İzmir’de rekor üstüne rekor geldi: Geçen yıl boşalan barajlar bu yıl doldu

Kuraklıkla boğuşan İzmir’de tablo tersine döndü. Uzun yıllar ortalaması 712 kilogram olan yıllık yağış miktarı, geçen yıl 430 kilograma kadar düşerken, 2026’nın ilk aylarında gelen yağmurlar kente adeta nefes aldırdı. Ocakta 223,7, şubatta ise 300,3 kilogram yağış düşmesiyle barajlar yeniden dolmaya başladı.

2025 yılı sonunda kritik seviyelere gerileyen su kaynakları, yeni yılın ilk aylarında toparlandı. İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi (İZSU) verilerine göre, 2 Nisan itibarıyla içme suyu sağlayan barajların doluluk oranları geçen yılın aynı dönemine göre dikkat çekici şekilde yükseldi.

Kentin en önemli içme suyu kaynağı olan Tahtalı Barajı, 30 Aralık 2025’te yüzde 0,13 ile tarihi dip seviyeyi görmüştü. Bugün ise doluluk oranı yüzde 44,15’e ulaştı. Geçen yıl aynı tarihte bu oran yalnızca yüzde 15,22 seviyesindeydi.

Diğer barajlarda da benzer bir tablo var. Balçova’da doluluk yüzde 39,52’den yüzde 83,1’e, Ürkmez’de yüzde 26,90’dan yüzde 100’e, Alaçatı Kutlu Aktaş’ta ise yüzde 17,36’dan yüzde 74,13’e yükseldi.

Yağışlar sadece içme suyunu değil, tarımsal sulama barajlarını da doldurdu. Devlet Su İşleri verilerine göre Demirköprü Barajı yüzde 13’ten yüzde 65’e çıktı. Kestel yüzde 99’a, Yortanlı ve Çaltıkoru yüzde 100’e ulaştı. Beydağ Barajı yüzde 7’den yüzde 20’ye, Seferihisar Barajı ise yüzde 25’ten yüzde 45’e yükseldi.

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Orman Fakültesi Havza Amenajmanı Ana Bilim Dalı Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Ufuk Özkan, 2025'te yaşanan kuraklığın ardından 2026'nın başında görülen yağışların su kaynaklarında rahatlama sağladığını söyledi.

Yağışlı döneme girilmiş gibi görünse de riskin tamamen ortadan kalkmadığını vurgulayan Özkan, özellikle küçük hacimli barajlarda doluluk oranlarının yüzde 90'ların üzerine çıktığını ancak Tahtalı ve Gördes gibi büyük barajlarda seviyelerin henüz yüzde 30-40'lara ulaştığını ifade etti.

İZSU açıkladı: İzmir barajları bir yılda 3 katına çıktı

Özkan, Akdeniz havzasında kurak ve yağışlı dönemlerin döngüsel olarak yaşandığını belirterek, Türkiye'de bu döngünün 4 ila 7 yıl arasında değiştiğini, son dönemde ise yaklaşık 4 yıla kadar düştüğünü gözlemlediklerini anlattı.

Su kullanımında bilinçli olmanın öneminin altını çizen Özkan, şunları söyledi:

4 yıllık yağışlı bir döneme geçtik ama bu periyotlar sürekli yağış olacak gibi anlaşılmasın. Bu periyotlarda, çok yağışlı olan yıldan itibaren yağış giderek azalır. Dördüncü ya da beşinci yıla gelindiğinde tekrar en kurak yılı yaşarız. Çünkü sıcaklıklar da artmıştır ve kullanım miktarı ve buharlaşma, gelen yağıştan daha fazla olduğu için yüzeysel su kaynaklarımızı ve yer altı kaynaklarımızı tüketmiş oluruz. Dolayısıyla geçen yılki gibi bir kuraklık hissederiz. Akdeniz havzasında bu ekolojik bir döngüdür. Yağışlarımız bu sene güzel ama giderek azalacak. Dolayısıyla bugünden bilinçli bir şekilde biriktirirsek gelecek 4-5 yılımızı garanti altına almış oluruz.

Özkan, 2026 ve 2027 yılları için risk azalmış gibi görünse de tedbirli olunması gerektiğine işaret ederek, "Biz artık alışkanlıklarımızı değiştirmeyi öğrendik. Kurak bir bölgede yaşıyor olmanın bilinciyle, su tasarrufuna devam ederek, yağmur suyunu daha fazla yer altı suyunu besleyecek şekilde toprakla buluşturarak işlemleri, projeleri ve uygulamaları yapmalıyız. Şehirlerimizi de buna göre planlamalıyız." dedi.

İZSU kentte azalan su kaynakları nedeniyle 6 Ağustos 2025'te 13 ilçede 23.00 ile 05.00 saatleri arasında düzenli planlı su kesintileri başlatmış, 3 günde bir yapılan kesintiler 9 Eylül'den itibaren 2 günde, 10 Aralık'tan itibaren ise her gün olacak şekilde uygulanmıştı. Uygulama 6 Şubat 2026'da sona ermişti.

Baraj doluluk oranı rezervuarda biriken suyun, barajın tam kapasitesinin yüzde kaçına denk geldiğini gösterir. Mevcut su hacmi toplam kapasiteye bölünüp yüzle çarpılır. Bu orana göre yağmur mu yağıyor, buharlaşma mı artıyor, şehir ne kadar su tüketiyor görebiliriz. Büyük şehirlerde baraj doluluk oranı, musluktan akan suyun güvencesini gösteren en özet ve en somut rakamdır.

İZSU tablolarında iki farklı rakam dikkat çekiyor: toplam su hacmi ve kullanılabilir su hacmi. Toplam hacim rezervuardaki her damlayı sayar. Kullanılabilir hacim ise şehre gerçekten verilebilecek suyu oranını yansıtıyor.

Fark olarak görünen miktar "ölü hacim" denen kesitten kaynaklanıyor; barajın alt bölümünde biriken bu su, fiziksel ve teknik nedenlerle şebekeye aktarılamıyor. Su yönetimi söz konusu olduğunda toplam rakam göz yanıltıcı olabilir; gerçek tablo her zaman kullanılabilir hacimdir.

İzmir'de tek bir barajın oranına bakarak sistemi değerlendirmek yanıltıcı olabiliyor. Ürkmez yüzde 100, Balçova yüzde 87'de olsa bile Tahtalı kritik eşiğin altındaysa şehir risk altında demektir.

Uzmanlar Tahtalı için yüzde 50'yi yaz öncesi asgari güvenlik eşiği olarak çiziyor. Bu seviyenin altında yaz aylarının tüketim yüküyle baş etmek güçleşiyor; 2025 deneyimi bunu acı biçimde kanıtladı.

Alaçatı Kutlu Aktaş Barajı için ise Çeşme yarımadasında turizm sezonuyla birlikte nüfusun 3-4 katına çıktığı düşünüldüğünde yüzde 50'nin altı ayrı bir alarm noktası sayılıyor.

İzmir bunun cevabını geçen yaz fiilen yaşadı. Tahtalı önce yüzde 13'e geriledi, ardından tek haneli seviyelere indi. 6 Ağustos'tan itibaren 13 ilçede her gece 23.00 ile 05.00 arasında kesintiler başladı ve bu uygulama aylarca sürdü.

Barajlarda doluluk oranı düştükçe sırasıyla suyun tazyiğinin azalması, planlı dönüşümlü kesintiler ve tarımsal sulama kısıtlamaları devreye giriyor.

Kritik noktanın çok altına inildiğinde ise son çareler gündeme geliyor; İZSU geçen yıl Gördes'in ölü hacminden su çekti, 20 yıldır kullanılmayan Güzelhisar hattını onararak sisteme bağladı, yer altı kuyularını yenileyerek kapasitelerini artırdı. (AA)