İspanya yı 72 saatte erken seçime götüren kriz! Her şey böyle başladı

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in 29 Kasım için erken seçim kararı almasının arkasında yalnızca parlamentoda kaybedilen iki oylama yok. Uzun süredir büyüyen konut krizi, sokaklara taşan protestolar, hükümetin giderek zorlaşan parlamento aritmetiği ve kilit ortak Junts’un desteğini çekmesi, İspanya’yı adım adım erken seçime taşıdı. Peki Sanchez’i yalnızca 72 saat içinde parlamentoyu feshetme kararına götüren süreç nasıl başladı?

 İSPANYA 29 KASIM'DA SEÇİME GİDİYOR

İspanya’da siyaset, son birkaç gündür baş döndürücü bir hızla ilerliyor. Başbakan Pedro Sanchez, 5 Ekim Pazartesi sabahı kameraların karşısına geçerek parlamentonun feshedileceğini ve ülkenin 29 Kasım’da erken genel seçime gideceğini açıkladı.

Ancak İspanya’yı sandığa götüren süreç 5 Ekim sabahı başlamadı. Son yıllarda giderek ağırlaşan konut krizinin, kırılgan parlamento aritmetiğiyle birleşmesi Sanchez hükümeti açısından kritik bir siyasi eşiğe dönüştü.

KONUT KRİZİ SOKAĞA TAŞTI

İspanya’da özellikle büyük kentlerde yükselen kiralar ve konuta erişimde yaşanan sıkıntılar uzun süredir ülkenin en önemli gündem maddeleri arasında bulunuyor. AP’nin aktardığı verilere göre ülkede ortalama kiralar son 10 yılda neredeyse iki katına çıktı. 

Ancak krizi yeniden ülkenin bir numaralı gündemlerinden biri haline getiren olay Madrid’de yaşandı. 87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın evinden tahliye edilmesinin televizyonlarda ve sosyal medyada geniş biçimde yer alması kamuoyunda büyük tepkiye neden oldu. Abascal’ın yaşadığı olay, giderek büyüyen konut krizinin sembollerinden birine dönüştü. Tepki kısa sürede sokaklara taşındı. Madrid başta olmak üzere İspanya’nın birçok kentinde kiracılar ve konut aktivistleri gösteriler düzenlemeye başladı.

SÁNCHEZ HÜKÜMETİ İKİ ACİL DÜZENLEME HAZIRLADI

Artan toplumsal baskının ardından Sanchez hükümeti konut sorununa ilişkin iki ayrı acil kararname hazırladı. Düzenlemeler arasında ekonomik açıdan kırılgan durumdaki kiracıların tahliyelerinin 2030’a kadar engellenmesi, bazı kira sözleşmelerinin otomatik olarak uzatılması, kira artışlarının sınırlandırılması ve gayrimenkul spekülasyonuyla mücadele edilmesine yönelik hükümler bulunuyordu. Ancak Sanchez’in önündeki sorun yalnızca konut krizini çözmek değildi. Asıl soru şuydu, Hükümet bu düzenlemeleri parlamentodan geçirebilecek çoğunluğu bulabilecek miydi?

SÁNCHEZ ZATEN KIRILGAN BİR PARLAMENTO DESTEĞİYLE YÖNETİYORDU

Pedro Sanchez’in liderliğindeki PSOE, 2023 seçimlerinin ardından parlamentoda tek başına çoğunluğu sağlayamamıştı. PSOE ve sol ittifak Sumar’ın oluşturduğu hükümet, yasaları geçirmek için Katalan ve Bask bölgesel partileri dahil farklı siyasi oluşumların desteğine ihtiyaç duyuyordu. Bu partiler arasında özellikle Katalan ayrılıkçı Junts kritik öneme sahipti. Sanchez hükümetinin parlamentoda kendi başına yalnızca 147 milletvekili bulunuyor. 350 sandalyeli Kongre’de bu nedenle küçük partilerin birkaç oyu bile hükümet açısından belirleyici hale gelmiş durumda. Bu kırılgan yapı zamanla hükümetin hareket alanını daha da daralttı. Sanchez hükümeti 2023’ten bu yana yeni bir devlet bütçesini parlamentodan geçirmeyi de başaramadı. Konut düzenlemeleri işte böyle bir siyasi ortamda Kongre’nin önüne geldi.

2 EKİM: KRİTİK GÜN

2 Ekim Cuma günü İspanya Temsilciler Kongresi olağanüstü toplandı. Gündemde hükümetin hazırladığı iki kritik konut kararnamesi vardı. Oylamadan önce Başbakan Sanchez beklenmedik biçimde kürsüye çıktı ve milletvekillerine düzenlemelere destek vermeleri çağrısında bulundu. Ancak hükümetin çağrısı yeterli olmadı. Her iki kararname de reddedildi. İlk düzenleme 178’e karşı 172, ikinci düzenleme ise 184’e karşı 166 oyla parlamentodan geçemedi.

Üstelik hükümet açısından siyasi olarak daha önemli bir gelişme yaşandı. Muhalefetteki merkez sağ Halk Partisi PP ve sağdaki Vox’un yanı sıra Sanchez’in hükümeti kurarken desteğine ihtiyaç duyduğu Junts da iki düzenlemeye karşı oy verdi. Böylece mesele artık yalnızca iki konut düzenlemesinin reddedilmesinden ibaret değildi. Ortaya daha temel bir soru çıkmıştı: Sanchez hükümeti mevcut parlamento yapısıyla ülkeyi yönetmeye devam edebilecek miydi?

OYLAMA HÜKÜMETİ DÜŞÜRMEDİ AMA KIRILGANLIĞI ORTAYA ÇIKARDI

Burada önemli bir ayrım bulunuyor.

2 Ekim’deki oylama Sanchez hükümetini hukuken düşürmedi. Hükümete karşı bir güvensizlik oylaması yapılmadı ve Sanchez o gün görevinden ayrılmadı. Ancak konut düzenlemelerinin reddedilmesi, hükümetin parlamentoda yasa çıkarabilmek için ihtiyaç duyduğu desteği ne ölçüde kaybettiğini görünür hale getirdi.

Bir başka ifadeyle, konut oylaması hükümeti tek başına devirmedi; Sanchez’in mevcut parlamento aritmetiğiyle ülkeyi yönetmesinin giderek zorlaştığını ortaya koydu.

3 EKİM: KRİZ PARLAMENTODAN SOKAĞA TAŞINDI

Oylamadan sadece bir gün sonra on binlerce kişi yeniden sokaklara çıktı. Reuters’a göre 3 Ekim Cumartesi günü İspanya genelinde yaklaşık 50 kentte konut protestoları düzenlendi. Madrid’deki gösteriye yaklaşık 70 bin kişi katıldı. Göstericiler yükselen kiralara, tahliyelere ve parlamentonun hükümetin konut düzenlemelerini reddetmesine tepki gösterdi.

Böylece Sánchez hükümeti aynı anda iki ayrı baskıyla karşı karşıya kaldı. Bir tarafta konut krizine çözüm isteyen sokak, diğer tarafta hükümetin çözüm olarak sunduğu düzenlemeleri geçiremediği parçalı bir parlamento.

SÁNCHEZ’İN KRİTİK HAFTA SONU

2 Ekim’deki yenilginin ardından Madrid’de erken seçim tartışmaları başladı. El País’in aktardığına göre Sanchez, cuma gününden itibaren hükümet üyeleri, danışmanları, PSOE yöneticileri ve önemli siyasi ortaklarıyla yoğun görüşmeler yaptı. PSOE içinde bazı yöneticiler Sánchez’e mevcut siyasi tabloda erken seçime gidilmesi gerektiği görüşünü iletti.

La Moncloa ise başlangıçta bütün seçeneklerin masada olduğunu bildirdi. Cumartesi ve pazar günü süren görüşmelerin ardından 4 Ekim Pazar gecesine gelindiğinde erken seçim seçeneği artık Madrid siyasetinin en güçlü gündem maddesine dönüşmüştü.

MESELE SADECE KONUT KRİZİ DEĞİLDİ

Sánchez’in erken seçim kararının arka planında hükümetin son dönemde karşı karşıya kaldığı başka siyasi sorunlar da bulunuyor.

PSOE çevresindeki yolsuzluk soruşturmaları, Sanchez’in yakın çevresindeki bazı isimlerle ilgili hukuki süreçler ve yaz aylarında Ceuta’da yaşanan göç krizi hükümet üzerindeki siyasi baskıyı artıran başlıklar arasında yer aldı.

Sanchez ve ilgili kişiler kendilerine yöneltilen suçlamaları reddederken hükümet, bütün bu tartışmalara rağmen yasama dönemini sürdürmeye çalıştı.

Ancak konut krizinin parlamentodaki mevcut dengeyle birleşmesi siyasi kilitlenmeyi daha görünür hale getirdi.

5 EKİM: SÁNCHEZ KARARINI AÇIKLADI

Ve kritik 72 saatin sonunda Pedro Sanchez 5 Ekim Pazartesi sabahı kameraların karşısına geçti.

Sanchez, İspanya Kralı VI. Felipe’yi bilgilendirdiğini, olağanüstü Bakanlar Kurulu toplantısının ardından parlamentonun iki kanadının feshedilmesi sürecinin başlatılacağını ve 29 Kasım Pazar günü erken genel seçim yapılacağını açıkladı.

Sanchez açıklamasında içinde bulunulan yasama döneminin kolay geçmediğini belirtirken parçalı parlamentoya da doğrudan gönderme yaptı.

Kararını seçmenin yeniden söz sahibi olması gerektiği düşüncesiyle gerekçelendiren Sanchez, İspanyollara ülkenin geleceği konusunda yeniden karar verme çağrısında bulundu.

İSPANYA’YI SANDIĞA GÖTÜREN ZİNCİR

Böylece son haftalarda birbirini takip eden gelişmeler, İspanya’yı planlanandan önce sandığa taşıdı:

Konut fiyatları ve kiralardaki kriz87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın tahliyesiÜlke genelinde büyüyen konut protestolarıSanchez hükümetinin iki acil konut kararnamesi2 Ekim’de iki düzenlemenin de parlamentoda reddedilmesiHükümet açısından kritik Junts’un da “hayır” oyu vermesi3 Ekim’de 50 kentte kitlesel gösterilerSanchez’in hükümet, parti ve siyasi ortaklarla kritik hafta sonu görüşmeleri5 Ekim’de parlamentoyu feshetme kararı29 KASIM’DA ERKEN GENEL SEÇİM

Dolayısıyla İspanya’da erken seçimi yalnızca 2 Ekim’de kaybedilen iki parlamento oylamasına bağlamak eksik kalıyor.

Oylama, uzun süredir devam eden konut krizinin ve Sanchez hükümetinin kırılgan parlamento desteğinin kesiştiği son siyasi kırılma noktası oldu.