı dönemin diğer örneklerinden birkaç açıdan ayrışıyor. Çoğu figürinin yüzü yokken bu heykelcikte gözler, burun ve kulaklı başlık biçiminde bir yüz betimlemesi bulunuyor.

Belirgin göğüsleri olmasa da figürün kadın olduğu kabul ediliyor. En ilginç ayrıntı ise boynundaki kolye. Pomos Putu, kendi minyatür kopyasını boyunda taşıyor. Bu durum, söz konusu küçük heykellerin 5 bin yıl önce takı olarak kullanılmış olabileceğini düşündürüyor.

New York'ta bulunan Metropolitan Sanat Müzesi'nde asistan küratör olarak çalışırken figürü inceleyen Joan Mertens, alışılmadık uzun boyun ve düz sırt yapısından yola çıkarak eserin asılarak ya da duvara tutturularak sergilenmiş olabileceğini ileri sürdü. Bununla birlikte çarpı biçimli figürinlerin tam anlamı ve işlevi hala çözüme kavuşturulabilmiş değil.

Pomos Putu bugün Lefkoşa'daki Kıbrıs Müzesi'nde sergileniyor. Güney Kıbrıs'ın 2008'de euroya geçmesinin ardından ülkenin 1 ve 2 euroluk madeni paralarına da desen olan figürin, adanın tarihöncesi uygarlığa katkısının somut bir simgesi olarak kabul görüyor.