İran ın dokunulmaz petrol merkezi Harg Adası neden önemli? Enerji Haberleri

İran'ın güney kıyılarından yaklaşık 25 kilometre açıkta bir mercan adası bulunuyor. Boru hatları, terminaller ve depolama tesisleriyle dolu küçük adayı İranlılar yaygın olarak "Yasak Ada" olarak biliyor. Ancak asıl adı Harg Adası...

Yoğun bir gizlilik perdesiyle örtülü İslam Devrim Muhafızları (IRGC) tarafından korunan bu yere giriş, yalnızca resmi güvenlik izni olanlarla sınırlı. Bu ada aslında İsrail ve ABD'nin İran'a saldırıları için oldukça kritik bir öneme sahip. Zira Harg Adası, İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90 gibi oldukça büyük bir bölümünü karşılıyor.

İran'ın stratejik yapılarını bitirmeyi hedeflediklerini belirten İsrail ve ABD için burayı ortadan kaldırmanın saniyeler süreceği ve İran ekonomisini önümüzdeki on yıllar boyunca mahvedebileceği belirtiliyor. İsrail'in eski başbakanı Yair Lapid geçen hafta açıkça, İsrail ve ABD'nin mevcut rejimi devirmeyi umuyorsa "İran'ın Harg Adası'ndaki tüm petrol sahalarının ve enerji endüstrisinin" yok edilmesi gerektiğini belirtmişti.

Ancak Trump yönetimi, bu küçük mercan adasına nasıl bir saldırı başlatması gerektiği konusunda, hatta başlatıp başlatmaması gerektiği konusunda bile, oldukça isteksiz görünüyor. Peki neden?

Görsel: Google Maps - Haberturk.com PETROLÜN 'CAN DAMARI'

Chatham House'un Körfez Enerji Uzmanı Neil Quilliam, adayı İran petrol endüstrisinin 'mücevheri' olarak nitelendirdi.

İran kıyılarından yaklaşık 25 km uzaklıkta ve birkaç kilometre uzunluğundaki Harg Adası, 1960'larda ABD petrol şirketi Amoco tarafından inşa edildiğinden beri, günde 7 milyon varile kadar petrol yükleme kapasitesiyle ülkenin başlıca ham petrol ihracat terminali olarak hizmet veriyor.

Uzmanların da dediği gibi çok büyük. Öyle ki İran'daki eski ABD özel temsilcisi yardımcısı Richard Nephew bu ada için "Bu olmadan ekonomi dibe vurur" diyor.

İran kıyı şeridinin büyük bölümünün dünyanın en büyük tankerlerini barındıramayacak kadar sığ olması nedeniyle, Harg son derece kırılgan bir nokta çünkü İran'ın yurt dışına sattığı her 10 varil petrolün 9'u bu adada yüklenmekte.

Denizaltı boru hatları adayı güney İran'daki büyük petrol sahalarına bağlıyor. Süper tankerlerin ham petrol yüklemesine olanak sağlamak için uzun iskeleler derin sulara uzanırken, büyük depolama tankları ve işçi konutları adanın güney bölgesinin büyük bir bölümünü kaplıyor. Ada, 1980'lerdeki İran-Irak savaşı sırasında da ağır bombardımana maruz kalmıştı.

KRİTİK ADANIN YÜKSELİŞİ

Peki Harg Adası nasıl bu kadar önemli bir petrol merkezi haline geldi?

Ada, başlangıçta 1960'larda eski Şah döneminde Amerikan-İran ortak girişimi olan Khark Kimya Şirketi tarafından İran'ın başlıca ham petrol ihracat terminali olarak geliştirildi. Hameney'in kırk yılı aşkın süren yönetimi altında adaya daha fazla altyapı eklendi. Bugün ada neredeyse tamamen terminaller, boru hatları ve depolama tanklarıyla kaplı.

S&P Global Commodity Insights, Mayıs 2025'te Tahran'ın, her biri bir milyon varil kapasiteli 25 ve 27 numaralı tankları yenileyerek terminalin depolama kapasitesine iki milyon varil daha eklediğini bildirdi.

İran'ın kıymetli petrol ihracatını Harg Adası'na yoğunlaştırmasının başlıca nedeni ise konumu.

Uzmanlara göre Körfezin sığ suları nedeniyle çok büyük tankerler iç kesimlere yakın yerlere yanaşamıyor, derin bir limandan yük boşaltıp indirmeleri gerekiyor ve gerçekten mevcut olan tek liman Harg Adası'ndaki liman.

İran'ın nükleer programı nedeniyle Batı'nın İran'a uyguladığı yaptırımlardan önce, dünyanın dört bir yanındaki petrol şirketleri Kharg Adası'ndan ham petrol tedarik ediyordu. Bu durum özellikle Fransız enerji devi Total için büyük önem taşıyordu. Zamanla ada İran için o kadar önemli hale geldi ki, 1980'lerdeki İran-Irak savaşı sırasında öncelikli hedef haline bile geldi. O zaman bile Harg Adası, hedefteydi çünkü adanın yıkılması İran'ı ekonomik olarak felç edecekti.

Savaş, adadaki tesislerin çoğunu yok etti ve savaş bittikten sonra İran, bunların yeniden inşasını öncelik haline getirdi. O zamandan beri Harg Adası, İran'ın en iyi savunulan bölgelerinden biri haline geldi.

İsrail Pazar günü Tahran'daki ana yakıt depolarını hedef alarak büyük benzin yangınlarına neden oldu ve başkentin koyu bir duman tabakasıyla kaplanmasına neden oldu. Ancak Harg'a karşı herhangi bir adım olmadı. Hatta tam tersi, terminal tamamen faaliyette görünüyor.

Görsel: Associated Press SALDIRMAMADAKİ TEMEL NEDEN NE?

Hudson Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı ve eski bir ABD yetkilisi olan Michael Doran, Washington'ın uzun zamandır Harg bölgesi çevresinde kırmızı bir çizgi çektiğini ve bu bölgenin geçen yıl İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında da dikkatle kaçınıldığını söyledi.

Doran'a göre yönetim, savaş sonrası İran ekonomisinin temelini yok etmek istemiyor. Çünkü saldırı mevcut rejimi ekonomik olarak yaralasa da gelecekteki herhangi bir hükümete de zarar verebilir. Çünkü mevcut yönetimi değiştirmeyi başarırsa halef rejimin Harg Adası'nı işletmesi gerekecek ve bunun elde edeceği gelir açısından, herhangi bir halefin başarısı için hayati önem taşıyacağı aşikar.

Financial Times'a konuşan Doran, Körfez ülkelerinin İran saldırılarından ağır kayıplar vermesi ve misilleme arayışına girmesi gibi en uç senaryoların dışında, Harg Adası'nın mevcut çatışmaya dahil olamayacağını öne sürdü.

"SADECE İRAN'I DEĞİL, KÜRESEL PİYASALARI DA SARSABİLİR"

Uzmanlara göre bunun bir nedeni, çatışmanın büyük bir tırmanışını temsil edecek olması.

Uzmanlara göre Harg'a saldırı İran rejiminde kaybedecek bir şeyleri olmadığı düşüncesiyle daha fazla saldırıya itebilir. Buna bağlı olarak boğazlar tamamen kapatılabilir, Ortadoğu'daki rafineriler de hedef alınabilir.

İkinci nedeni ise bunun sadece İran'a zarar vermeyeceği düşüncesi.

Küresel petrol fiyatları tarihi zirvelere ulaşırken, tüm dünya da alarma geçti. 199 doları gören brent petrol fiyatı ılımlı mesajlar ve adımlarla 90 dolar altını görse de böyle bir anda Harg Adası'nı ele geçirmek, 'İran ekonomisine vurulacak son darbe olur ve bu savaşın ötesinde, küresel ekonomiyi ve güvenliği etkileyecek sonuçlar doğurur.' Bölgedeki altyapı yoğunluğu nedeniyle, Harg'daki herhangi bir aksama küresel enerji piyasalarını ve petrol fiyatlarını hızla etkileyebilir.

Harg Adası, enerji sektörü ile gıda sistemleri arasındaki karşılıklı bağlantıyı da sağlarken, ulaşım maliyetleri ile gıda maliyetleri arasındaki ilişki de uzmanlara göre dikkate alınması gereken bir başka nokta.

Görsel: Associated Press İSRAİL VE ABD KARA HAREKATI YAPABİLİR Mİ?

ABD bu seçeneği düşünmese de, İsrail Harg Adası'ndaki tesisleri yok etmek yerine, kara harekatıyla ele geçirme girişimini bir kenarda tutuyor.

Fakat France24'ün haberine göre uzmanlar, bunun ciddi bir tartışma konusu bile olabileceğinden şüphe duyuyor.

King's College London'da kıdemli öğretim üyesi olan Andreas Krieg konuya yönelik açıklamasında "ABD'nin kara harekatına ilişkin söylentilere gelince, bunlara ihtiyatlı yaklaşmak gerekir. Orada bir çıkarma harekatı büyük bir tırmanış anlamına gelir. Bu, İran kıyılarına yakın stratejik bir adanın fiziksel olarak ele geçirilmesi veya etkisiz hale getirilmesi ve İran füzelerine, insansız hava araçlarına ve deniz kuvvetlerinin misillemesine maruz kalınması anlamına gelir. Bu, bir hava saldırısından çok daha büyük bir adımdır" diye konuştu.

Uzmanlara göre İsrail ve ABD'nin şu an için hedefi İran'a saldırılar ile birlikte rejimin komple düşmesi sonucu kontrolü ele almak. Bunun ne kadar sürede olacağı ya da mümkün olup olmayacağı ise savaşın 12. gününde belirsizliğini koruyor...