Kalitesiyle öne çıkan Türk pamuğu küresel pazarda talep görüyor

Pamuk, Ebegümecigiller ailesinden bir bitki türü. Sıcak iklimi seviyor ve yapısı selülozdan oluşuyor. Kozasından beyaz lifler elde edilirken, çekirdeklerinden yağ, posasından hayvan yemi üretiliyor. Hava almaya imkan vermesi, dayanıklı olması, yüksek ter emiciliği ve kolay kuruması nedeniyle, tekstil sektörünün çok eski çağlardan beri gözdesi.

Tarım yanında hazır giyim gibi sektörlerle istihdam sağlıyor. Türk giyim ürünlerinin uluslararası pazarlarda çok kaliteli bulunması ve yoğun ilgi görmesinin önemli sebeplerinden biri de yine kaliteli Türk pamuğu.

İlk üretim çiftliği 100 yıl önce kuruldu

Pamuk, Anadolu’da üretimi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanıyor. Selçuklu ve Osmanlı döneminde de önem verilen pamuk üretimi, Cumhuriyet döneminde teknoloji yenilenerek sürdürüldü. 1926 yılında Adana’da, 1931 yılında Eskişehir, 1933 yılında Aydın’da pamuk çiftlikleri kuruldu. Bugün ise Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır, Adana, İzmir ağırlıklı olarak pamuk üretimi devam ediyor. Şanlıurfa pamuk, üretiminin yarısına yakının yapıldığı il.

Verim ve ihracat yüksek

Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü’nün 2024 rakamlarına göre Türkiye pamukta ekim alanı olarak dünyanın 14, verimde 3’üncü ülkesi. Dünyada en büyük üretim Çin, Hindistan, Brezilya, ABD ve Avustralya’da yapılıyor. Ancak verimliliği yüksek olan Türk pamuğu, uluslararası piyasada yüksek talep görüyor. Türkiye, en çok pamuk lifi ihraç eden 5’inci ülke konumunda. 2025’te Türkiye 1,9 milyon ton kütlü pamuk üretti. Son 5 yılın ortalaması 2,2 milyon tona ulaştı. 2025’teki ihracat ise 360 bin ton olarak gerçekleşti.

28 proje yürütülüyor

Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ile Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) tarafından pamuk üretimi ve yeni türlere ilişkin araştırmalar da devam ediyor. BÜGEM’e bağlı 6 ayrı araştırma enstitüsünde 28 ayrı proje devam ediyor. Projelerde daha az suya ihtiyaç duyan, yüksek sıcaklığa dayanıklı, verim ve lif kalitesi yüksek, sürdürülebilir yeni türler elde edilmesi hedefleniyor.

150 tür 55 farklı üretim

Türkiye’nin tescilli ‘Milli Çeşit’ listesinde yer alan 150 farklı pamuk türü var. Bunlardan 69 tanesi, TAGEM’e bağlı enstitüler tarafından geliştirildi. 55 çeşidi ise halen kullanımda.  Yani tarımı yapılıyor. TAGEM, pamuk çeşitlerinin yüzde 43’ünü de sertifikalı tohum olarak sunuyor. Son yıllarda küresel bir sorun olan iklim değişikliğine uyum kapsamında tarla bitkilerinde kuraklığa dayanıklı 4 pamuk çeşidi geliştirilerek tescil edildi. Çerdo, Selçuk Bey, Volkan, BRN 974  adındaki bu türler artık üretimde kullanılacak.  

Yıldırım, Şöhret, Türkoğlu

Tarım ve Orman Bakanlığı enstitülerinde geliştirilen türlerin isimleri de dikkat çekiyor. AND 710, ES 1 gibi şehir işaret eden kodlar isim olabildiği gibi Ergüven, GAPKOT, Çetinbey, Yıldırım, Şöhret, Türkoğlu, Boran, Beril, Galaxy, Furkan, Gelincik, Kartanesi, Maraspoli, Nazar, Yağmur, Sezen gibi isimler taşıyan pamuk türleri de var.