İran ın gölge lideri Ali Laricani: Hamaney in b planı, en çok güvendiği isim

İran, ocak ayı başlarında ülke geneline yayılan protestolar ve ABD'nin saldırı tehdidiyle karşı karşıya kalmıştı. İran'ın dini lideri Ali Hamaney, istikrarsızlığın ve güvenlik endişelerinin büyüdüğü dönemde ülkeyi yönetmesi için güvendiği en çok güvendiği isimlerden birine başvurdu. Hamaney,  İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani'ye olağanüstü yetkiler vererek ülkenin savunmasını organize etmesini istedi.

Ocak ayından bu yana İran'ı fiilen yöneten isim, 67 yaşındaki deneyimli siyasetçi Laricani oldu. Laricani, Devrim Muhafızları eski komutanı kimliğiyle şu anda Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanlığı görevini sürdürüyor. Bu durum, kalp cerrahlığından siyasete geçen Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın siyasi nüfuzunu kaybetmesine yol açtı.

ABD İLE MÜZAKERE YOK

Laricani, ABD ile müzakere için Tahran'ın yeni girişimlerde bulunduğu yönündeki haberler hakkında X hesabından açıklama yaptı. Washington ile müzakereleri yeniden başlatma girişiminde bulunduğu iddialarını yalanlayan Laricani, ABD ile müzakere yapmayacaklarını kaydetti. Laricani, Trump'ın bölgeyi boş hayallerle kaosa sürüklediğini vurgulayarak, Trump'ı, "yeni yalanlarla Amerikan askerlerine ve ailelerine bedel ödetmekle" suçladı.

Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin Laricani'nin Washington ile müzakereleri yeniden başlatma girişiminde bulunduğunu ve bu isteğin Umman Sultanlığı aracılığıyla sunulduğunu öne süren haberini alıntılayan Laricani, "ABD'yle müzakere yapmayacağız" dedi.

Laricani, bir başka paylaşımında da ABD Başkanı Donald Trump'ın İran hakkındaki açıklamalarına tepki göstererek, "Şimdi Amerikan askerlerinin daha fazla kaybından endişe ediyor. Kendi yanılsamalarıyla, yarattığı ‘Önce Amerika’ sloganını ‘Önce İsrail’e’ dönüştürdü ve Amerikan askerlerini İsrail’in güç hırsı uğruna feda etti" açıklamasını yaptı.

HAMANEY'İN 'B PLANI'

Hamaney'in temellerini attığı yeni yapılanmanın özünde, İsrail'in haziran ayında düzenlediği sürpriz saldırıdan çıkarılan dersler bulunuyor. Söz konusu saldırı, savaşın ilk saatlerinde İran'ın üst düzey askeri komuta zincirini yok etmişti. Ateşkesin ardından Hamaney, Laricani'yi Ulusal Güvenlik Konseyi sekreteri olarak atamıştı.

Hamaney ayrıca, savaş zamanında askeri işleri yönetmek üzere Amiral Ali Şemhani başkanlığında yeni bir Ulusal Savunma Konseyi kurmuştu. Şemhani ABD saldırılarında öldürülürken, İran'da oluşan güç boşluğu Hamaney'in "b planı" olarak gördüğü Laricani'nin gücünü artırmasına neden oldu.

LARİCANİ'NİN GENİŞLEYEN YETKİ ALANI

Laricani'nin görev kapsamı son birkaç ayda istikrarlı biçimde genişledi. Eski Parlamento Başkanı, İslam yönetiminin sona ermesini talep eden son protestoları ölümcül güç kullanarak bastırmakla görevlendirildi. Şu anda muhalefeti kontrol altında tutan Laricani, Rusya gibi güçlü müttefiklerle ve Katar ile Umman gibi bölgesel aktörlerle temasları yürütüyor.

Laricani aynı zamanda Washington ile nükleer müzakereleri denetleme görevini üstlendi. ABD'nin bölgedeki güç varlığını artırması nedeniyle, olası bir savaş sırasında İran'ı yönetme planları da geliştiriyor.

Laricani, ocak ayında Katar'ın başkenti Doha'yı ziyaretinde Al Jazeera'ye verdiği röportajda savaşa hazır oldukları mesajını vererek, "Kesinlikle eskisinden daha güçlüyüz. Son yedi sekiz aydır hazırlık yaptık. Zayıf noktalarımızı bulduk ve düzelttik. Savaş arayışında değiliz ve savaşı başlatmayacağız. Ama eğer bize zorla savaş dayatırlarsa, karşılık vereceğiz" ifadelerini kullanmıştı.

İRAN'IN GÜVEN ÇEMBERİ

New York Times'ın (NYT) haberine göre, Hamaney, Laricani'ye yalnızca İran'ın ABD ve İsrail bombalarından korunmasını değil, aynı zamanda kendisi de dahil olmak üzere üst düzey liderliğe yönelik suikast girişimlerinden de sağ çıkmasını sağlama görevi vermişti.

NYT'ye demeç veren İran hükümetine yakın uzman Naser İmani, Hamaney'in Laricani ile uzun ve yakın bir ilişkisi olduğunu belirtti. İmani, Hamaney'in şiddetli askeri ve güvenlik krizi dönemlerinde Laricani'ye başvurduğunu söyledi.

İmani, "Yüksek lider, Laricani'ye tamamen güveniyordu. Siyasi geçmişi, keskin zekası ve bilgisi nedeniyle Laricani'nin bu hassas dönem için doğru kişi olduğuna inanıyordu. Laricani'nin rolü savaş sırasında çok belirgin olacak" dedi.

HAMANEY'İN GÜVENİLİR EKİBİ

Laricani, Hamaney'in güvenilir çevresinde yer alıyor. Bu çevre, en üst düzey askeri danışman ve eski Muhafızlar Ordusu Başkomutanı Tümgeneral Yahya Rahim Safevi'yi de içeriyor. Ayrıca Hamaney'in savaş sırasında silahlı kuvvetlerin komutasında fiili yardımcısı olarak atadığı eski Muhafızlar Ordusu komutanı ve şu anki Meclis Başkanı Tuğgeneral Muhammed Bagır Galibaf da bu çevrede bulunuyor.

Meclis Başkanı Tuğgeneral Muhammed Bagır Galibaf

İRAN'IN 'GÖLGE LİDERİ'

Seçkin bir siyasi ve dini aileden gelen Laricani, 2008'den itibaren 12 yıl boyunca Meclis Başkanı olarak görev yaptı. 2021 yılında Çin ile milyarlarca dolarlık 25 yıllık kapsamlı stratejik anlaşmayı müzakere etmekle görevlendirilmişti.

İran'da Hamaney'in savaştan önce sıkı güvenlik önlemleriyle korunduğu dönemde Laricani devlet kurumlarının ve kilit konumdaki isimlerin koordinasyonundan sorumluydu. Devletin hemen her kademesiyle doğrudan ilişki geliştirmesi, Laricani'nin İran'da "gölge lider" konumuna gelmesiyle sonuçlandı. Hamaney ve çok sayıda üst düzey ismin öldürülmesiyle Laricani, devlet içindeki en etkili aktöre dönüştü.

'DİNİ LİDER' OLMASI NEREDEYSE İMKANSIZ

Geçtiğimiz haziran ayında İsrail ile 12 gün süren savaş sırasında saklanan Hamaney, kendisinden sonra göreve gelebilecek üç adayı belirlemişti. Bu adaylar hiçbir zaman kamuoyuna açıklanmadı. Ancak Laricani'nin bu adaylar arasında olması neredeyse imkansız. Bunun nedeni, Laricani'nin kıdemli bir Şii din adamı olmaması. Şii din adamı kimliği, herhangi bir halef için temel bir nitelik olarak öne çıkıyor.

Ali Laricani, İran siyasi ve güvenlik yapılanmasının önde gelen isimlerinden biri olarak ülke yönetiminde kilit rol oynuyor. Irak’ın Necef kentinde doğan Laricani, uzun yıllar Devrim Muhafızları bünyesinde görev yaptıktan sonra çeşitli devlet kademelerinde yer aldı ve 1992’de kültür ve İslami rehberlik bakanı olarak atandı; daha sonra İran devlet radyo-televizyon yayın organının başında bulundu. İç siyasi arenada deneyim kazanan Laricani, 2008–2020 yılları arasında İran Parlamentosu Başkanı olarak görev yürüttü ve bu süreçte hem siyasi hem de idari bağlamda etkin bir figür haline geldi.

LARİCANİ'NİN YÜKSELİŞİ

Laricani’nin siyasi kariyeri, İran’ın en yüksek güvenlik mekanizması olan Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliği’ne yeniden atanmasıyla yeni bir boyut kazandı; bu atama ülkenin güvenlik ve dış politika stratejilerinde söz sahibi olmasını sağladı. Hamaney’in yakın çevresindeki güvenilir isimlerden biri olarak bilinen Laricani, devletin dış ilişkilerinde ve müzakere süreçlerinde etkin rol üstlendi; özellikle nükleer müzakereler sırasında kritik görevler üstlendiği belirtildi.

İran’ın dini lideri Hamaney ile uzun süredir devam eden yakın ilişkisi, Laricani’yi yönetim yapısında önemli bir denge unsuruna dönüştürdü. Bu bağ doğrultusunda Laricani, hem ulusal güvenlik politikalarının koordinasyonunda hem de bölgesel diplomaside kilit figür olarak öne çıkıyor ve bu konumuyla İran hükümetinin kritik karar alma süreçlerinde belirleyici bir aktör haline geliyor.