Öne çıkan 6 teknoloji trendi

Kısacası, 2025, coşkudan ziyade ölçülülüğün daha verimli olduğu bir yıl olarak tanımlanabilir. Kimileri mucize beklerken diğerleri altyapı inşa etti, yapay zekayı uyguladı ve ondan kar elde etti.

Yapay zekâ henüz bilinç kazanmadı ancak yavaş yavaş uygulama alanları bulmaya başlıyor. İnsanların yerini almadı, ancak yaşamlarına o kadar derinlemesine entegre oldu ki, sınırlar artık algılanamaz hale geldi.

İŞTE ÖNE ÇIKAN 6 TEKNOLOJİ TRENDİ; BUNLARDAN BAZILARINDA YAPAY ZEKANIN AKTİF KATILIMI SÖZ KONUSU:

2025 yılında programlama, son on yılların en önemli dönüşümünü geçirecek. Geliştiriciler artık kod yazmıyor. Artık istenen sonucu tanımlıyorlar. Yapay zeka ise uygulamayı devralıyor.

Bu yaklaşıma "vibe coding" adı verildi ve o kadar popüler oldu ki Collins Sözlüğü bunu "2025 Yılının Kelimesi" seçti. Vibe coding terimi, OpenAI'nin kurucu ortaklarından Andriy Karpati tarafından ortaya atıldı. Bu tarzı "Her Şeyi Kabul Etme Zihniyeti" olarak tanımladı.

Geliştirici yapay zeka kodunu çalıştırır, bir hata alır, bunu sinir ağına geri besler ve program çalışana kadar döngüyü tekrarlar. Geleneksel geliştirmeden temel fark, programcının kodu incelemeyi bırakmasıdır. Yapay zekanın görevi doğru anladığına dair sezgisine güvenir ve programın iç yapısını değil, yalnızca nihai davranışını kontrol eder.

Vibe kodlama, insan ve makine arasındaki ilişkiyi kökten değiştiriyor. Artık sadece iş hızını artırmanın bir yolu değil, yazılım geliştirmeye giriş engellerini önemli ölçüde azaltan yeni bir iş bölümü. Programlama dilleri hakkında bilgisi olmayan bir kişi artık çalışan bir uygulama oluşturabiliyor.

Bu olayın bir de dezavantajı var. Uzmanlar, bu şekilde oluşturulan kodun genellikle kırılgan olduğunu belirtiyor. Çalışıyor, ancak bakımı ve ölçeklendirilmesi zor. Sektörde hatta "vibe hangover" (havadan kaynaklı yorgunluk) terimi bile ortaya atıldı. Bu terim, projenin yaratıcısı da dahil olmak üzere hiç kimsenin nasıl çalıştığını anlamadığı için projenin sıfırdan yeniden yazılması gereken bir durumu tanımlamak için kullanılıyor.

Yakın zamana kadar "ünlü" kelimesi, kesin olarak bir kişiyle ilişkilendirilirdi. 2025'te bu artık bir ön koşul değil. Yeni yıldızlar yaşlanmıyor, yorulmuyor ve skandallara karışmıyor. Biyografileri yok, ancak gerçek ünlülerle kıyaslanabilecek karakter, stil ve izleyici kitlesine sahipler. Sosyal medyayı yönetiyorlar, reklam kampanyalarına katılıyorlar ve müzik videolarında yer alıyorlar. İzleyici kitlesi bunu umursamıyor.

Lil Mikela milyonlarca takipçi ve moda markalarıyla sözleşmeler imzaladı. Brezilyalı Lou do Magalu büyük bir perakendecinin medya yüzü oldu. İspanyol Aitana Lopez ise var olmadan bile ayda binlerce euro kazanıyor. Shudu Gram, moda endüstrisine yeni bir format getirdi.

Sektör bu noktaya tesadüfen gelmedi. Yatırımcılar, dijital avatarları yönetilebilir medya varlıkları olarak görerek, paralarını sistematik olarak bu avatarlara yatırmaya başladılar.

Büyük platformlar, reklam senaryolarında gerçek kişilerin yerini alabilecek yapay zekâ avatarlarına ve sentetik içeriğe geçişlerini açıkça duyuruyor. Markalar için dijital ünlüler insanlardan daha kullanışlı. Tamamen kontrol edilebilirler, kolayca ölçeklendirilebilirler ve itibar riski taşımazlar. Burada popülerlik kendiliğinden ortaya çıkmaz, tasarlanır.

Şifreler zaten eskimeye başlıyor. Ne kadar karmaşık olursa olsun, karakter kombinasyonları temel işlevlerini yerine getirmekte yetersiz kalıyor. Kimlik avı, veri sızıntıları ve kaba kuvvet saldırılarına karşı savunmasızlar. Ve insanlar tahmin edileceği üzere "123456" gibi bir şifre seçip her şey için tek bir şifre kullanıyorlar.

Dünya genelindeki sektör aynı sonuca vardı. Sorun parola uzunluğu veya karakter gereksinimleri değil. Sorun, hatırlanması, girilmesi ve paylaşılması gereken bir sır fikrinin kendisidir. Yüzlerce hesabınız olduğunda bu yaklaşım giderek daha zor hale geliyor. Çözüm, parolalardan tamamen vazgeçmek ve parolasız kimlik doğrulamasına geçmektir.

Parola yerine, bir anahtar çifti oluşturulur. Genel anahtar, hizmetin sunucusunda saklanır. Özel anahtar ise kullanıcının cihazında kalır ve asla cihazdan ayrılmaz.

Giriş yapmak artık karakter girmeyi gerektirmiyor. Kullanıcı, cihazdaki biyometrik veriler veya PIN kodu kullanarak kimliğini doğruluyor. Anahtar, isteği yerel olarak imzalıyor ve sunucu imzayı doğruluyor. Saldırgan trafiği ele geçirse veya sahte bir web sitesi oluştursa bile, işine yarayacak hiçbir şey elde edemez.

Şifrelerle arasındaki en büyük fark, erişim anahtarlarının geleneksel yöntemlerle çalınamamasıdır. Kimlik avı saldırıları, alan adı orijinaliyle eşleşmediği takdirde cihazın anahtarı sağlamaması nedeniyle işe yaramaz. Şifre artık gözetlenemez, ele geçirilemez veya tahmin edilemez.

Güvenliğin temel mantığı değişiyor. Sistem artık kullanıcının gizli bilgiyi bilip bilmediğini kontrol etmiyor. Bunun yerine, kullanıcının belirli bir cihaza sahip olup olmadığını ve varlığını doğrulayabildiğini kontrol ediyor.

2025 yılında, dünya üretken sinir ağlarının ilk heyecanını geride bırakmış durumda. Yapay zeka artık bir mucize olmaktan çıkıp bir araç haline geldi. Ve eğer ilk aşamalarda yeteneklerinin sınırlarını coşkuyla test ettiysek, şimdi bu sınırları kesin olarak belirleme zamanı geldi.

Bu değişiklik, BT güvenliğinde yılın kelimesi haline gelen bir terimi gün yüzüne çıkardı: Yapay Zeka Güvenlik Önlemleri (AI Guardrails).

Modern yapay zekâ, yoğun bir otoyolda giden bir spor arabaya benzetilebilir. Kaputun altında inanılmaz bir güç var ve hiçbir sınırı yok. Böyle bir arabanın frenlere değil, güvenilir bariyerlere – yani yukarıda bahsedilen güvenlik çitlerine – ihtiyacı vardır. Bunların görevi hızınızı düşürmek değil, arabanın ilk keskin virajda yoldan çıkıp işinizi de beraberinde götürmesini engellemektir.

İlk başta bu "koruma önlemleri" naif görünüyordu: Basit filtreler küfürlü ifadeleri kesiyor ve zehirli tavsiyeleri engelliyordu. Bu, yapay zeka konuşma oyuncağı olarak kaldığı sürece işe yaradı. Ancak modellere araçlar verilip otonom ajanlar haline geldikçe, çıktı kontrolü işlevini yitirdi.

Günümüzde Guardrails'in amacı, yanıtın metnini değil, bizzat mantık zincirini kontrol etmektir. Bu artık harici bir denetleyici değil, yerleşik bir mekanizmadır. Güvenlik sistemleri, modelin mimarisine doğrudan entegre edilerek karar verme mantığını izler ve tehlikeli senaryoları gerçekleşmeden önce engeller.

Gartner analistleri bu yaklaşımı, yapay zekayı potansiyel olarak tehlikeli bir varlık olarak gören AI TRiSM (Güven, Risk ve Güvenlik Yönetimi) konseptinde resmileştirdiler. Bu mantıkta, güvenlik önlemleri, sinir ağlarının kaotik enerjisini öngörülebilir bir kaynağa dönüştürerek, onları gerçek ticari kullanıma uygun hale getiren bir koruma sistemi görevi görür.

Dijital uygarlık zamanın içinde hapsolmuş durumda. Veri üretme hızımız, depolama hızımızdan daha yüksek. Bilimsel arşivler, devlet kayıtları, kültürel miras ve kişisel anılar, ömrü on yıllarla ölçülen ortamlarda saklanıyor.

SSD'ler ve flash sürücüler 10-15 yıl içinde bozulur. Manyetik bantlar daha uzun ömürlüdür, 30 yıla kadar dayanabilir ancak ideal saklama koşulları gerektirir. Sabit diskler mekanik hasara, sıcaklığa ve manyetik alanlara karşı hassastır.

Buna bir de yazılım arızalarını, insan hatalarını ve kötü niyetli müdahaleleri eklediğimizde, dijital tarihin doğası gereği kırılgan olduğu açıkça ortaya çıkıyor. Yangına, suya, radyasyona ve zamana karşı dayanıklı bir depolama ortamına ihtiyacımız var.

Ve böyle bir ortam bulundu: kuvarsda sonsuz hafıza. Çözüm, kuvars cam hacminde lazer tabanlı veri kaydı – 5D optik hafıza olarak bilinen bir teknoloji.

Bilgiler, femtosaniye lazer kullanılarak camın içine nanoyapılar şeklinde yazılır. Bu yapılar, okunduğunda ışığın polarizasyonunu değiştirerek verilerin beş boyutta depolanmasına olanak tanır. Ortaya çıkan "hafıza kristali", 1000°C'ye kadar sıcaklıklara dayanabilir, neme ve radyasyona karşı geçirimsizdir ve oda sıcaklığında tahmini ömrü milyarlarca yıldır. Esasen, nesiller için değil, çağlar için tasarlanmış bir depolama ortamıdır.

Bu teknolojinin uygulanabilirliğinin ilk pratik kanıtlarından biri Microsoft'un Project Silica'sıydı. Şirket 2019'da "Superman" filmini bardak altlığı büyüklüğünde bir cam plakaya kaydetti. Ortam, kaynama, fırınlama ve çizilmelere rağmen tek bir veri biti bile kaybetmeden sağlam kaldı.

2025 yılına gelindiğinde, teknoloji bilimsel gösterimlerin ötesine geçerek gerçek dünya girişim projelerine girmişti. SPhotonix, 5D Memory Crystal depolama ortamının seri üretimine iki yıl içinde hazır olacağını duyurdu.

Ürün, 360 TB kapasiteli ve evrenin yaşına eşdeğer, 13,8 milyar yıla kadar raf ömrüne sahip 5 inçlik kaynaştırılmış silika disktir. 500 MB/s'ye kadar iddia edilen okuma hızıyla, cam, 3-4 yıl içinde manyetik bant kütüphanelerine uygulanabilir bir alternatif olarak görünmeye başlayacaktır.

2025 yılında Çin de bu yarışa katıldı. Wuhan Optoelektronik Merkezi'ndeki bilim insanları, kompozit malzemeler ve grafen oksit kullanarak 360 TB'lık cam diskler geliştirdi. Bu yaklaşımın en önemli özelliği, femtosaniye lazerler yerine daha ucuz sürekli dalga lazerlerin kullanılmasıdır; bu da seri ve uygun fiyatlı üretimin önünü açmaktadır.

Karasal veri merkezleri küresel bir sorun haline geliyor. Yapay zeka devrimi muazzam bir işlem gücü gerektiriyor ve bu büyümenin maliyeti giderek daha görünür hale geliyor.

Veri merkezlerinin 2030 yılına kadar dünya elektriğinin yüzde 8'ini tüketmesi bekleniyor. Bu merkezler, büyük miktarda soğutma suyu tüketiyor, geniş araziler kaplıyor ve yeni enerji santrallerinin inşasını gerektiriyor.

Sektör fiziksel sınırlarına ulaştı. Karasal veri merkezlerinin kapasitesini artırmak hem çevresel hem de ekonomik olarak sürdürülemez hale geliyor.

Yakın zamana kadar bilim kurgu gibi görünen bir çözüm, artık bir iş planı haline geliyor. Bilgisayarların, doğal soğuğun olduğu, enerjinin sürekli olarak mevcut olduğu ve altyapının şehirlerle rekabet etmediği bir yere taşınması gerekiyor. Uzaya.

Uzayda veri merkezi fikri pragmatiktir. Yörüngede soğutma kulelerine ve klimalara ihtiyaç yoktur. Dışarıda vakum ve gölgede son derece düşük sıcaklıklar vardır. Bulutlar ve atmosfer tarafından engellenmeyen güneş, günün her saati sürekli bir enerji akışı sağlar.

2022 yılında Avrupa Komisyonu, Horizon Europe programı kapsamında yörünge veri merkezleri için bir konsept geliştirmek üzere Thales Alenia Space'i seçti. Hesaplamalar, yörüngedeki güneş enerjisi parklarının yüzlerce megawatt enerji üretebileceğini ve karbon ayak izi bırakmadan sunucu kümelerine güç sağlayabileceğini gösterdi.

Uzun bir süre boyunca proje iki sorun nedeniyle sekteye uğradı: ekipman kurulum maliyeti ve iletişimdeki gecikme. Ancak 2024-2025 yıllarında ekonomik koşullar nihayet uzlaşmaya başladı.

Uzay sunucularını bir kavramdan mühendislik zorluğuna dönüştüren kilit unsur, yeni veri iletim teknolojileriydi. Radyo kanalları petabayt ölçekli veri akışları için uygun değildi. Yerlerini lazer uydular arası iletişim aldı.

Yörünge veri merkezi artık izole bir tesis olmaktan çıktı. Küresel dijital altyapının tam teşekküllü bir düğüm noktası haline geldi.