İstanbul vapurlarında bir devir kapanıyor: Taze çay servisinin sonlandırılması tasarlanıyor

Ferhat Yaşar

İstanbullular, filmlere, şarkılara konu olan vapurlarda sıcak çay servisi ile vedalaşma riski ile karşı karşıya. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin, şehir hatları vapurlarında yıllardır sürdürülen çay servisini kaldırmaya hazırlandığı, vapur büfelerinde çalışan personelin de bu konuda bilgilendirildiği öğrenildi. Plana göre, sıcak çay sadece vapurlara konulacak otomatlardan alınabilecek. Uygulama pilot olarak seçilen bazı vapurlarda, büfeler henüz kaldırılmamış olmasına rağmen, başladı. İBB’nin uygulamayı yaygınlaştırıp yaygınlaştırmamaya, gelen tepkilere göre karar vereceği ifade edildi.

İstanbullular için vapur, bir ulaşım aracından çok daha fazlası. Şirketi Hayriye ismiyle 1854'te başlayıp, Şehir Hatları'na evrilerek bugüne kadar hizmet veren İstanbul deniz ulaşım sisteminin, 172 yıllık geçmişe dayanan rutinlerinin en önemlilerinden biri, sıcak, demli çay servisi… Vapurlardaki büfelerde demlenen çay, simitle birlikte vapurların simgelerinden biri… İşe giderken bir bardak demli çay yanında simit ile kahvaltı etmek, hatta o simidi martılarla paylaşmak, kışın geldiğini vapuru saran sahlep kokusuyla fark etmek vapurların en önemli simgelerinden.

Ama şimdi İstanbullular, vapur yolculuğunun ayrılmaz bir parçasına, çay servisine veda etmek zorunda kalabilir.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Şehir Hatları vapurlarında yıllardır sürdürülen çay servisini kaldırmaya hazırlanıyor. Yolcular, demlenmiş taze çay yerine içeceklerini büfelerin yerine konacak otomatlardan alacak. Uygulama bazı seferlerde pilot olarak başladı. Yolculardan gelecek tepkiye göre sistemin yaygınlaştırılıp yaygınlaştırılmayacağına karar verilecek.

Vapur büfelerinde çalışan personel, İBB'nin Bakırköy’deki ek hizmet binasına çağrıldı ve görevlerinin yakında sona ereceği; talep etmeleri halinde temizlik personeli ya da sayaç okuma personeli olarak farklı iştiraklerde istihdam edilebilecekleri söylendi. Yetkililerin, büfelerin kısa sürede kapatılacağını da personele ilettiği öğrenildi.

Çalışanlar, yıllardır emek verdikleri büfelerin kapatılmasına karşı çıkıyor. Belirsizlik nedeniyle endişeli bir bekleyiş içindeler. Sadece bir tarih yok olacağı için değil, teknik olarak da sorunlu olduğu için otomatlara karşılar. İçecek satışında kullanılacak otomatların sık sık arıza yaptığı yönünde şikayetler alıyorlar. Özellikle yaz aylarında Adalar seferlerinde yolcu sayısının 4–5 bine ulaştığını hatırlatarak, bu yoğunlukta otomatların ihtiyacı karşılamasının mümkün olmadığını ve ciddi aksaklıklara yol açacağını belirtiyorlar.

Karaköy İskelesi’ne yanaşan vapurun yolcuları da henüz açıklanmayan bu kararı duyduklarında rahatsızlıklarını bildirdi. Büfenin önünde sıraya girip taze demlenmiş çay, simit, tost, Türk kahvesi almak için bekleyenler, otomatlardan haberdar olmadıklarını söylüyor. Kararı duyunca büyük şaşkınlık yaşıyorlar.

Yolculardan Damla Gencer, “Gerçekten moralim çok bozuldu. Her şeyin robotlaşmasına karşıyım. Bu gemilerin bir dokusu, bir kültürü var; yok edilmemeli. Bu çok üzücü bir haber. Kaldırılmamalı” dedi. Onur Öncü, “Hem bir kültür yok olacak hem de çalışanlar işsiz kalacak. Teknolojinin getirdiği tektipleşme kültürümüzü yok etmeye başladı. Eski bir İstanbul kültürü var ve bunun en güçlü sembollerinden biri vapurlar. Gençler bu kültürü unutacak. Öte yandan işçiler, işini kaybedecek ve insan emeği otomatlara yenilecek” yorumunu yaptı.

Zekai Ateş de “İnsanlar bu nostaljiyi yaşamak için vapura biniyor. Bunu yok ettiğin zaman vapurun bir anlamı kalmıyor. Ayrıca, çok sayıda insan işini kaybedecek ve onlara da zarar” ifadelerini kullandı. Ayhan Çağınlı da uygulamanın bir tarihi yok edeceğini belirterek, “Kesinlikle yapmasınlar. Taze çay içmek varken bayat çay ve kahve içilmez. Çay, simit derken vapurları mahvederler” diye konuştu.

Yaşar Tuncer de “İnsan ilişkileri tamamen yok oluyor. Hem  herkes bu otomatları kullanamayabilir” dedi.

Karaköy-Kadıköy seferini yapan Beyoğlu isimli vapurda, üst güvertedeki büfenin sağına ve soluna iki otomat yerleştirilmiş durumda. Ancak çay hala eski usul servis ediliyor. Otomatların sıkça sorun çıkarttığını, onaracak personel olmadığını da anlatıyorlar. İBB’nin son kararını bu tepkilerin ışığında vermesi gerektiği yorumları yapılıyor.