Gece geç saatlerde yapılan bu alışkanlığa dikkat! Karaciğeri riske atıyor

Gece geç saatlerde atıştırmak yalnızca uyku düzeni ve kilo kontrolüyle ilgili olmayabilir. Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi (OHSU) öncülüğünde yürütülen ve Clinical Gastroenterology and Hepatology dergisinde yayımlanan bir araştırma, akşam yemeğinden sonra veya yatma saatine yakın yemek yeme alışkanlığının bazı karaciğer hastalıklarıyla ilişkili olabileceğini ortaya koydu.

Yaklaşık 200 bin kişinin beslenme ve yaşam tarzı bilgilerinin değerlendirildiği çalışmada, gece geç saatlerde yemek yiyen kişilerde metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (yağlı karaciğer hastalığı) ve siroz görülme oranlarının daha yüksek olduğu belirlendi. Ancak araştırmacılar, elde edilen sonuçların gece yemek yemenin doğrudan hastalığa neden olduğunu kanıtlamadığının altını çiziyor.

GECE YEMEK YEMEK KARACİĞER SAĞLIĞINI NASIL ETKİLİYOR?

Araştırmanın başyazarı, OHSU'da karaciğer nakli alanında uzman hepatolog Robert Wilechansky, gece beslenmesi ile karaciğer hastalıkları arasındaki ilişkiye yönelik çalışmaların sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Wilechansky, daha önceki bazı araştırmalarda bu bağlantıya işaret edildiğini ancak yeni çalışmanın yağlı karaciğer hastalığıyla ilişkiyi uzun vadeli veriler üzerinden inceleyen araştırmalar arasında yer aldığını belirtiyor.

Bilim insanlarının bu konuya yönelmesinin nedenlerinden biri de gece vardiyasında çalışan kişilerin sağlık durumları. Gece çalışmak, vücudun doğal uyku ve uyanıklık döngüsünü bozabiliyor. Bu kişilerde obezite ve kalp hastalıklarının daha sık görülmesi, beslenme saatlerinin metabolizma üzerindeki etkilerinin araştırılmasına zemin hazırlıyor.

Wilechansky, karaciğerin vücudun sirkadiyen ritmiyle, yani biyolojik saatiyle yakından ilişkili olduğunu ifade ediyor. Araştırmacılar, tüketilen yiyeceklerin içeriğini değiştirmeden yalnızca yemek saatlerini düzenlemenin sağlık üzerinde olumlu bir etkisi olup olamayacağını anlamaya çalışıyor.

YAKLAŞIK 200 BİN KİŞİNİN VERİLERİ İNCELENDİ

Araştırma ekibi, ABD genelinde yürütülen üç büyük çalışmanın verilerinden yararlandı: Nurses' Health Study, Nurses' Health Study II ve Health Professionals Follow-up Study.

Bu araştırmalara katılan yaklaşık 200 bin kişinin kendi bildirimlerine dayanan beslenme ve yaşam tarzı bilgileri değerlendirildi. Katılımcıların yemek yeme alışkanlıkları incelenerek gece geç saatlerde yemek yiyenlerle bu alışkanlığı bildirmeyen kişiler karşılaştırıldı. Araştırmacılar ayrıca yağlı karaciğer hastalığı ve siroz bildirimleriyle bu beslenme düzenleri arasındaki ilişkiyi analiz etti.

Sonuçlarda, gece geç saatlerde yemek yiyen katılımcılarda karaciğer hastalığı görülme oranının bu alışkanlığı bildirmeyenlere kıyasla yüzde 20 ila 30 daha yüksek olduğu görüldü.

Bununla birlikte araştırmada gece geç saatlerde yemek yeme, akşam yemeğinden sonra veya yatma saatinden sonra yiyecek tüketmek şeklinde tanımlandı. Verilerin katılımcıların kendi bildirimlerine dayanması ve yemek saatlerinin geniş bir tanımlamayla ele alınması, sonuçların değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken sınırlılıklar arasında bulunuyor.

Wilechansky, yağlı karaciğer hastalığı gelişen kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde siroz gibi ciddi komplikasyonların ortaya çıktığını hatırlatıyor. Araştırmacıya göre öne çıkan noktalardan biri, kalori alımını yatmadan önceki saatlerde sınırlandırmanın olası faydalarını değerlendirmek.

VÜCUDUN BİYOLOJİK SAATİ METABOLİZMAYI ETKİLİYOR

Vücudun biyolojik saati; uyku, uyanıklık, hormonların işleyişi ve metabolizma gibi pek çok sürecin düzenlenmesine yardımcı oluyor. Beslenme saatlerinin bu doğal döngüyle uyumlu olması da vücudun yiyecekleri nasıl işlediği üzerinde etkili olabiliyor.

Araştırmanın ortak yazarlarından, OHSU'da uyku ve sirkadiyen fizyoloji alanında çalışan Andrew McHill, günlük alışkanlıkların zamanlamasının sağlık açısından önem taşıdığını belirtiyor.

McHill'e göre vücudun biyolojik saati uykuya hazırlanmayı desteklerken gece yemek yemek, besinlerin verimli biçimde metabolize edilmesini zorlaştırabilir. Araştırmacı, önceki deneysel çalışmaların gece beslenmesinin obezite ve diyabet gibi sağlık sorunlarıyla ilişkili olabileceğini gösterdiğini, yeni bulguların ise karaciğer sağlığı açısından da benzer bir bağlantıya işaret ettiğini ifade ediyor.

Hayvanlar üzerinde yapılan önceki deneylerde de beslenme saatlerinin normal uyku döngüsüyle uyumsuz hâle gelmesinin karaciğeri etkileyebildiği gözlemlendi. Bu sonuçlar, insanlarda görülen ilişkinin olası nedenlerinden birini açıklamaya yardımcı olabilir.

ERKEN SAATLERDE YEMEK YEMENİN ETKİSİ ARAŞTIRILIYOR

Araştırma sonuçları gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığıyla karaciğer hastalıkları arasında bir bağlantı olduğunu gösterse de doğrudan neden-sonuç ilişkisini ortaya koymuyor. Bu nedenle yemek saatlerini erkene almanın karaciğer sağlığını gerçekten iyileştirip iyileştirmediğini belirlemek için yeni çalışmalara ihtiyaç duyuluyor.

Robert Wilechansky ve OHSU'daki araştırma ekibi, bu soruyu daha ayrıntılı incelemek amacıyla yeni bir çalışma üzerinde çalışıyor. Araştırmacılar, katılımcıların beslenme alışkanlıklarını doğrudan takip etmeyi ve yemek saatlerini erkene almanın yağlı karaciğer hastalığı bulunan kişilerde ölçülebilir bir iyileşme sağlayıp sağlamadığını değerlendirmeyi planlıyor.

Bu araştırmalar, beslenme saatlerinin düzenlenmesinin karaciğer sağlığını desteklemek için uygulanabilir bir yöntem olup olmadığının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Şimdilik bulgular, gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığının karaciğer sağlığıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor; ancak tek başına bu alışkanlığın hastalığa neden olduğu sonucuna varmak için yeterli kanıt bulunmuyor.

Araştırma: Robert M. Wilechansky, Kevin Casey, Andrew W. McHill, Andrew T. Chan ve Tracey G. Simon tarafından hazırlanan Late-Night Eating is Associated with MASLD and Cirrhosis: The Nurses’ Health Study and Health Professionals’ Follow-Up Study başlıklı çalışma, 10 Ekim 2026 tarihinde Clinical Gastroenterology and Hepatology dergisinde yayımlandı.