İran Savaşı nın Avrupa da yarattığı ikilem: Bir yanda kriz bir yanda Trump Dış Haberler

ABD Başkanı Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu'yla beraber İran'a saldırı kararı alması ancak İran'ın öngörülen çöküşünün yaşanmaması ve Hürmüz Boğazı hakimiyetini hayati bir silaha dönüştürmesi; Avrupa ve Trump'ın çok da sağlıklı olmayan ilişkilerine daha derin bir zarar verdi.

Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için Avrupa'dan yardım istemesi ama Avrupa'nın bir askeri operasyona katılmayı reddetmesi, iki taraf arasında ipleri gerdi: “Ödemek zorunda kaldıkları yüksek petrol fiyatlarından şikayet ediyorlar ancak yüksek petrol fiyatlarının tek nedeni olan basit bir askeri manevrayı da reddediyorlar."

Avrupa Birliği'nin yapısını tehdit eden akımlar güçleniyor

Trump, Avrupa liderlerini bir tür ikilem içine soktu.

İran’ın stratejik su yolunu fiilen kapatması, kıta genelinde tam anlamıyla bir enerji krizini tetikledi. Fırlayan petrol ve gaz fiyatları Avrupa genelinde seçmenleri öfkelendirirken, liderler üzerinde nakliye yollarını yeniden açmak için daha sert önlemler alma yönünde baskı artıyor. Enerji krizinin yarattığı enflasyon, Avrupa Birliği'nin merkez sağ ve merkez sol üzerine kurulan temel yapısını aşırı sağ popülizmiyle tehdit ediyor.

Avrupa'nın her yerinde özellikle son 10 yılda yükselen aşırı sağ, İran Savaşı'nın Avrupalı halkların hayat standardında yarattığı değişimle daha da güçlenme eğiliminde.

Ancak aynı zamanda, Avrupa’da savaşa karşı siyasi rüzgarlar her zamankinden daha şiddetli esiyor. Askeri harekat, özellikle sol kesimden olmak üzere birçok Avrupalı tarafından gereksiz, yasadışı ve şu anda Avrupa’nın kırılgan büyümesini tehdit eden bir adım olarak eleştiriliyor.

Liderler ayrıca, Tony Blair başbakanlığındaki Birleşik Krallık'ın desteklediği ve uzun süre pişmanlık duyduğu 2003 Irak Savaşı’nın hayaletinden de kurtulamıyor.

"Tam bir şok içindeyiz"

Fransa'nın ABD ve İsrail büyükelçiliğini yapan Gérard Araud'a göre Avrupa, 'her zamanki gibi bölünmüş durumda': “Avrupalılar birçok açıdan zayıflıklarını ortaya koyuyorlar. Yaşananlar karşısında tam bir şok içindeyiz. Arabulucu rolünü üstlenebiliriz, ancak Trump Pakistanlıları tercih eder. İranlılar da bize güvenmiyor; bizim Amerikalıların elinde olduğumuzu düşünüyorlar."

Avrupa Birliği dış politika şefi Kaja Kallas, ABD'nin öngörülemez hamlelerde bulunduğunu ve bu hamlelere anlam veremediklerini belirtiyor. İran'da savaşın sona ermesi gerektiğini belirten Kallas, "Her an öngörülemez şeyler olabileceğini düşünüyoruz" dedi.

Savaş şimdiden siyaset sahnesini sarsmaya başladı. İtalya’da Başbakan Giorgia Meloni, yargı sisteminde köklü bir reform öngören referandumda yenilgiye uğradı ve bu durum onu siyasi açıdan zayıflattı. Trump'ın Avrupa'daki yakın müttefiklerinden olan Meloni'nin referandumda aldığı yenilgi, İtalya'nın Trump'a siyasi ve askeri alan açmasını daha da zora soktu.

Fransa’da, Orta Doğu’ya müdahaleye karşı çıkan sol parti France Unbowed, geçen hafta yapılan belediye başkanlığı seçimlerinde oylarını artırdı. Bu, partinin sağcı bir aktivistin öldürülmesinin ardından iki parti yardımcısının tutuklanması da dahil olmak üzere çeşitli tartışmaların ortasında kalmasına rağmen gerçekleşti.

Almanya Cumhurbaşkanı Steinmeier, katıldığı bir programda ABD ve İsrail'in İran'a saldırısının kabul edilemez olduğunu, uluslararası hukukun ciddi bir ihlali anlamına geldiğini açıkladı. Steinmeier'in açıklamalarını okurlara aktaran Alman medya kuruluşu Deutsche Welle, bu açıklamaları bir kurumsal notla okurlarına sundu: "Almanya'da cumhurbaşkanlığı semboliktir ve hükümetin politikalarını temsil etmez"

Avrupa karışık ancak Trump durumu kolaylaştırmıyor

Trump, Avrupa üzerindeki tüm baskısına rağmen Avrupalı liderlerin kendisini desteklemesini kolaylaştırmadı. ABD, ABD-İsrail ortak saldırısı konusunda müttefiklerine danışmadı ve önceden haber bile vermedi. İşbirliği eksikliği, Trump’ın Grönland’ı ele geçirme tehditlerini tırmandırdığı ve Ukrayna’ya verdiği desteği istikrarsızlaştırdığı gergin bir dönemin ardından geldi.

ABD Başkanı, birçok Avrupalı lidere, özellikle de kendisiyle iyi ilişkiler kurmak için gayretle çalışan Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’a hakaretler yağdırıyor. Starmer’ın “Winston Churchill olmadığını” söyleyen Trump, daha sonra Starmer'ın kendisiyle yapacağı telefon görüşmesi öncesinde titrediğini gösteren alaycı bir İngiliz TV skeci paylaştı.

Irak Savaşı sırasında ABD'nin NATO Büyükelçisi olarak görev yapan R. Nicholas Burns, Trump'ın İngiliz başbakanı hakkında çirkin yorumlar yaptığını ve Avrupa liderlerinin saldırı amaçlı askeri operasyonlara katılmalarını siyasi açıdan savunulamaz hale getirecek bir dizi düşmanca jestin en sonuncusu olduğunu söyledi.

Trump'ın meşruiyet arayışı

Avrupalılara daha fazla sorumluluk üstlenmeleri için çağrıda bulunurken bile Trump, ABD’nin aslında onların askeri kaynaklarına ihtiyacı olmadığını söyledi, NATO'nun 'kağıttan kaplan' olduğunu söyledi. Diplomatlar ve askeri yetkililer, bunun onun asıl amacını ortaya çıkardığını belirtiyor: Avrupa’yı askeri harekâta katılmanın siyasi riskini üstlenmeye zorlamak ve İran Savaşı'na meşruiyet kazandırmak.

Avrupalı liderlerin Trump’a siyasi destek vermemekteki sebeplerinden bir diğeri de Trump’ın stratejik hedeflerini henüz netleştirmemesi ve savaştan çıkma yolunu ortaya koymaması. ABD'nin saldırısı öncesinde açık olan Hürmüz Boğazı'nın bugün yeniden açılmasının ABD'nin başlattığı savaşın zafer simgesi olması tezi, Trump yönetimi tarafından şiddetle savunulsa da hem Amerikan kamuoyu hem de Avrupa kamuoyu bu durumu ciddi ölçüde eleştiriyor.

Avrupa askeri bir ortaklığa onay verse bile Avrupalı askerlere göre Hürmüz Boğazı için bir koalisyon oluşturmak, komuta zinciri ve angajman kuralları konusunda bir anlaşma yapmak en az iki ay sürecek bir hazırlığın sonucunda olabilir.

Ancak Avrupa’nın üç iç içe geçmiş faktör tarafından engellendiği düşüncesi hakim: Trump’ın özellikle savaşı desteklemeyi reddetmesinin ardından Avrupa’ya duyduğu güvensizlik, Avrupa’nın Trump'a karşı çıkmanın onun Ukrayna’yı cezalandırmasına yol açabileceğinden duyduğu korku ve İran’ın Avrupa’ya duyduğu şüphe.